Gru hmô pla kphê h’^t kja\p ti c\ar Lâm Đồng – kna\m kjuh, hruê 24/7/2016.
Thứ bảy, 00:00, 23/07/2016
VOV4.Êđê - Kyua ngă mđrăm jih jang brua\ ho\ng phung ngă lo\ hma, bohnik klei ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang hla\m brua\ pla mjing, hgu\m ho\ng djăp êpul êya, phung duh mkra brua\ lo\ hma, mko\ mjing hdră bi hmô lo\ po\k mlar… truh kơ ara\ anei, Lâm Đồng jing leh ]ar ba ako\ ti Lăn Dap Kngư hla\m hdra\ brua\ ru\ lo\ w^t ba pla mrâo kphê mơ\ng Knu\k kna.
Hla\m wưng êgao, êngao kơ brua\ bi mđ^ pra\k brei c\an, mđ^ ktang brua\ bi hria\m kơ hdra\ mnêc\ nga\ brua\, grep adhan, brua\ lo\ hma c\ar Lâm Đồng lo\ dơ\ng bi hgu\m ho\ng du\m anôk brua\ hla\m alu\ wa\l po\k nga\ mko\ mjing tu\ jing lu gru hmô ru\ lo\ w^t ba pla bi hlua\ mda đang kphê ho\ng êa drao bi knar hnơ\ng đ^ jing RIC10WP, leh kơ ana\n bi mlar nga\ ti du\m kr^ng ba pla kphê phu\n mơ\ng c\ar.
Mơ\ng hdra\ nga\ anei, truh kơ ara\ anei lu đang kphê mơ\ng c\ar Lâm Đồng m^n dah koh lui he\, sna\n ara\ anei lo\ hlua\ mda đ^ jing jak siam, mboh mâo mơ\ng 5 – 7 tôn/ 1ha. Nguyễn Văn Tuất, sa c\ô mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma pll kphê ti kdriêk Lâm Hà, c\ar Lâm Đồng lac\:“ Hla\k êlâo, đang kphê mơ\ng go\ sang kha\ kriê dla\ng tliêr kja\p tu\ mơh boh mnga kno\ng mâo ma\ 3 tôn đuic\. {ia\ mơ\ng hla\k ma\ la\n ba kc\ik mblang. Leh ana\n [uh djo\ guôp ho\ng mta êa drao bi knar hnơ\ng đ^ jing RIC10WP ana\n ba yua. Ara\ anei boh mnga mâo đ^ leh truh 5 tôn/1 ha.”
Hluê si Trần Đình Ngọc, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Khoa Đăng, yua êa drao anei đru kơ kphê kbia\ mnga mđra\m sa bliư\, mđ^ klei bi adiê đuôm boh, bi mkhư\ klei êluh boh hla\m yan hjan, kphê mtru\n agha lu leh ana\n bi mkhư\ klei nga\ bi bru\ agha, k`^ hla. Hnơ\ng mâo boh mnga mơ\ng du\m gru hmô đ^ h^n mka\ ho\ng kphê anôk đang war pioh bi mka\ dla\ng mơ\ng 0,8 – 1 tôn 1/1ha. Ara\ anei mta êa drao anei dưi ba yua leh hla\m hdra\ brua\ ru\ lo\ w^t ba pla mrâo kphê mơ\ng c\ar Lâm Đồng: “ Mta êa drao bi knar hnơ\ng đ^ jing đru kơ ana kphê mtru\n agha, bluh hla, kbia\ mnga adhan ja\k h^n, hnơ\ng mâo boh mnga đ^ h^n leh ana\n dưi bi mđ^ thu\n hd^p mơ\ng ana kphê leh mboh. Mơ\ng klei nga\ mdah dla\ng du\m gru hmô, sna\n kâo a\t ktuê hluê dla\ng sia\ suôr ho\ng brua\ pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang c\ia\ng hmei hmao ba mtru\n du\m hdra\ msir đru kc\e\ kơ hdra\ mnêc\ nga\ brua\. C|ia\ng kơ mnuih [uôn sang hla\m klei ba yua êa drao a\t mse\ mơh klei klei pla mjing kphê si be\ nga\ mâo klei tu\ pro\ng êdi.”
