VOV4.Êđê - Lâm Đồng jing ]ar mâo ênha\ pla kphê dôk mrô 2 mơ\ng kluôm ala. Hla\m hdra\ pla mjing kphê, lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma tinei duah mâo leh hdra\ nga\ tu\ dưn, amâo djo\ kno\ng mđ^ hnơ\ng tu\ ja\k ôh, [ia\dah hnơ\ng mâo kphê asa\r a\t mâo mơ\ng 8 – 10 ton/ha/thu\n. Gru hmô pla kphê mâo boh mnga đ^ mơ\ng Nguyễn Cao Thanh ti kdriêk Bảo Lâm, ]ar Lâm Đồng jing sa klei bi hmô:

Êbeh 20 thu\n siă suôr ho\ng ana kphê,  Nguyễn Cao Thanh mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ti să Lộc Nam, kdriêk Bảo Lâm, ]ar Lâm Đồng mâo lu klei thâo hlăm bruă duh mkra pla mjing. Khă gơ\ truh ti wưng anei đang kphê mơ\ng go\ êsei `u khua thu\n leh, [ia\dah ana kphê ăt đ^ jing jăk siam, boh mnga hrui w^t yap mdu\m grăp thu\n mâo mơ\ng 7 – 9 ton hlăm 1 ha, bohnik gơ\ mâo du\m yan boh mnga hrui w^t truh 10 ton kphê asa\r hlăm 1 ha. Hluê si Nguyễn Cao Thanh, klei thâo mơ\ng kâo ana\n jing leh hrui pe\ boh bi krih mtam êa drao, bi mdoh đang war, amâo dôk guôn truh wưng lah knăt khăt adhan ôh, kyua dah mrâo mjưh rue# yan hrui pe\ phu\n ba mnơ\ng ngă ăt dôk hlăm ana kphê, bruă krih êa drao mta srăng dưi mkhư\ gang, amâo mâo lui phu\n agha ba mnơ\ng ngă mâo klei găl đ^ lar hlăm lu anôk:

“ Tơdah hlăm du\m wưng mkăn, snăn drei dưi krih êa drao hliê hluôt mdê mdê, [ia\dah leh hrui pe\, drei k[^n ai tiê bi mdoh phu\n agha ba mnơ\ng ngă leh ana\n bi mdoh kluôm dhuôm. Jing amâo mâo dôk guôn truh ti wưng lah knăt khăt adhan ôh, [ia\dah ba krih êa drao mtam, kyua dah s^t krih êa drao phu\n ba mnơ\ng ngă amâo dưi đ^ lar ôh. Khăng gơ\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma leh khăt adhan kơh krih yơh êa drao ]ia\ng dul [ia\ kơ klei liê êa drao, sơnăn phu\n mnơ\ng ngă srăng adôk leh ana\n êlưih lo\ đ^ lar”.

Nguyễn Cao Thanh la] snei: kr^ng lăn ti Lộc Lam jing lăn sah kba, êlưih thu kđang, snăn pla mta ana sir pum ]ia\ng mhro\ klei bluh đue# êwa êa, đru lăn dưi krơ\ng hnơ\ng h’ăp. {ia\dah hlăm yan hjan, kr^ng lăn anei êlưih kdơ\ng êa kyua ana\n amâo mâo dưm ôh hbâo êjai adiê hlăk hjan, dôk guôn truh jih hjan hlăm brô 1 hruê kăm brei lăn thu snăn kơh drei dưm yơh hbâo, wưng anei lo\ dơ\ng bi krih 1 gưl êa ]ia\ng hbâo êlưih lik kma hlăm lăn. Amâo mâo ksul, klei [a\ng mđoh mđue# êa, dưm hbâo hlăm yan hjan kyua êlưih ngă êka agha kphê leh ana\n m’mao ngă kơ ana kphê:

