VOV4.Êđê
- Leh du\m hruê m’ak tết
nguyên đán Bính Thân 2016, mnuih pla mjing wa\l krah Gia Nghĩa, ]ar Dak Nông
tru\n kơ brua\ dlăng kriê war kphê. Ara\ anei hlăk đ^ nao kơ krah yan bhang
không, kyuana\n brua\ dlăng kriê bi djo\ guôp srăng đru kơ war kphê đ^ jing
jăk. Mse\ ho\ng êlâo dih mnuih pla kphê kreh krih kno\ng êa đu] kơ kphê, snăn
hlăm du\m thu\n giăm anei mnuih [uôn sang lo\ thâo pruê hbâo djo\ guôp hlăm yan
bhang ]ia\ng mđ^ mjing kphê, mâo ai đ^ jing jăk, dưi rông boh hlo\ng truh kơ
knhal jih yan.
Lê Quang Khiêm, ti alu\ Tân Lợi, sa\
Dak R’Muan, wa\l krah Gia Nghĩa, c\ar Dak Nông mâo êbeh 1ha đang kphê ba pla mâo
leh 4 thu\n. Hla\m du\m hruê anei, mb^t ho\ng brua\ krih êa, `u mđing kơ brua\
kha\t adhan mjing pum kơ ana kphê. ~u brei thâo: anei jing wưng yan bhang [ia\
kha\ng mâo du\m gưl adiê hjan [‘[ia\ mb^t ho\ng adiê mđia\ hlơr ana\n êlưih mâo
klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\. Kyua ana\n, mb^t ho\ng brua\ pruê hbâo mbo\ mnơ\ng
tu\ ja\k kơ ana kphê, c\ia\ng mđ^ ai ktang bi kdơ\ng mơ\ng ana kphê, c\ia\ng bi
mđing kơ brua\ nao c\ua\ nnao đang kphê pô pioh hmao mâo hdra\ msir. Brua\ ruah
mta hbâo pruê a\t mâo klei bi mđing mơh. Ara\ anei, go\ sang Lê Quang Khiêm
ruah ba yua hbâo Entec mơ\ng knơ\ng
brua\ hbâo pruê Behn Meyer Việt Nam kyua hluê si `u, thu\n 2015 mrâo êgao, `u
ba yua hbâo anei kơ đang kphê mboh thu\n tal êlâo sna\n boh mnga mâo leh truh êbeh
2 tôn mkrah/ 1ha. ~u lac\: “ Mjưh rue#
yan mrâo êgao, sna\n go\ sang hla\k bi kha\t adhan leh khua leh ana\n adhan
hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\. Mnơ\ng nga\ ara\ anei kâo [uh lu jing bi bring, bi du\m mnơ\ng nga\ mka\n kâo ka [uh
mâo ôh, ho\ng mnơ\ng nga\ bi bring hla anei sna\n mâo êa drao c\ia\ng mgang
mkhư\ leh ana\n bi mdjiê `u. Ana kphê s^t krih êa c\ia\ng bi dôk guôn adiê
mđia\ lui dliu he\ mâo [ia\, s^t `u dơ\ng bluh mnga kơ adhan anei, sna\n kơh
drei bi krih êa kơ `u. Mnông ana\n mnga sra\ng c\uh blang ktang siam ja\k. Hla\m
yan bhang anei kâo ba yua hbâo PM mơ\ng ala c\ar Đức pioh krih mbo\ mnơ\ng tu\ ja\k
kơ ana kphê c\ia\ng mâo klei tu\ hla\m yan
ti ana\p. S^t krih êa kâo sra\ng
ba yua hbâo krih kơ hla anei pioh krih bi kdơ\ng klei êluh mnga, êluh adiê boh
leh ana\n mnga sra\ng blang ktang h^n.
Yan hrui pe\ kphê thu\n 2015 jing yan
hrui pe\ boh amâo mâo m’ak ôh ho\ng lu go\ sang mnuih pla kphê hla\m c\ar Dak
Nông kyua hro\ hnơ\ng boh mnga mâo. {ia\ kphê mơ\ng Đỗ Hồng Hải ti sa\ Dak Nia,
wa\l krah Gia Nghĩa, c\ar Dak Nông a\t mâo hnơ\ng boh mnga đ^. Ho\ng êbeh 1.800
phu\n kphê, go\ sang `u hrui mâo gia\m truh 10 tôn kphê asa\r. Hluê si Hải,
c\ia\ng dưi mâo klei tu\ anei, brua\ duh bi liê kriê dla\ng kơ đang kphê c\ia\ng
bi mđing kriê dla\ng mơ\ng brua\ krih êa, dưm hbâo wưng `u bluh blang mnga, bi
adiê leh ana\n rông boh. Kyua ana\n hla\m wưng anei go\ sang c\ia\ng bi mđ^ ai
kdơ\ng ho\ng klei k[ah êa êjai leh ana\n bi mđing kơ brua\ kriê dla\ng êjai:
“
Ho\ng go\ sang kâo, êlâo kơ jih rue# sa yan buh pla sna\n pô bi kha\t he\ adhan
huai mdoh he\ bi doh, ba yua êa drao răng mgang phu\n ba mmao nga\, hlua\t [ơ\ng hla\m ako\ yan bhang, dưm hbâo. Go\
sang ruah yua hbâo Behn Meyer kyua hbâo anei mâo dua hnơ\ng đạm. Hnơ\ng
đạm hrip ma\ [ơ\ng mmông dưm mtam leh
ana\n hnơ\ng đạm hrip ma\ [ơ\ng [rư\ [rư\ h^n, ana\n ja\k h^n mka\ ho\ng du\m
hbâo mka\n.”