Hluê si Nguyễn Văn Sơn, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang Lâm Đồng, anei dưi dla\ng jing du\m hdra\ msir ja\k êdi, đru kơ mnuih pla kphê hla\m c\ar hluê nga\ mkra mđ^ mlih đang kphê leh khua mduôn, amâo lo\ mâo boh mnga jing đang kphê lo\ hlua\ mda đ^ jing ja\k, mđ^ klei tu\ brua\ duh mkra, mđ^ pra\k mâo hrui w^t leh ana\n mkra mđ^ mlih klei hd^p mda. Đru mguôp hla\m klei tu\ mb^t mơ\ng brua\ po\k hluê nga\ Hdra\ brua\ ru\ lo\ w^t ba pla mrâo kphê mơ\ng knu\k kna ti alu\ wa\l. Nguyễn Văn Sơn lac\:“ Hla\m klei bi hgu\m ho\ng du\m anôk brua\ ba yua du\m mnơ\ng mkra mjing sinh học, mse\ si êa drao bi knar hnơ\ng đ^ jing RIC10WP lông hluê nga\ leh lu gru hmô ti đang war mơ\ng mnuih [uôn sang. Mơ\ng klei hluê nga\, sna\n hmei [uh mta êa drao anei jing ja\k, dưi bi mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ bi k`^ hla leh ana\n klei êluh boh kphê, mb^t ana\n bi mđ^ thu\n hd^p mơ\ng ana kphê.”
Hdra\ msir klei êluh adiê boh kphê.
Dap Kngư hla\k yan hjan. Anei jing wưng lu đang kphê ti kr^ng wa\l [uh mâo klei êluh adiê boh. Sna\n ya mnơ\ng nga\ leh ana\n si hdra\ sra\ng msir mghaih? Klei bi blu\ hra\m ho\ng Tiến sĩ Phan Việt Hà, Knơ\ng Kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ Lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên sra\ng lac\ kơ klei anei:
- Ơ Tiến sĩ Phan Việt Hà, ara\ anei lu war kphê ti Lăn Dap Kngư mâo klei luh boh mda, akâo kơ ih brei thâo ya ngă mse\ snăn?
. Tiến sĩ Phan Việt Hà: Klei kphê luh adiê mda hlăm yan hjan jing klei bhiăn gơ\ leh. Jing amâo tuôm mâo ôh jih jang adiê boh kphê hlo\ng adôk hrông ênu\m 100% hnơ\ng boh bi adiê. Klei luh adiê djo\ tuôm ho\ng lu mta, hlăm năn mâo 2 mta phu\n: Ana\n jing klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, lehana\n klei k[ah mnơ\ng tu\ jăk. Tơdah ana kphê tuôm ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn mmao jhat srăng ngă kơ kuôt boh, amâodah gam hlăm adhan hla srăng ngă jhat kơ hla, ngă luh adiê boh kphê. Bi klei k[ah mnơ\ng tu\ jăk, snăn ti anei drei dla\ng bi nik ya mta hbâo k[ah, thâodah pruê ka djăp lehana\n ka djo\ hbâo, amâodah hlăm lăn mâo djăp leh hbâo, [ia\dah mnơ\ng pla amâo mâo thâo hrip ma\ ôh hbâo, kbia\ hriê mơ\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ agha kphê, amâodah âgh kphê awa\t, snăn ăt truh kơ klei luh adiê mda.
Klah ]u\n, tơdah ana kphê luh adiê mda, snăn brei bi kla\ phu\n agha kbia\ hriê mơ\ng klei k[ah hbâo pruê he\, amâodah hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Ti anei kâo ]ia\ng m`a\ brua\ mkăp djăp hbâo ho\ng klei djo\ guôp kơ ana kphê pioh đ^ jing jăk, dưi krơ\ng boh, đru kơ ana mâo ai kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn srăng hro\ mơh klei luh adiê.
- Snăn ]ia\ng dưi mkhư\ klei luh adiê mda akâo kơ tiến sĩ brei thâo ya mta hbâo pruê mnuih pla srăng ba yua bi djo\ guôp?
. Tiến sĩ Phạn Việt Hà: Mu\t hlăm yan hjan jing wưng ana kphê dơ\ng lo\ ma\ ai đ^ jing, lehana\n ăt jing wưng đ^ jing ho\ng klei ktang h^n mơ\ng ana kphê. Leh mu\t hlăm yan hjan, ana kphê ksua\ adhan hla lehana\n đ^ pro\ng boh, kyuana\n hbâo pruê amâo mâo dưi k[ah ôh.
Hmei mta\ kơ diih pruê hbâo đạm bi djo\ hnơ\ng mka\ ho\ng kali snăn kơh mjing kơ ana kphê đ^ jing jăk. Bi tơdah diih pruê hbâo hliê ăt dươi mơh yua hbâo urê, dưi pruê mơ\ng 4 – 5 kdô urê mguôp ho\ng 3 kdô kali kơ 1ha kphê jing man yơh. Êngao ana\n ho\ng hbâo lân snăn jing ba yua kơ jih thu\n hlăm brô 600kg. Tơdah pruê hliê snăn pruê lân êlâo, leh mơ\ng năn kơ bi lu\k kali lehana\n urê ba pruê. Êjai pruê hdơr bi djo\ ho\ng 4 mta klei djo\ hlămbrua\ pruê hbâo snăn kơh mâo klei tu\ dưn h^n lehana\n [ia\ klei lu] liê mơh.