“ Leh gưl mnga ]uh blang knhal tui] hlăm brô 20 hruê, snăn drei ăt krih êa drao ]ia\ng răng mgang klei êluh boh, leh ana\n gưl tal 2 jing wưng đ^ jing asa\r, wưng anei tơdah ana kphê k[ah kali leh ana\n du\m mta mnơ\ng tu\ jăk mkăn, snăn boh srăng êluh lu h^n. 2 gưl anei tơdah drei amâo mâo bi mđing ôh, snăn boh srăng êluh jih mtam, ngă hma^ djo\ pro\ng kơ hnơ\ng mâo boh mnga. Kyua ana\n mnuih [uôn sang bi mâo klei mđing dlăng răng mgang ti 2 gưl anei, đăm lui ôh truh boh êluh jih sơnăn kơh ba yua hdră răng mgang mnơ\ng pla mjing. Klei năng mđing dơ\ng ana\n jing s^t mâo boh eh kan srăng đ^ nao hlăm adhan, dôk hlăm kmru\ boh anei, anăn mnuih [uôn sang drei bi nao ]ua\ dlăng nanao đang war pô ]ia\ng hmao thâo [uh, hmao msir mghaih”.

Êngao kơ đang kphê, Nguyễn Cao Thanh lo\ jing khăp tui hriăm leh ana\n lông ba pla du\m mta ana pla mrâo. ~u jing pô ba ana phật thủ leh ana\n du\m mta boh krue# kam kuit pla mpluă hlăm đang kphê mâo klei tu\ jing. Kyua pral kdal leh ana\n thâo ba yua hdră mnê] mrâo mrang hlăm bruă duh mkra pla mjing, yap mdu\m grăp thu\n đang war mơ\ng go\ êsei Nguyễn Cao Thanh hrui w^t giăm 500 êklăk prăk hlăm 1 ha hlăm 1 thu\n. Gru hmô duh mkra pla mjing mơ\ng Nguyễn Cao Thanh hlăk jing anôk hiu ]hưn dlăng, tui hriăm klei thâo mơ\ng lu mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mkăn hlăm kr^ng.

Klei c\ia\ng mđing s^t kriê dla\ng kphê hla\m yan hjan:

Ara\ anei Dap Kngư hla\k yan hjan, wưng ana kphê mboh, rông boh, bi mkla\ truh kơ hnơ\ng tu\ brua\ duh mkra pla mjing mơ\ng yan buh pla. Nguyễn Văn Chương, pô thơ\ng đru k]e\ kơ hdra\ mnê] nga\ brua\ lo\ hma mâo klei mta\ brei mđing kơ hdra\ dla\ng kriê kphê hla\m yan hjan snei:

. Nguyễn Văn Chương: Tui si hmei [uh hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk kphê yan hjan, akâo kơ mnuih pla mjing ba yua êa drao bi kna klei đ^ jing pia jing RIC 10WP kphê yan hjan mơ\ng knơ\ng brua\ Khoa Đăng.Leh kơ ana\n mơ\ng 15 – 20 hruê pruê hbâo kali hlăm phu\n pioh bi kjăp ana, boh msăr, lehana\n pro\ng. Brei hdơr đăm pruê lu ôh đạm hlăm yan hjan, kyuadah yua đạm hlăm yan hjan ênưih mâo lu klei mnơ\ng ngă kơ agha kphê, lehana\n srăng hmăi kơ ana kphê  amâo mâo ai ktang ôh kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Tơdah ngă djo\ snăn, s^t nik hlăm yan hjan anei kphê amâo mâo srăng luh adiê ôh.

- Mnuih pla kphê hlăm du\m ]ar ti Lăn Dap Kngư hlak dôk bi hyưt kyuadah kphê asa\r hlăm yan leh êgao amâo jăk siam ôh, jing asa\r điêt h^n, mka\ ho\ng du\m yan êlâo, snăn mơ\ng kbia\ hriê klei ana\n?

