VOV4.Êđê - Lâm Đồng jing ]ar ba ako\ hlăm kluôm ala kơ brua\ pla mjing hluê knhuah mrâo mrang. Djăp mta boh mnga mơ\ng brua\ pla mjing mơ\ng ]ar anei mâo leh klei hing ang, lehana\n mâo ba ]h^ truh hlăm djăp anôk kluôm ala lehana\n ]h^ kơ ala ta] êngao. Hlăm năn, hdră bi hmô pla djam mtam doh ho\ng êa kdrăp mơ\ng Châu Âu, mơ\ng đang war pla djam Rừng Hoa Bạch Cúc ti thôn Da\ Nghit, sa\ Lat, kdriêk Lạc Dương, ]ar Lâm Đồng, mâo yap jing sa klei bi hmô hlăm brua\ pla mjing mrâo, amâo mâo djo\ kno\ng ba w^t klei tu\ dưn pro\ng, [ia\dah lo\ rơ\ng ba klei êđăp ênang kơ klei suaih pral mnuih yua, đru ba klei tu\ dưn mơ\ng djam mtam Đà Lạt ]huang hlăm sa knhuang mrâo. Quang Sáng, pô ]ih klei mrâo mơ\ng Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam la] kơ hdră bi hmô anei:

Knhal jih thu\n 2014, leh gưl nao c\hưn dla\ng gru hmô ba pla djam hluê hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang C|âu Âu ti Malaysia, aduôn Phạm Thị Thu Cúc, pô đang war djam Dliê Mnga Bạch Cúc bi mkla\ ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang anei hla\m brua\ pla mjing ti đang war djam pô. Kha\gơ\ pra\k ba yua tal êlao lu êdi truh gia\m 600 êkla\k pra\k pioh blei mpra\p kdra\p mnơ\ng yua, djuê mjeh mnơ\ng pla mjing leh ana\n mưn phung hriê kc\e\ ktrâo brei hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mơ\ng sa anôk brua\ ala tac\ êngao, [ia\ jih 18 mta djam salat tal êlâo dưi ba pla hla\m anôk êa ba klei tu\ ja\k s’a\i, ba c\h^ mâo pra\k hrui w^t năng mđing mơh, po\k sa hdra\ êlan pla mjing kơ sui thu\n leh ana\n h’^t kja\p kơ đang war djam pô.

Hluê si aduôn Phạm Thị Thu Cúc klei năng lac\ jing, hdra\ pla mjing anei amâo mâo djo\ kno\ng đru dưi ksiêm dla\ng hnơ\ng mnơ\ng pô pla djo\ hnơ\ng doh đuic\ ôh, [ia\ lo\ luc\ [ia\ ai nga\ brua\ kriê dla\ng leh ana\n dưi bi mkiêt mkriêm êa krih:“ Djam pla hla\m êa tal êlâo jing drei rah pla asa\r djam hla\m du\m kc\ok điêt dưm hla\m pra, leh mâo 15 hruê êdei sna\n asa\r rah pla dưi ba dưm hla\m đ^ng pla ho\ng êa. Êa sra\ng đoh nao ga\n kơ  tur kc\ok hla\m jih hruê mlam leh ana\n ana djam sra\ng hrip ma\ mta mnơ\ng tu\ ja\k mơ\ng êa. Klei  mdê êdi jing pla mjing djam ho\ng êa mơ\ng hla\k rah pla asa\r mjeh truh kơ hrui kha\t hmei amâo mâo ba yua êa drao răng mhang mnơ\ng pla mjing ôh kyua ana\n klei kơ doh ja\k jing doh ja\k êdi yơh. Tal 2 jing dưi bi mkiêt mkriêm êa, gra\p sao ba pla hla\m êa sna\n gra\p hruê mlam kno\ng luc\ liê 3.000 lit êa”.