- Sna\n he\, lac\ ja\k kơ ih ho\!
H’Nga pô ]ih hlo\ng răk
Hla\m wưng êgao, êngao kơ brua\ bi mđ^ pra\k brei c\an, mđ^ ktang brua\ bi hria\m kơ hdra\ mnêc\ nga\ brua\, grep adhan, brua\ lo\ hma c\ar Lâm Đồng lo\ dơ\ng bi hgu\m ho\ng du\m anôk brua\ hla\m alu\ wa\l po\k nga\ mko\ mjing tu\ jing lu gru hmô ru\ lo\ w^t ba pla bi hlua\ mda đang kphê ho\ng êa drao bi knar hnơ\ng đ^ jing RIC10WP, leh kơ ana\n bi mlar nga\ ti du\m kr^ng ba pla kphê phu\n mơ\ng c\ar.
Mơ\ng hdra\ nga\ anei, truh kơ ara\ anei lu đang kphê mơ\ng c\ar Lâm Đồng m^n dah koh lui he\, sna\n ara\ anei lo\ hlua\ mda đ^ jing jak siam, mboh mâo mơ\ng 5 – 7 tôn/ 1ha. Nguyễn Văn Tuất, sa c\ô mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma pll kphê ti kdriêk Lâm Hà, c\ar Lâm Đồng lac\:“ Hla\k êlâo, đang kphê mơ\ng go\ sang kha\ kriê dla\ng tliêr kja\p tu\ mơh boh mnga kno\ng mâo ma\ 3 tôn đuic\. {ia\ mơ\ng hla\k ma\ la\n ba kc\ik mblang. Leh ana\n [uh djo\ guôp ho\ng mta êa drao bi knar hnơ\ng đ^ jing RIC10WP ana\n ba yua. Ara\ anei boh mnga mâo đ^ leh truh 5 tôn/1 ha.”
Hluê si Trần Đình Ngọc, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Khoa Đăng, yua êa drao anei đru kơ kphê kbia\ mnga mđra\m sa bliư\, mđ^ klei bi adiê đuôm boh, bi mkhư\ klei êluh boh hla\m yan hjan, kphê mtru\n agha lu leh ana\n bi mkhư\ klei nga\ bi bru\ agha, k`^ hla. Hnơ\ng mâo boh mnga mơ\ng du\m gru hmô đ^ h^n mka\ ho\ng kphê anôk đang war pioh bi mka\ dla\ng mơ\ng 0,8 – 1 tôn 1/1ha. Ara\ anei mta êa drao anei dưi ba yua leh hla\m hdra\ brua\ ru\ lo\ w^t ba pla mrâo kphê mơ\ng c\ar Lâm Đồng: “ Mta êa drao bi knar hnơ\ng đ^ jing đru kơ ana kphê mtru\n agha, bluh hla, kbia\ mnga adhan ja\k h^n, hnơ\ng mâo boh mnga đ^ h^n leh ana\n dưi bi mđ^ thu\n hd^p mơ\ng ana kphê leh mboh. Mơ\ng klei nga\ mdah dla\ng du\m gru hmô, sna\n kâo a\t ktuê hluê dla\ng sia\ suôr ho\ng brua\ pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang c\ia\ng hmei hmao ba mtru\n du\m hdra\ msir đru kc\e\ kơ hdra\ mnêc\ nga\ brua\. C|ia\ng kơ mnuih [uôn sang hla\m klei ba yua êa drao a\t mse\ mơh klei klei pla mjing kphê si be\ nga\ mâo klei tu\ pro\ng êdi.”
Hluê si Nguyễn Văn Sơn, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang Lâm Đồng, anei dưi dla\ng jing du\m hdra\ msir ja\k êdi, đru kơ mnuih pla kphê hla\m c\ar hluê nga\ mkra mđ^ mlih đang kphê leh khua mduôn, amâo lo\ mâo boh mnga jing đang kphê lo\ hlua\ mda đ^ jing ja\k, mđ^ klei tu\ brua\ duh mkra, mđ^ pra\k mâo hrui w^t leh ana\n mkra mđ^ mlih klei hd^p mda. Đru mguôp hla\m klei tu\ mb^t mơ\ng brua\ po\k hluê nga\ Hdra\ brua\ ru\ lo\ w^t ba pla mrâo kphê mơ\ng knu\k kna ti alu\ wa\l. Nguyễn Văn Sơn lac\:“ Hla\m klei bi hgu\m ho\ng du\m anôk brua\ ba yua du\m mnơ\ng mkra mjing sinh học, mse\ si êa drao bi knar hnơ\ng đ^ jing RIC10WP lông hluê nga\ leh lu gru hmô ti đang war mơ\ng mnuih [uôn sang. Mơ\ng klei hluê nga\, sna\n hmei [uh mta êa drao anei jing ja\k, dưi bi mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ bi k`^ hla leh ana\n klei êluh boh kphê, mb^t ana\n bi mđ^ thu\n hd^p mơ\ng ana kphê.”
