Boh tro\ng msa\m jing mnơ\ng drei kha\ng ba c\h^ hla\m sang c\ơ mnia djam mtam, boh kroh ala c\ar drei, jing mnơ\ng [ơ\ng mưng jua\t leh hla\m gra\p bliư\ hua\ mơ\ng du\m go\ sang. Pla boh tro\ng msa\m jing brua\ mơ\ng lu mnuih [uôn sang ti Dap Kngư, bohnik mnuih [uôn sang ti du\m kr^ng thơ\ng pla djam mtam c\ar Lâm Đồng.

    C|ia\ng kơ ana boh tro\ng msa\m c\a\t đ^ jing ktang, mboh lu, ja\k siam, dưi bi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma Lâm Đồng ba yua leh hdra\ grep phu\n ana boh tro\ng drun djuê mjeh hđa\p – c\a\t đ^ jing ja\k, mboh le\ [ia\ đuic\ ho\ng êdu\k ana boh tro\ng msa\m djuê mjeh mrâo mboh lu.

    Kdriêk Đơn Dương jing sa hlăm du\m kr^ng pla tro\ng msăm phu\n kơ ]ar Lâm Đồng, ho\ng ênha\ grăp thu\n pla truh êbeh 3 êbâo ha. Boh tro\ng msăm ti anei, kreh lu] nanao boh mnga kyua klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, klei tu\ dưn mơ\ng brua\ knua\ amâo mâo lu ôh. Mơ\ng hruê boh tro\ng msăm mâo grep dưi kdơ\ng ho\ng mnơ\ng ngă, mơ\ng Knơ\ng brua\ ksiêm hriăm klei kreh knhâo Kwar Dhu\ng bi mdjuê, ba pla. Mnuih pla mjing ti anei dưi bi lar leh ênha\ pla, lehana\n mâo ba w^t klei tu\ dưn jăk.

    Mâo 4 thu\n bi mklah pla ana boh tro\ng msa\m mjeh grep ti 5 sao la\n, Nguyễn Bình Trị, Khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa sa\ Quảng Lập, a\t jing mnuih ba pla boh tro\ng msa\m sui thu\n leh ti alu\ wa\l brei thâo: klei tu\ kơ brua\ duh mkra mơ\ng mta ana pla grep anei jing `u mâo hnơ\ng boh mnga h’^t mơ\ng 60 - 80 tôn, bi hrô kơ đ^ tru\n mơ\ng 10 – 45 tôn mse\ ho\ng du\m djuê mjeh tro\ng msa\m êlâo adih. Nguyễn Bình Trị brei thâo:“ Boh tro\ng msa\m grep sna\n phu\n gơ\ jing ana tro\ng drun hđa\p ana\n `u dưi bi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ ktang, [ia\ sna\k `u djiê ram, [ia\ ho\ng ana tro\ng msa\m ara\ anei sna\n klei bi kdơ\ng hơ\ng hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ êdu sna\k ana\n êlưih djiê ram. Kyua ana\n mơ\ng hla\k mnuih [uôn sang drei ba yua hdra\ mnêc\ pla mrâo mrang, ba yua ana boh tro\ng msa\m grep sna\n ba klei tu\ brua\ duh mkra đ^ h^n lu mka\ ho\ng ana boh tro\ng msa\m aguah tlam. Ana boh tro\ng msa\m aguah tlam amâo mboh lu ôh, sa phu\n kno\ng mboh hla\m brô êbeh 1kg đuic\ bi ana boh tro\ng msa\m grep anei mboh mơ\ng 2 – 3kg”.

    C|ia\ng mâo dja\p djuê mjeh kơ mnuih [uôn sang pla mjing, ti kdriêk Đơn Dương ara\ anei mâo leh êbeh 90 anôk rh pla djuê mjeh ana tro\ng msa\m leh ana\n grep mjeh. Ara\ anei, boh tro\ng msa\m grep mâo ênoh mơ\ng 600 – 650 pra\k hla\m phu\n mjeh, đ^ yuôm h^n 2 bliư\ mka\  ho\ng mjeh aguah tlam, [ia\ pra\k bi liê pla mjing le\ [ia\ h^n. Kyua boh tro\ng msa\m grep sra\ng dưi bi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, bi mhro\ pra\k bi lê blei êa drao krih mdjiê hlua\t, mnơ\ng nga\ leh ana\n ia nga\ brua\.

