Ana Măkka jing sa mta mnơ\ng pla mjing mrâo, hlăk mâo ]ar Dak Nông dôk đru mnuih [uôn sang djuê [ia\ mđ^ lar ba pla. Du\m klei bi hmô lông ba pla ti kdriêk Dak Mil, ]ar Dak Nông mâo ba w^t leh klei tu\:

     Mơ\ng thu\n 2004, Anôk mtru\t mjhar brua\ nga\ lo\ hma dliê kmrơ\ng c\ar Dak Nông  mko\ mkra leh war lông nga\ ti êbeh 2 ha ti war sang amai Nguyễn Thị Sâm, ti sa\ Đức Minh, kdriêk Dak Mil. Tơl truh kơ ara\ anei, ênoh ana hd^p mâo 100% leh ana\n mse\ si amâo mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ ôh. Leh 8 thu\n pla ana ma\c ca, amai Nguyễn Thị Sâm brei thâo: “ Kâo pla wa\t ana pla ho\ng asa\r leh ana\n ana grep, sna\n [uh 2 mta ana anei `u kbia\ mnga  mđra\m sa bliư\, [ia\ ênoh bi adiê mơ\ng ana pla ho\ng asa\r lu h^n ho\ng ana grep. Si tôhmô ara\ anei mâo du\m ana pla ho\ng asa\r mboh mơ\ng ai, [ia\ du\m ana grep `u mboh ma\ sna\n đuic\.”

      Bi ti kdriêk Tuy Đức, yan hjan mrâo êgao, Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa kdriêk đru brei kơ mnuih [uôn sang M’Nông ti sa\ Quảng Trực ba pla mâo 200 ha ana măkka. Êlâo kơ ana\n 2 thu\n, kdriêk a\t lông ba pla leh mơh hluê ho\ng klei bhia\n pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang, jing kno\ng dưm ma\ hbâo sun đuic\, leh pla amâo lo\ kriê dla\ng ôh lui sna\n yơh amâo jik rơ\k ôh. Sna\n [uh ana măkka c\a\t đ^ jing êgao ho\ng rơ\k.C|ia\ng rơ\ng mâo klei tu\ brua\ duh mkra, kdriêk Tuy Đức mpra\p leh du\m mta klei mse\ si hdra\ mnêc\ nga\ brua\, djuê mjeh leh ana\n nao duah dla\ng anôk ba c\h^. Trần Đình Mạnh, Khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa kdriêk Tuy Đức brei thâo: “ Mđ^ klei kriê dla\ng mơ\ng knu\k kna, sna\n kdriêk jao kơ Anôk mtru\t mjhar brua\ nga\ lo\ hma  mơ\ng c\ar ksiêm dla\ng anôk blei djuê mjeh anei. Leh ana\n anôk ba c\h^  sna\n ara\ anei ti sang c\ơ mnia dlông ro\ng la\n hnơ\ng asa\r măkka mka\p mâo kno\ng hla\m brô gu\ 40% sna\n klei c\ia\ng kơ asa\r anei jing pro\ng, ana\n anôk ba c\h^ jing drei amâo hu\i ôh. Sna\n [ia\dah hla\m wưng kơ ana\p kdriêk sra\ng nga\ brua\ ho\ng du\m anôk brua\ hrui blei c\ia\ng mơ\ng ana\n ruah du\m anôk mâo klei bi hgu\m nga\ tliêr kja\p h^n, sna\n kdriêk sra\ng ta\ hdra\ kơ du\m go\ êsei nga\ brua\ ho\ng du\m phung hrui blei c\ia\ng digơ\ c\o\ng bi mkla\ ma\ kơ mnơ\ng pô.”

      Truh kơ ara\ anei, c\ar Dak Nông ba pla mâo leh gia\m 300 ha ana măkka, hla\m ana\n mâo 40 ha gru hmô lông ba pla mơ\ng Anôk mtru\t mjhar brua\ lo\ hma c\ar mơ\ng 2 thu\n êlâo. Jih đơ ênha\ ba pla ana măkka ti alu\ wa\l hla\k c\a\t đ^ jing ja\k, rơ\ng sa klei c\ang đ^  jing mdro\ng kơ mnuih [uôn sang.

