Jing mnuih tal êlâo hlăm brua\ mkra mjing kphê eh mja ti Daklak, truh kơ ara\ anei, Hoàng Mạnh Cường, ti alu\ kr^ng Tân Tiến, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, mâo bi kla\ leh k’hưm asa\r kphê eh mja mâo ]h^ hlăm ala ]ar lehana\n kơ ala ta] êngao. Amâo mâo djo\ kno\ng tuh êyuh hlăm brua\ duh mkra mnia mblei, [ia\dah `u lo\ po\k lu boh adu\ mjua\t bi hriăm, ba yua hdră ma\ brua\ mrâo mrang, đru leh kơ lu mnuih [uôn sang lông ngă brua\ mrâo mrang anei.

Jing sa c\ô mnuih [uôn sang mâo leh lu thu\n pla leh ana\n krriê dla\ng kphê, thâo săng kơ hdra\ pla mjing  kphê eh mja, thu\n 2004, Cường bi mkla\ duh bi liê nga\ mkra war lông ba rông 13 drei mja boh c\ia\ng dưi mâo mta kphê mdê hja\n anei. Mơ\ng du\m klei tu\ jing phu\n tla êlâo, Cường kmla\n ai duh bi liê nga\ mkra 3 war pla kphê êjai leh ana\n rrông mja boh êjai ho\ng hdra\ phưi rông hla\m war pro\ng. Truh kơ ara\ anei, `u mâo mjing leh êpul mja ho\ng 450 drei, hla\m ana\n mâo 60 drei mja  djuê mjeh. Kah lac\ kơ hdra\ pla mjing dla\ng kriê mjing kphê eh mja, Hoàng Mạnh Cường brei thâo:

 “ Ho\ng kphê pioh ba mkra mjing, jing boh kphê pioh mkra mjing kphê eh mja `u mâo klei mdê hong boh kphê c\h^ hla\m sang c\ơ mnia. Kyua s^t mja `u [ơ\ng boh kphê, sna\n jing mja ruah mơh boh [ơ\ng amâo djo\ [ơ\ng hluê yan ôh. Tal sa c\ia\ng mâo hnơ\ng kc\ah boh kphê kơ mja [ơ\ng mse\ si pla mjing hluê hdra\ doh ja\k. Gơ\ ka\n djo\ pla mjing doh ja\k êdi lei, [ia\ anei jing c\ia\ng mse\ ho\ng pla kphê doh ana\n. Klei mdê tal 2 jing mja kno\ng [ơ\ng du\m boh kphê ksa\ hla\m ana, sna\n tơ kphê ksa\ kyua mơ\ng du\m mta pô mjing ma\ sna\n mja `u amâo mâo [ơ\ng ôh.”

Thu\n 2009, Cường mko\ mjing Knơ\ng brua\ Trách nhiệm hữu hạn Kiên Cường, thơ\ng pla mjing dla\ng kriê, mka mjing leh ana\n c\h^ mnia kphê eh mja. ~u brei thâo:  boh s^t, gra\p drei mja leh pro\ng jing mâo dja\p 20 mlan kơ dlông, hla\m gra\p yan kphê `u  mjing mâo kno\ng 3kg kphê eh mja. Sna\n, ho\ng êpul mja mâo ara\ anei, gra\p thu\n knơ\ng brua\ hrui kno\ng mâo gu\ dlông 1 tôn kphê eh mja leh mkra mjing, ho\ng ênoh c\h^ mâo 10 êkla\k pra\k/ 1kg. Ara\ anei kphê eh mja mơ\ng knơ\ng brua\ dưi ba c\h^ leh kơ lu ala c\ar mse\ si: Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Đan Mạch leh ana\n mâo du\m ala c\ar anei kha\p c\ia\ng êdi.

