VOV4.Êđê - Ana boh guga lac\ mb^t leh ana\n boh guga tiê êrah lac\ hja\n mâo leh mnuih [uôn sang ti kr^ng wa\l Dap Kngư thâo mơ\ng lu thu\n ho\ng anei. Boh s^t brua\ ba pla ana boh guga tiê hrah ti c\ar Kon Tum brei [uh: mta boh anei dưi djo\ guôp ho\ng la\n ala êa juôr, yan adiê mơ\ng alu\ wa\l. Ho\ng hnơ\ng boh mnga mâo đ^, ara\ anei, boh guga hla\k tru\n ênoh hla\m sang c\ơ mnia, [ia\ mnuih [uôn sang a\t mâo pra\k hrui w^t h’^t h^n mka\ ho\ng du\m mta boh krah mka\n. Ara\ anei, alum kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p drei duah mđing kơ boh s^t gru hmô pla boh guga tiê hrah mơ\ng du\m go\ êsei ti kdriêk Đa\k Hà.

     Sui ho\ng anei giăm 5 thu\n, mâo klei đru brei djuê mjeh, hdră duh mkra pla mjing mơ\ng Anôk bruă mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma leh ana\n ]h^ mnia mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma dliê kyâo kdriêk Đăk Hà, go\ êsei aduôn Đặng Thị Dính, dôk ti alu\ 13, wa\l krah Đăk Hà pla 300 phu\n boh guga tiê hrah hlăm ênhă lăn 2 êbâo 500m2. Boh tu\ dưn brei [uh ana boh guga đ^ jing jăk, mboh lu. Du\m thu\n êgao boh guga mâo ênoh, mse\ si thu\n 2014 ho\ng ênoh ]h^ mơ\ng 25 truh kơ 30 êbâo prăk hlăm 1 kg, 300 [e\ gơ\ng boh guga go\ êsei aduôn Đặng Thị Dính hrui w^t mâo êbeh 240 êklăk prăk. 

          Ara\ anei boh guga ênoh hlăk tru\n ]h^ kno\ng adôk 15 êbâo prăk hlăm 1 kg [ia\dah aduôn Đặng Thị Dính ăt hơ\k m’ak ho\ng mnơ\ng pla anei: “ Boh guga jing mnơ\ng hrui w^t đ^ êdi, mse\ si mdiê ho\ng kphê amâo dah ktơr, hbei, êtak êbai djăp mta kâo pla lu leh, sơnăn kâo [uh ăt boh guga mơh đ^ h^n. Khă gơ\ ênoh êlưih, [ia\dah boh mnga hrui w^t đ^, kyua ana\n drei ba w^t prăk mnga lu mơh mkă ho\ng prăk pô duh bi liê. Tăp năng ara\ng bi la] ênoh tru\n mse\ sơnăn êdu ai mơh he\, [ia\ kâo ăt kăn êdu ai lei, ăt mse\ aguah tlam ăt hur har. Ênoh ênil măng ai `u, tăp năng đ^, tăp năng tru\n, [ia\ kâo đăo knang hnơ\ng mâo boh mnga jăk s’năn pra\k mâo hrui w^t a\t đ^ mơh”.

   Bùi Văn Vượng, Khua Anôk bruă mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma leh ana\n ]h^ mnia mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma dliê kyâo kdriêk Đăk Hà brei thâo: mta boh guga tiê hrah go\ êsei aduôn Đặng Thị Dính ba pla mâo Anôk bruă mă djuê mjưh sui ho\ng anei 5 thu\n mơ\ng Anôk bruă ana boh kroh kwar Dhu\ng. Klă s^t bi mklă ana boh guga tiê hrah djo\ guôp tơdah ba pla ti alu\ wa\l leh ana\n boh mnga hrui w^t đ^, grăp thu\n mâo mơ\ng 30 truh kơ 40 ton boh hlăm 1 ha êlưih pla, êlưih kriê dlăng: “ Ana boh guga ara\ anei ăt mâo 5 thu\n hlăm alu\ wa\l kdriêk Đăk Hà. Truh kơ ara\ anei bi mklă ana boh guga djo\ guôp êdi. Đađa `u đ^ jing pral, boh pro\ng. Mâo boh ktro\ truh êbeh 1kg bi knar ho\ng kr^ng ]o\ng thơ\ng pla mjing. Ho\ng hdră pla mjing anei djo\ guôp ho\ng alu\ wa\l kdriêk Đăk Hà”.