     La] kơ ana Măkka, giáo sư Nguyễn Lân Hùng, Knơ\ng khua kia\ kriê brua\ hgu\m ksiêm hriăm kơ mnơ\ng dhơ\ng hd^p Việt Nam brei thâo, anei jing mta kyâo dliê mâo phu\n agha mơ\ng Australia. Ana Măkka mâo boh kđeh `u [âo mngưi jăk mâo prăi lehana\n mnơ\ng tu\ jăk lu, mb^t ho\ng lu acid amin…

     Ana Măkka mphu\n dơ\ng mboh mơ\ng thu\n tal 3, lehana\n srăng mboh hơ^t mơ\ng thu\n tal 10. Kah knar grăp ha ana Măkka mboh truh kơ 3 tôn asa\r, ]h^ kơ ala ta] êngao mâo ênoh mơ\ng 6 – 8 êbâo dolar. Boh s^t brei [uh brua\ pla ana Măkka ti kdriêk Tuy Đức, ]ar Dak Nông, giáo sư Nguyễn Lân Dũng brei thâo:

        . Nguyễn Lân Dũng: Kâo [uh ti Tuy Đức anôk lông bi hmô anei ăt jăk, lehana\n kr^ng lăn anei mâo yăn adiê guôp. Kâo nao dlăng leh anôk mnuih [uôn sang pla mâo ebeh thu\n anei [uh ana măkka jing siam, jing jăk h^n kơ anôk mkăn mơh, snăn klei anei năng ai srăng po\k sa klei ]ang hmăng pro\ng. Kâo lo\ blu\ hlăp ho\ng phung khua kia\ kriê, grăp go\ sang du\m pluh phu\n ana măkka snăn srăng jih yơh [un, amâo mâo djo\ kno\ng msir klei ư\ êpa bi hro\ klei [un knap, lehana\n srăng đ^ nao kơ mdro\ng sah mơh. Drei mâo lu klei găl dưi ngă, amâo mâo djo\ kno\ng pla plua\, [ia\dah pla hjăn lia\ lia ăt jăk mơh. Ti anei mâo klei găl dưi ngă jih.

       - Ơ giáo sư, ana măkka jing mnơ\ng pla mrâo, si ngă djo\ guôp mơ\ ho\ng klei thâo mơ\ng mnuih djuê [ia\ ti Lăn Dap Kngư ma\ brua\?

            . Nguyễn Lân Dũng: Năng ai amâo mâo ôh mnơ\ng pla mkăn jing ênưih h^n ho\ng ana anei. Tơl hnơ\ng mnuih [uôn sang ti Kr^ng Yu\ Dưr amâo mâo lo\ hdơr ôh ti anôk pô pla leh, leh kâo nao dlăng [uh ana măkka ăt đ^ jing mse\ si aguah tlam, si tô hmô hlăm dua thu\n leh lui snăn, rơ\k rung đ^ bh^t t^t, [ia\dah ana măkka ăt đ^ jing jăk. Snăn tơdah drei mâo klei g^r mâo klei kreh kriăng s^t nik srăng đ^ jing jăk h^n.

      - Ơ giáo sư, ara\ anei mâo lu đang kphê mnuih [uôn sang drei pla amâo mâo ana kyâo bi êyui ôh, ăt hmăi kăn jăk lei kơ boh mnga. Snăn ana măkka guôp mơ\ pioh pla plua\ hlăm đang kphê?

          . Nguyễn Lân Dũng: Kâo [uh du\m ana boh kroh pla mâo klei jăk êdi hlăm đang kphê jing ana [ơr, lehana\n ana măkka. Dua ana anei amâo mâo djo\ kno\ng đru bi êyui k’up kơ war kphê [ia\dah lo\ mđ^ hnơ\ng hrui w^t, bi hơ^t kơ klei hd^p mda: Lu] kphê ih mâo boh [ơr, lu] boh [ơr ih mâo măkka. 3 mta ana anei bi đru mb^t [ia\dah amâo mâo hmăi ôh kơ lăn ala, drei amâo mao guôn lo\ po\k phai anôk pla mjing. Tơdah drei mâo leh war kphê, snăn drei pla plua\ mb^t ana\n ana măkka, ana boh [ơr kâo m^n klei anei jing jăk.

       - La] jăk kơ giáo sư!

           Y-Khem; H'Nga mblang, ra\k dla\ng.