Hdra\ msir klei êluh adiê boh kphê.
Dap Kngư hla\k yan hjan. Anei jing wưng lu đang kphê ti kr^ng wa\l [uh mâo klei êluh adiê boh. Sna\n ya mnơ\ng nga\ leh ana\n si hdra\ sra\ng msir mghaih? Klei bi blu\ hra\m ho\ng Tiến sĩ Phan Việt Hà, Knơ\ng Kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ Lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên sra\ng lac\ kơ klei anei:
- Ơ Tiến sĩ Phan Việt Hà, ara\ anei lu war kphê ti Lăn Dap Kngư mâo klei luh boh mda, akâo kơ ih brei thâo ya ngă mse\ snăn?
. Tiến sĩ Phan Việt Hà: Klei kphê luh adiê mda hlăm yan hjan jing klei bhiăn gơ\ leh. Jing amâo tuôm mâo ôh jih jang adiê boh kphê hlo\ng adôk hrông ênu\m 100% hnơ\ng boh bi adiê. Klei luh adiê djo\ tuôm ho\ng lu mta, hlăm năn mâo 2 mta phu\n: Ana\n jing klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, lehana\n klei k[ah mnơ\ng tu\ jăk. Tơdah ana kphê tuôm ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn mmao jhat srăng ngă kơ kuôt boh, amâodah gam hlăm adhan hla srăng ngă jhat kơ hla, ngă luh adiê boh kphê. Bi klei k[ah mnơ\ng tu\ jăk, snăn ti anei drei dla\ng bi nik ya mta hbâo k[ah, thâodah pruê ka djăp lehana\n ka djo\ hbâo, amâodah hlăm lăn mâo djăp leh hbâo, [ia\dah mnơ\ng pla amâo mâo thâo hrip ma\ ôh hbâo, kbia\ hriê mơ\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ agha kphê, amâodah âgh kphê awa\t, snăn ăt truh kơ klei luh adiê mda.
Klah ]u\n, tơdah ana kphê luh adiê mda, snăn brei bi kla\ phu\n agha kbia\ hriê mơ\ng klei k[ah hbâo pruê he\, amâodah hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Ti anei kâo ]ia\ng m`a\ brua\ mkăp djăp hbâo ho\ng klei djo\ guôp kơ ana kphê pioh đ^ jing jăk, dưi krơ\ng boh, đru kơ ana mâo ai kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn srăng hro\ mơh klei luh adiê.
- Snăn ]ia\ng dưi mkhư\ klei luh adiê mda akâo kơ tiến sĩ brei thâo ya mta hbâo pruê mnuih pla srăng ba yua bi djo\ guôp?
. Tiến sĩ Phạn Việt Hà: Mu\t hlăm yan hjan jing wưng ana kphê dơ\ng lo\ ma\ ai đ^ jing, lehana\n ăt jing wưng đ^ jing ho\ng klei ktang h^n mơ\ng ana kphê. Leh mu\t hlăm yan hjan, ana kphê ksua\ adhan hla lehana\n đ^ pro\ng boh, kyuana\n hbâo pruê amâo mâo dưi k[ah ôh.
Hmei mta\ kơ diih pruê hbâo đạm bi djo\ hnơ\ng mka\ ho\ng kali snăn kơh mjing kơ ana kphê đ^ jing jăk. Bi tơdah diih pruê hbâo hliê ăt dươi mơh yua hbâo urê, dưi pruê mơ\ng 4 – 5 kdô urê mguôp ho\ng 3 kdô kali kơ 1ha kphê jing man yơh. Êngao ana\n ho\ng hbâo lân snăn jing ba yua kơ jih thu\n hlăm brô 600kg. Tơdah pruê hliê snăn pruê lân êlâo, leh mơ\ng năn kơ bi lu\k kali lehana\n urê ba pruê. Êjai pruê hdơr bi djo\ ho\ng 4 mta klei djo\ hlămbrua\ pruê hbâo snăn kơh mâo klei tu\ dưn h^n lehana\n [ia\ klei lu] liê mơh.
- Sna\n he\, lac\ ja\k kơ ih ho\!
H’Nga pô ]ih hlo\ng răk
Viết bình luận