 Amâo mâo djo\ kno\ng mđing kơ brua\ pla mjing, c\h^ mnia đuic\ ôh, mơ\ng thu\n 2012, Knơ\ng brua\ Kiên Cường kha\ng po\k du\m adu\ bi hria\m kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma Tây Nguyên hdra\ rông mja leh ana\n pla mjing dla\ng kriê, mkra mjing kphê eh mja, đru mnuih [uôn sang gơ\ thâo săng kơ brua\ răng mgang mta mja boh leh ana\n bi mđ^ boh tu\ yuôm mnơ\ng mơ\ng lo\ hma kơ mnuih [uôn sang. Ara\ anei, ti Daklak mâo leh êbeh 20 go\ êsei ba yua gru hmô pla mjing kphê eh mja mơ\ng knơ\ng brua\. Mb^t ho\ng ana\n, knơ\ng brua\ a\t đru leh pra\k duh bi liê leh ana\n nga\ mkra war rông pro\ng mse\ si dôk hla\m dliê ana\n ti 8 go\ êsei mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma pioh ba pla kphê mjing kphê eh mja, mka\p kphê pioh mkra mjing kơ knơ\ng brua\. Hoàng Mạnh Cường brei thâo: “ S^t đru kơ digơ\, sna\n hmei sra\ng đru mkra mlih mđ^ pra\k mâo hrui w^t ti anôk la\n di gơ\ mâo mtam. Kla\ klơ\ng jing kyua mja `u [ơ\ng mâo sa hnơ\ng boh kphê s^t gơ\ amâo mâo lu mse\ si lu mnuih bi m^n ôh kyua ana\n amâo mâo hma\i djo\ pro\ng kơ hnơ\ng boh mnga kphê mâo kluôm ti đang kphê digơ\ ôh. Sna\n [ia\dah bi mhrô kơ ana\n, kha\ kphê eh mja mâo [ia\ đuic\ tu\ mơh, [ia\ ba c\h^ le\ `u mâo ênoh h^n ana\n jing ja\k. Mb^t ho\ng ana\n, pla mjing kphê sra\ng mâo du\m brua\ nga\ hluê yan leh ana\n sra\ng mâo du\m wưng dôk huâng, sna\n brua\  mtô bi hria\m du\m hdra\ mnêc\ rông c\ia\ng digơ\ thâo rông, dưi mkra mjing kphê anei a\t jing sa hdra\ pioh kơ drei dưi ba yua du\m wưng mmông dôk huâng ana\n.”

Mơ\ng sa c\ô mnuih [uôn sang jih thu\n hd^p knang kơ brua\ pla, dla\ng kriê ana kphê, [ia\ ho\ng klei m^n jho\ng kmla\n leh ana\n s^t êm^t duah êmuh hria\m, Hoàng mạnh Cường bi mjing leh kphê eh mja ho\ng ana\n kna\l dưi nga\ leh hra\ m’ar mgang ana\n kna\l hja\n pô, mâo leh anôk dôk leh ana\n kdrêc\ hnư pô. Cường brei thâo: ana\p anei `u sra\ng lo\ dơ\ng mđ^ kyar hdra\ go\ êsei mnuih [uôn sang hluê nga\ hla\m brua\ pla mjing, dla\ng kriê pioh c\ia\ng mâo kphê pioh yua mkra mjing rơ\ng tu\ ja\k, mjing phu\n pra\k mâo hrui w^t h’^t kja\p ho\ng pra\k mnga đ^ kơ mnuih [uôn sang.

Brua\ nga\ lo\ hma dưi djo\ guôp ho\ng klei bi mlih yan adiê.

Hlăm du\m thu\n giăm anei, klei bi mlih yan adiê truh ho\ng klei pral ba hriê klei amâo mâo jăk lu kơ brua\ duh mkra pla mjing. Êdah êdi jing: Hjan truh hnui, jih hnưm, lehana\n hnơ\ng hjan amâo mâo bi knar ôh hlăm djăp kr^ng. Mơ\ng klei adiê bi mlih anei ngă leh kơ mnơ\ng pla lehana\n mnơ\ng rông amâo mâo jăk đ^ jing ôh, mâo lu klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, lehana\n klei rua\ tưp lu h^n, klei không k[ah êa truh lu h^n, ngă kơ brua\ pla mjing lehana\n mnuih [uôn sang ngă lo\ hma dôk amâo mâo hơ^t p^t amâo mâo mđao kyua lu] boh mnga, ba hriê klei lu] liê pro\ng. Tiến sĩ Trương Hồng, Khua hlăm knơ\ng brua\ ksiêm duah klei kreh knhâo brua\ lo\ hma dliê kyâo Lăn Dap Kngư brei thâo, klei hmăi amâo mâo jăk mơ\ng klei bi mlih yan adiê ana\p ba klei amâo mâo jăk pro\ng ho\ng brua\ lo\ hma:

“ Klei bi mlih yan adiê knư\ hruê knư\ êdah kla\ klei hmăi amâo mâo jăk ho\ng brua\ lo\ hma pla mjing tar ro\ng lăn, lehana\n Việt Nam. Boh nik ti Lăn Dap Kngư. Drei [uh kla\ mse\ si: Mâo hjan amâo mâo bi knar ôh hlăm du\m kr^ng wa\l, hnơ\ng h’uh knư\ hruê knư\ đ^, mơ\ng ana\n mơh mnơ\ng pla kăn lo\ djo\ rei ho\ng yan klei bi mnga, amâodah bi adiê bi mlih he\ sơăi. Tal dua jing, kyua hmăi mơ\ng klei yan adiê bi mlih ba hriê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă mdê gah gôk mơh, klei răng mgang boh ho\ng klei dleh dlan. Lehana\n le\ kyua hmăi mơ\ng klei bi mlih yan adiê, hjan mđia\ amâo mâo thâo b^t t^ng knăl, mơ\ng năn mơh brua\ dlăng kriê mnơ\ng pla mjing ăt bi mlih mơh, mnơ\ng pla mjing srăng bi mlih kơ boh mnga, kơ hnơ\ng jăk, srăng hmăi amâo mâo jăk kơ hnơ\ng hrui w^t mnuih ngă lo\ hma.

Lo\ mta mkăn dơ\ng hmai mơ\ng klei bi mlih yan adiê jing klei kơ ê ậu hro\ snăk sơưn, yan bhang k[ah êa măng ai, lehana\n sui hruê mlan, snăn klei duah êa ]ia\ng krih kơ kphê, tiêu dleh dlan êdi… lu] liê h^n, lehana\n êa ]ia\ng krih jing lu h^n. Mơ\ng klei ana\n, brua\ bi liê knư\ hruê knư\ đ^ h^n mơh, lehana\n klei k[ah êa s^t nik srăng jing kjham h^n”.

Ti ana\p klei bi mlih dleh dưi t^ng knăl ana\n mơ\ng yan adiê, snăn mnuih pla mjing brei mâo hdră ma\ brua\ bi djo\ ]ia\ng bi hro\ klei truh tơl, klei lu] liê mơ\ng klei bi mlih yan adiê. Tiến sĩ Trương Hồng lo\ brei thâo:

“ }ia\ng dưi mdrơ\ng ho\ng klei bi mlih yan adiê, snăn brua\ brei ngă jing mđrăm hlăm jih jang djăp mta brua\. Jing kâo ]ia\ng la] kơ anei, amâo mâo djo\ ôh kno\ng ngă brua\ anei lehana\n lui brua\ adih. Tôhmô: Klei kơ mjeh, snăn bi ruah mjeh jăk dưi tu\ klei không k[ah êa, dưi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, kno\ng yua êa [ia\ đu]. Tal dua, jing ba yua hdră kia\ kriê IPM kơ mnơ\ng pla, êngao kơ mjeh, snăn bi pruê hbâo bi djo\, krih êa mkiêt mkriêm, răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă bi jăk… Snăn kơh, drei dưi mđ^ kyar brua\ pla mjing dưi krơ\ng hlăm klei bi mlih yan adiê”.

Bi ba yua jih jang djăp hdră hrăm mb^t, mnuih pla mjing brei mâo klei thâo hla\m hdră ma\ brua\ bi djo\ guôp ho\ng anôk ala, yan adiê ti alu\ wa\l pô, mơ\ng ana\n bi t^ng hla\m brua\ pla mjing, bi djo\ êjai klei bi mlih yan adiê mse\ si ara\ anei.

                                                                                    H’Nga pô ]ih hlo\ng răk.