. Nguyễn Văn Chương: Tui si hmei thâo klei anei, kyua amâo mâo djăp hbâo kơ kphê, ngă kơ asa\r kphê điêt he\. Tal dua le\, jing hnơ\ng êa krih amâo mâo bi knar. Mơ\ng dua mta klei anei yơh ăt ngă hmăi amâo mâo siam asa\r kphê. Kyuana\n, tơdah asa\r kphê điêt mse\ snăn, drei ]ia\ng ba ]h^ kơ ala ta] êngao s^t nik srăng tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, lehana\n ênoh ]h^ amâo mâo yuôm ôh.

Amâo mâo djăp hbâo, dah la] snăn mâo lu mnuih amâo mâo tu\ ôh, kyuadah mâo leh lu knơ\ng brua\ mkra mjing hbâo pruê hing ang bi lu\k hbâo NPK yan không, NPK yan hjan, lehana\n mâo wa\t hbâo trung vi lượng, si thâo lo\ la] amâo mâo djăp hbâo le\. Dah k[ah mâo yơ\ klei bi knăl [uh hlăm hla, hla srăng k`^ kyua k[ah vi lượng, bi anei hla đue# nao kơ k`^ kyua jhat agha. Snăn yơh brua\ t^ng mka hbâo pruê jing yuôm bhăn snăk, ]ia\ng mjing kơ wưng knhal tu] jing wưng kphê dơ\ng đ^ jing mơ\ng mlan tal 4 lehana\n mlan tal 5 asa\r boh kphê dơ\ng pro\ng yơh.

- Snăn ]ia\ng dưi mâo asa\r kphê jăk siam, pro\ng asa\r, ya mta klei mnuih pla mjing bi mđing he\ hlăm klei dlăng kriê wiê ênăk, lehana\n ya mta êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing srăng yua?

. Nguyễn Văn Chương: Tui si hmei, ]ia\ng kơ kphê mboh, mâo asa\r kphê siam, snăn amâo mâo jăk ôh blei hbâo hliê lehana\n bi lu\k ma\ hjăn. Kyuadah mâo leh lu blư\ hmei nao ksiêm dlăng hbâo ]ia\ng ksiêm kơ hnơ\ng trung vi lượng, mâo hlăm ana\n ara\ng duah bi lu\k ho\ng hra lu snăk. Anei jing klei amâo mâo jăk ôh êdi tơdah drei ba yua hbâo hliê, hu^dah lu\k amâo yo\ng djo\, jing amâo mâo djăp hnơ\ng ]ia\ng kơ mdê bi mta hbâo hla\m yan ana\n.

Ara\ anei mâo leh lu mta hbâo mâo leh k’hưm jăk, snăn drei duah lehana\n blei du\m mta hbâo NPK, lehana\n pruê bi djo\ ho\ng klei knơ\ng brua\ lo\ hma mdê bi ]ar k]e\, s^t nik srăng dưi lo\ bi kna hnơ\ng hbâo kơ kphê. Boh nik, lo\ ba yua mta êa drao bi kna hnơ\ng đ^ jing RIC 10WP ]ia\ng kơ kphê bi mnga lehana\n đuôm adiê jăk, boh pro\ng ksa\ bi knar, lehana\n msa\r. Ana\n yơh jing du\m klei tu\ dưn kơ pô êjai ba yua mta êa drao anei. Snăn ara\ anei, drei ba yua mtam êa drao bi kna klei đ^ jing RIC 10WP ]ia\ng mâo klei tu\ dưn h^n, kyuadah agha mda srăng đ^ jing jăk, ngă kơ ana kphê kăn lu] êa rei, pral mđ^ mlih hbâo êbeh hlăm ana, amâodah hbâo drei srăng lo\ pruê, srăng đru kơ ana kphê mtah mda kjăp h^n, [uh ana kphê amâo mâo klei bi knăl mâo mmao jhat gam ôh.

- Mni la] jăk kơ ih lu!