Hluê si Anôk mtru\t mjhar brua\ lo\ hma wa\l
krah Gia Nghĩa, c\ar Dak Nông, kyua bi mđ^ ktang brua\ mtô bi hria\m, mtô
mblang kơ klei kreh knhâo mơ\ng hdra\ mnêc\ nga\ brua\ leh ana\n mnuih [uôn
sang nga\ lo\ hma thâo c\o\ng duah êmuh hria\m tui nga\ ana\n lu mnuih [uôn
sang mâo leh klei thâo kơ brua\ kriê dla\ng mnơ\ng pla bi djo\ guôp. Mnuih [uôn
sang nga\ lo\ hma a\t mâo lu mơh klei m^n mjing hla\m brua\ bi kdơ\ng ho\ng
klei yan adiê amâo mâo ja\k, c\ia\ng rơ\ng kơ đang kphê pô đ^ jing ja\k, ba pra\k
hrui w^t đ^, mđ^ ênoh yuôm brua\ nga\ lo\ hma h’’^t kja\p.
Ako\ yan bhang a\t jing wưng ana kphê bluh
mnga, bi adiê leh ana\n c\ia\ng mâo klei kriê dla\ng pioh mbo\ mnơ\ng tu\ ja\k
rông boh. Hluê si Trần Văn Ất, jing sa c\ô mnuih [uôn sang pla kphê thâo mbrua\
ti sa\ Quảng Thành, wa\l krah Gia Nghĩa, c\ar Dak Nông ho\ng đang kphê mâo ba w^t
truh 6 tôn kphê asa\r/ 1ha nnao đrông hla\m lu thu\n lac\ snei: êlâo adih mnuih
[uôn sang pla kphê kno\ng dưm hbâo mơ\ng
2 – 3 bliư\ hla\m yan hjan, bi yan bhang amâo mâo mđing dưm hbâo ôh
ana\n hnơ\ng boh mnga kphê kno\ng mâo gu\ 2 tônkphê ara\r đuic\ / 1ha. Ara\
anei, ho\ng djuê mjeh kphê mrâo, hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrâo, ana\n hnơ\ng boh
kphê dưi mâo mơ\ng 5 – 6 tôn kphê asa\r / 1ha. Mta mka\n jing phu\n mnơ\ng tu\
ja\k hla\m la\n a\t mâo klei bi mlih mơh, du\m mta mnơ\ng tu\ ja\k hla\m la\n
amâo mâo bi knar sra\ng nga\ mâo klei k[a\h amâo dah êbeh, kyua ana\n brua\ bi
mbo\ mta mnơ\ng tu\ ja\k hla\m yan bhang jing c\ia\ng êdi, bohnik jing đang kphê
êdu awa\t leh hrui pe\ boh. Trần Văn Ất lac\ kơ klei thâo brua\ kriê dla\ng leh
ana\n ruah hbâo pruê ba yua bi djo\ guôp kơ ana kphê đ^ jing hla\m wưng anei
snei:
- Tui si klei ksiêm dlăng kphê ih
leh lu thu\n hrui pe\ boh, snăn rue# yan hrui êmiêt, ]ia\ng lo\ mjut mjing war
kphê si hdră ih dlăng kriê wiê ênăk?
. Trần Văn Ất:
Brua\ dlăng kriê wiê ênăk kphê, ăt mse\ ho\ng jih jang go\ sang pla kphê mkăn
mơh. Leh jih ênu\m hrui pe\ boh kphê, dơ\ng bi khăt adhan, mjut mjing ana
kphê…Đơ ana mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn kha\t adhan `u êmiêt he\ mdê
ba ]uh. Bi ana mkăn snăn kno\ng lah k[iêng, khăt adhan đu]. Amâo mâo brei ôh
k[iêng đ^ jing, doh k[iêng, leh kơ năn khăt mkra adhan amâo mâo lo\
- Si hbâo go\ sang ih yua ]ia\ng mtru\t
mđ^ klei ]uh blang mnga, lehana\n rông boh kphê, lehana\n si `u đ^ jing leh?
. Trần Văn Ất:
Hmei yua hbâo krih mđ^ ai klei ]uh blang mnga, lehana\n boh mơ\ng sang mkăp
hbâo pruê Thiên Phú ktrâo ata\t. Mse\ ho\ng mta Bo... Hmei blei lehana\n ba w^t
krih, ara\ anei hmei hlăk krih ]ia\ng krơ\ng boh kphê hlăm yang mđia\ không
bhang anei. Mâo klei ktrâo ata\t kla\ mnga] kơ mnuih pla mjing ma\ brua\, thu\n
leh êgao hmei ăt yua hbâo anei mơh, hbâo anei jăk snăk, `u mkhư\ klei luh adiê,
ana đ^ jing mtah mda…
- Hlăm klei yan adiê bi mlih lehana\n
amâo mâo jăk mse\ ho\ng ara\ anei, si go\ sang ih mâo hdră ma\ brua\?
. Trần Văn Ất:
Tui si kâo, thu\n anei hlăm alu\ wa\l anei yan adiê amâo mâo jăk ôh, ênưih snăk
le\ hlăm klei lu] boh mnga… tơdah adiê ăt adôk nanao snei, kno\ng krơ\ng đa war
kphê leh mjut mjing, du\m adôk ruah hdră mkăn yơh ma\ brua\. Mse\ si du\m hruê
ho\ng anei adiê thu krô hlơr, mâo hjan 3 blư\ leh, [ia\dah amâo mâo dưi truh ti
hnơ\ng ]uh blang mnga, tơdah hnơ\ng anei nanao s^t nik amâo lo\ dưi ôh mjut
mjing kphê.
- La] jăk kơ ih lu!
H’Nga –
Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.
Viết bình luận