 Hluê si Aduôn Phạm Thị Thu Cúc, klei tu\ mơ\ng gru hmô pla djam ho\ng êa hluê si hdra\ kdra\p nga\ brua\ mơ\ng C|âu Âu mơ\ng đang war djam Dliê Mnga Bạch Cúc, kno\ng leh 4 hruê ka\m pla sna\n djam salat dưi kha\t [ơ\ng yơh, ho\ng hnơ\ng mâo t^ng mdu\m 5 tôn/ 1.000m2 sang ala\ k^ng. Ara\ anei salat anei mâo Siêu thị Bic C, Metro leh ana\n VinMart si`ê nga\ hra\ m’ar hrui blei jih hla\m sui thu\n ho\ng ênoh h’^t kja\p mơ\ng 40.000 – 50.000 pra\k/kg, ênoh đ^ 2 bliư\ mka\ ho\ng djam ba pla hluê hdra\ aguah tlam. Êngao kơ klei tu\ ja\k mâo anôk ba c\h^ h’^t, brei pra\k hrui w^t đ^ gru hmô pla pla mjing anei lo\ dưi msir du\m klei amâo mâo ga\l ja\k luc\ liê djam mâo mka\ ho\ng hdra\ pla mjing aguah tlam, mb^t ana\n wưng dưi kriê pioh mtah mda djam a\t dưi kriê sui h^n mơh: “ Djam mơ\ng hmei pla mjing mâo siêu thị Bic C, Metro leh ana\n VinMart hrui blei jih. Klei ga\l ja\k mơ\ng djam anei jing djam buc\, adôk phu\n amâo mâo kha\t ôh dưi din ho\ng sa mnal thâo  k`un blang pioh kriê hnơ\ng h’a\p kơ djam. Kyua ana\n tơ klei du\ mdia\ng ja\k sna\n salat dưi kriê pioh ja\k mơ\ng 3 – 5 hruê”.

Mơ\ng klei tu\ gru hmô pla djam ho\ng êa mơ\ng đang war Dliê Mnga Bạch Cúc ba w^t, ara\ anei lo\ mâo du\m anôk brua\ hla\m c\ar Lâm Đồng mphu\n ba yua hluê nga\. Anei jing sa hla\m du\m hdra\ êlan nao ja\k leh ana\n ba klei tu\, đru mguôp ba brua\ nga\ lo\ hma mơ\ng c\ar Lâm Đồng đ^ kyar hluê hdra\ bi mđ^ ênoh yuôm mnơ\ng ba c\h^. Pla djam ho\ng êa jing hdra\ ba pla djam doh, amâo guôn c\ia\ng kơ la\n ôh dưi bi mjing hnơ\ng c\ua\n hluê quốc tế, amâo mâo nga\ hma\i djo\  kơ klei suaih pral mơ\ng mnuih yua ôh.

      Pla mjing mnơ\ng ho\ng êa, jing hdră pla mjing djam mtam doh, amâo mâo yua lăn ôh, [ia\dah dưi pla ho\ng êa leh mtlaih djăp ênu\m mnơ\ng tu\ jăk. Mnơ\ng tu\ jăk mâo hlăm êa djăp ênoh ]ua\n quốc tế amâo mâo ba klei jhat kơ mnuih yua ôh. Tluôn anei jing hdră phu\n ktrâo ata\t klei pla mjing djam mtam ho\ng êa hbâo:

Êlâo h^n brua\ mghaih msir mjeh:

       -Prăp êmiêt asa\r mjeh: Ho\ng jih jang djăp mta mjeh dưi pla mjing sơăi ho\ng hdră pla mjing hlăm êa hbâo. Hdră pla mjing djam ]ah mta ]ia\ng mâo hnơ\ng jăk, mâo klei tu\ dưn lu, snăn bi mdoh êa bi jăk, ho\ng hdră ma\ ]u\r klo\ ti hnơ\ng 2/1 êbâo, lehana\n lo\ mkhư\ ho\ng phèn chua.

        - Bi mdoh êa ho\ng êa ]u\r êngeh (2-3%): yua 200-300gram ]u\t klo\ amâodah 400-500gram ]u\r mrâo ]uh thâo bi lik hlăm 10lit êa doh. Lui kar he\ mơ\ng 15 – 20 mn^t lehana\n djar ma\ 6 – 7 lit êa ]u\r êngeh. Hdră pla djam ]ah mta amâo mâo ho\ng lăn ôh, ăt srăng mkăp djăp djam mtam doh, amâo mâo mtưp kman mơ\ng êa ôh.

        - Ngă bi êngeh êa ho\ng hdră yua sa klo\ phèn chua hlăm brô sa băn kđiêng (1 gram) bi lik phèn ana\n hlăm knuah êa, lehana\n tuh êa hlăm knhuah ana\n hlăm khơ\ng mgơ\ng êa hlăm brô  20 – 25lit lehana\n kwua\ tar. Leh hlăm brô 30 mn^t djah kngăm hlăm tur khơ\ng snăn djar ma\ êa êngeh nah dlông.