     Kơ hdra\ grep: c\ia\ng grep ana boh tro\ng msa\m mnuih [uôn sang kha\t pat mc\hiêng krah ana tro\ng drun mjeh đưm mâo 25 hruê luôn hlam đ^ng ksu yua kơ brua grep c\o\ng luc\ rai ma\ gơ\ pô, mta anei ba c\h^  ti du\m anôk mka\p asa\rr mjeh, leh ana\n ma\ sa kdrêc\ êdu\k ana boh tro\ng msa\m mjeh mrâo a\t mâo hla\m 25 hruê mơh, bi truôp sir kra\p ti gru kha\t pat mchiêng mơ\ng phu\n grep. Mnuih [uôn sang drei c\ia\ng mđing, boh trong msa\m mjeh hla\m 25 hruê jing djo\ guôp êdi pioh grep. Phan Va\n Điền, pô đang war rah pla êđai mjeh Điền Phượng, ti alu\ Yên Khê Hạ, sa\ Lạc Lâm, kdriêk Đơn Dương brei thâo:“ Tơ grep mda đei sna\n ka\n dưi lei, tơ grep khua đei ana `u sra\ng êdu ai, kha\ng ja\k êdi jìng mơ\ng ana mâo 25 hruê truh kơ hruê ba grep. Leh grep si be\ nga\ drei c\ia\ng bi mtru\n hnơ\ng adiê adôk hla\m brô mơ\ng 26 – 27độC jing djo\ guôp êdi yơh, leh ana\n dưi krih pruih êa  c\ia\ng lo\ w^t kru\ ana, đa\m `u dliu, leh kơ ana\n mâo 3 hruê drei ba dưm ti êngao c\ia\ng djo\ ho\ng mđia\ ba guôm sa tal `ua\l kơ dlông. C|ia\ng truh 3 hruê kơ ana\n ma\ lui he\ po\k `ua\l, lui gơ\ djo\ ho\ng mđia\ hla\m sang mung. Pô mphu\n msir mkra yơh klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, kriê dla\ng dưm hbâo kơ hla leh ana\n ba dưm hbâo kơ hruh anung la\n c\ia\ng kơ ana c\a\t đ^ jing ja\k siam”.

    }ia\ng thâo săng kla\ mnga] h^n kơ klei jăk mơ\ng djuê mjeh tro\ng msăm grep, pô ngă brua\ klei mrâo mơ\ng sang mđung asa\p blu\ Việt Nam mâo êmuh leh Nguyễn Văn Sơn, K’ia\ng khua knơ\ng brua\ Lo\ hma ]ar Lâm Đồng. Tui si `u, klei tu\ dưn mơ\ng mjeh tro\ng msăm grep êdah leh kla\ hlăm kluôm ]ar Lâm Đồng. Ba pla mjeh anei, Lâm Đồng dưi mghaih msir leh jih klei mnơ\ng ngă kprê` knăt hla, tuôm đ^ lar hlăm lu thu\n êlâo. Sơn brei thâo, êjai grep  tro\ng msăm, mnuih [uôn sang mđing kơ hdră bi ktlah ho\ng anôk kreh mâo mnơ\ng ngă, ]ia\ng dưi `e\ kơ klei tưp mnơ\ng ngă êjai grep mjing:“Kâo mta\ kơ mnuih [uôn sang, lehana\n phung ba mdjuê tro\ng msăm, êngao kơ ya mta klei leh hriăm leh, êjai grep mdjuê mjeh mâo êđai mjeh hd^p jăk, lehana\n ba pla snăn mđing kơ klei hu^ tưp klei mnơ\ng ngă. Boh nik mơ\ng virus ba klei jhat kơ ana tro\ng msăm. Brei drei mjing sa b^t sang gang bi ktlah ho\ng djăp mta lir ktuôp, hông hnuê, duah ke\ [oh, lehana\n klei ksiêm dlăng du\m mta ana mâo mnơ\ng ngă, ]ia\ng dưi `e\ kơ klei bi mtưp êjai grep. Klei anei jing yuôm bhăn snăk ho\ng ana tro\ng msăm, êjai mjing êđai mjeh”.

     Ho\ng mnuih [uôn sang ]ia\ng pla ana tro\ng msăm grep, [ia\dah ka mâo ôh klei găl dưi pla mjing, grep hjăn, ăt adôk hiu blei êđai mjeh kơ ta], Nguyễn Văn Sơn mta\ kơ mnuih [uôn sang bi nao rua ti du\m anôk pla mjing êđai mjeh mâo leh klei hing ang jăk, hu^dah tăm blei he\ êđai mjeh amâo mâo djăp ênoh ]ua\n:“Hmei mta\ kơ mnuih [uôn sang mse\ snei: Ara\ anei mâo lu đang war mkra mjing djo\ klei bhiăn, mâo hnơ\ng pro\ng, mâo leh k’hưm, snăn êlâo h^n bi hro\ng ruah hlei war rah mjing êđai mjeh mâo klei hing ang jăk h^n drei nao blei mjeh kơ ana\n. Tal dua, asei drei pô mtam yơh nao dlăng anôk rah mjing êđai mjeh djăp ênoh ]ua\n klei bi ktlah mơ\ amâodah hơăi? Hmei hu^ êdi jing klei tưp lar he\ virus mơ\ng war rah mjing êđai mjeh tưp lar kơ ta]. Bi tơdah mâo lehklei mnơ\ng ngă snăn ara\ anei mâo 7 – 8 mta virus ba klei jhat kơ ana tro\ng msăm mse\ si: tro\ng msăm krăn amâo lo\ thâo ksa\, luh mnga hnưm, bru\ adiê mơ\ng hnưm… ba klei lu] liê lu kơ ana boh tro\ng msăm”.

     Klah ]u\n mâo dua mta năng mđing: Sa jing đang war anôk rah mjing êđai mjeh mâo leh klei hing ang jăk, dua jing nao ]oh ]ua\n rah mjing brei, snăn drei bi ksiêm dlăng anôk ma\ brua\ rah mjing êđai mjeh ana\n djăp ênoh ]ua\n jing sa anôk mkăp djuê mơ\ amâodah hơăi.

        Y-Khem; H'Nga mblang, ra\k dla\ng.