            {uh ana boh guga mâo hnơ\ng hrui w^t đ^ h^n mkă ho\ng lu mta mnơ\ng pla mkăn, mlan 4/2014, aduôn Đặng Thị Dính mưn yua la\n ti alu\ 7, să Đăk La lo\ pla 1 ha boh guga jih jang mâo1 êbâo 300 phu\n. Khă gơ\ pla hlăm ênhă lăn lui huâng sah kba, [ia\dah ana boh guga đ^ jing jăk. Yap truh jih mlan 9 thu\n anei aduôn Đặng Thị Dính hrui w^t mâo 5 ton boh, hluê si t^ng truh jih thu\n hrui w^t thiăm mâo 3 ton dơ\ng. Ho\ng ênoh ]h^ 15 êbâo prăk hlăm 1 kg, 1 ha boh guga thu\n tal 2 mâo hrui w^t truh 120 êklăk prăk. 

       Ho\ng boh tu\ dưn hrui w^t mơ\ng bruă pla boh guga tiê hrah, ara\ anei lu go\ êsei mnuih [uôn sang, boh nik gơ\ mnuih [uôn sang djuê [ia\ ti alu\ wa\l ]ang hmang dưi pla mta boh anei. Ayo\ng A Tương, ti [uôn Kon Trang Kép, să Đăk La, kdriêk Đăk Hà sang ti djuê đang boh guga go\ êsei aduôn Đặng Thị Dính la]:“ Ana boh guga mrâo pla 1 thu\n, 2 thu\n [ia\dah ]uh mblang mnga sơa^, boh bi knar. Boh ăt kăn mâo klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă lei. Si la] he\ gơ\ êlưih pla, êlưih hrui pe\. S^t nik kâo srăng ngă war mjeh boh guga mơ\ng aduôn ti anei”.

        }ia\ng pla tu\ jing boh guga tiê hrah, mnuih [uôn sang c\ia\ng bi mđing snei: Mta ana anei djo\ guôp ho\ng kr^ng la\n kngư, dưi mđoh mđue# êa ja\k. Kyua dưi tu\ klei k[ah êa ana\n mnuih [uôn sang dưi pla ana boh gu ga ti la\n uê, la\n êa mbo\, la\n hrah leh ana\n la\n bring.

 Êlâo kơ pla mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p bi klei mđ^ mbo\ la\n mơ\ng 0,6-0,8 m; dlông mơ\ng 0,3-0,5 m. Ana guga jing mta ana bi hrue# đ^ gam, ana\n c\ia\ng bi mpra\p gơ\ng êlâo kơ pla ]ia\ng kơ ana dưi đ^ jing ja\k. Drei dưi ba yua gơ\ng ho\ng ana kyâo hd^p, [ia\ ja\k h^n drei ba yua gơ\ng nga\ ho\ng xi ma\ng. Boh kbưi ba pla hla\m brô mơ\ng 3m x 3m, boh kpal mâo mơ\ng 1.100 truh 1.300 gơ\ng hla\m 1 ha; gra\p gơ\ng pla mơ\ng 3-4 atu\t adhan jum dar gơ\ng, bi kp^ kdrêc\ kpa\ mơ\ng adhan ho\ng gơ\ng.

 Ho\ng ana mrâo pla 1 thu\n, hnơ\ng hbâo pruê yua kơ gra\p gơ\ng mâo: 10 kg hbâo pruê hữu cơ; 0,5 kg du\m mta hbâo super lân, urê leh ana\n NPK mbha nga\ 4 bliư\ pruê: Êlâo kơ pla, leh sa mlan pla, leh 6 mlan pla leh ana\n s^t ana kbia\ mnga.

Bi ho\ng ana mâo leh 2 thu\n kơ dlông, hnơ\ng hbâo pruê yua kơ gra\p gơ\ng mâo:15 kg hbâo hữu cơ; super lân, urê leh ana\n NPK gra\p mta 0,5 kg mbha 3 bliư\ pruê: Wưng leh hrui pe\ boh; leh 2 leh ana\n 4 mlan hrui pe\ boh. Mb^t ho\ng hbâo pruê, mnuih [uôn sang mđing brei mka\p dja\p êa kơ ana đ^ jing. Mơ\ng 3- 7 hruê bi krih msah 1 bliư\, jik nanao rơ\k rung leh ana\n pruê hbâo kơ ana boh hla\m yan bhang, ksiêm dla\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, kha\t he\ adhan amâo mâo đ^ jing, adhan dôk mda leh ana\n adhan khua đei ]ia\ng m[^n mnơ\ng tu\ ja\k kơ ana đ^ jing.

Kơ klei hrui pe\ boh sna\n boh guga bi mlih jing hrah mơ\ng 3-5 hruê sna\n drei hrui pe\ yơh. Mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p drei ma\ ktrei [ơ\ng kha\t sia\ ho\ng adhan ]ia\ng boh mâo wa\t kuôp.

                                                             H’Nga; Y-Khem pô ]ih mkra.