     Kơ hdră pla mjing:

       Mnơ\ng pla jing ma\ ya mta mnơ\ng mâo leh hlăm sang mse\ si ksong, go\, hnăm ksu, ê’i, hlao, bưng, go\ lăn, mâo boh pro\ng mơ\ng 20cm, boh dlông 15cm kơ dlông lehana\n mâo kdrua\ kđăl kr^p. Êngao ana\n, lo\ mâo thiăm giêt krih êa pioh mkăp hnơ\ng h’ăp kơ djam mtam pla leh pro\ng. Hlăm năn brei mđing:

        - Dưn yua jih anôk dap mâo dlông sang, ti adring, amâodah hlăm anôk huông gah sang. Mâo boh mnga kơ mnơ\ng pla đ^ jing [ia\ êdi mơ\ng 5 – 6h/hruê.

        - Đăm bi djo\ ho\ng êa hjan ôh. Hu^dah êa hbâo leh mtlaih êdu he\, dưi mkra mnơ\ng gang ho\ng nilon ko# mnga] nah dlông.

        - Bi krih êa 2-3 blư\ hlăm yang hruê dơ\ng mđia\ ktang ho\ng djam [ơ\ng hla.

        - Răng mơh mnơ\ng pla kiêr đei êwia\r he\ ana amâo mâo jăk ôh; Amâo mâo jăk ôh brei êa hbâo êngăp kluôm agha, krơ\ng mâo sa kdrê] nah dlông êa hbâo.

     Du\m knhuang ngă brua\:

        - Prăp êmiêt huôm soop: Huôm soop mia êa mir ju\ nah lam, amâodah sun nilon ju\ ]ia\ng dưi mgơ\ng êa hbâo.

        - Pra rah mjeh: Thâodah ê’i, amâodah kdrua\ huôm tlo\ [a\ng hluh, k`ăm ]ia\ng kơ asa\r mjeh êngăp mkrah hlăm êa hbâo, amâo mâo kngăm jih ôh, lehana\n kăn đung jih lei.

       - Hdră mtlai êa hbâo: Mnơ\ng tu\ jăk amâodah drei pia jing hbâo mâo leh hlăm giêt, êyuh giêt ana\n bi tar lehana\n tuh hlăm huôm soop, lo\ thiăm bi djăp êa djo\ ho\ng klei ktrâo ata\t, leh kơ năn kwa\ bi tar. Êlah êa kbưi ho\ng mbah khơ\ng [ia\ êdi 2cm.

       - Rah mjeh: Tui hluê ho\ng mdê bi mta djam, dưi rah rưng amâodah kiêr. Leh rah mjeh guôm he\ ho\ng kdrua\ nah dlông, ]ia\ng kơ asa\r mjeh bi klu\k, krih thiăm [ia\ êa hla\m dlông asa\r mjeh.

       - Bi rue#: Dưm kdrua\ huôm mâo leh ê’i ksu rah leh mjeh nah dlông huôm soop mâo êa hbâo, ]ia\ng kơ tluôn ê’i ana\n kngăm hlăm êa hbâo mơ\ng 1 – 2cm.

      Hdră dlăng kriê wiê ênăk:

        - Ktuê ksiêm dlăng hnơ\ng êa hla\m huôm soop, lo\ mtlaih thiăm êa hbao tơdah hnơ\ng êa ti gu\ h^n agha djam.

       - Kđăl ho\ng kdrua\, amâodah dưm hlăm anôk mma\t hlăm wang mơ\ng 2,3 hruê. Leh k]ah mta, snăn pu\ ba kơ anôk mnga], răng amâo mâo dưn krah anôk mđia mtrang ôh.

       - Ksiêm dlăng nanao kdrê] agha, kyua hdră pla mjing ho\ng êa hbâo snei ênưih kreh ngă dram đei êa, bi bru\, tơdah tuôm ho\ng klei mse\ snăn, ba rao he\ bi doh, ho\ng klei mdje\ hro\ng mah jih mdrê] bru\.

                                                  H’Nga; Y-Khem pô c\ih ho\ng răk.