VOV4.Êđê - Hlăm du\m thu\n giăm anei, mâo lu go\ êsei mnuih pla mjing hlăm kdriêk Lâm Hà, ]ar Lâm Đồng, jho\ng bi mlih mơ\ng du\m ênha lăn kphê leh khua, amâo mâo lo\ mboh lu ôh, pla tiêu le\. Hjăn ti sa\ Liên Hà, kdriêk Lâm Hà, ana tiêu mâo pla leh êbeh 40ha. Brua\ mđ^ kyar pla tiêu ho\ng klei kjăp hlăk mâo mnuih pla mjing ti alu\ wa\l mđing, lehana\n [rư\ [rư\ duh kơ brua\ dla\ng kriê.

            Nao c\hưn dla\ng đang tiêu mơ\ng go\ sang Nguyễn Thị Tý ti alu\ Liên Hồ, sa\ Liên Hà, kdriêk Lâm Hà, c\ar Lâm đồng  sna\n kơh [uh klei thâo pral hla\m brua\ pla mjing dla\ng kriê, bi mlih hdra\ pla mjing, ana ba pla mơ\ng mnuih [uôn sang ti anei. Hla\m du\m thu\n êlâo, [uh ana tiêu ba klei tu\ pro\ng, ana\n go\ sang Nguyễn Thị Tý duah mđing hria\m kơ hdra\ pla mjing, kmla\n ai tiê duh bi liê 200 êkla\k pra\k c\ia\ng bi mlih 6 sao kphê ba pla tiêu. Truh kơ ara\ anei đang tiêu mơ\ng go\ sang `u mboh leh mâo 4 thu\n, kah knar gra\p thu\n hrui mâo mơ\ng 5 – 7 tôn boh, hrui w^t mâo gu\ dlông 1 êklai pra\k/ 1 thu\n. ~u lac\ snei:“ Pla tiêu sna\n pra\k mâo hrui w^t đ^ h^n kơ kphê. Thu\n mrâo êgao anôk anei kâo mâo pe\ truh 5 tôn, ba c\h^ ho\ng 185 êbâo pra\k/ 1kg, ana\n kâo mâo hrui w^t jih jang hla\m brô  mơ\ng 800 – 900 êkla\k pra\k. Sna\n tơ pla kphê anôk anei kriê dla\ng ja\k hrui kno\ng mâo 4 tôn kphê đuic\ mơh. Lac\ sna\n c\ia\ng [uh ba pla tiêu `u mâo klei tu\ h^n, leh ana\n nga\ brua\ `u hdjul h^n kơ pla kphê.”

     Mơ\ng gru hmô ba pla tiêu mâo klei mơ\ng go\ sang Nguyễn Thị Tý, ara\ anei mâo leh lu go\ sang mka\ hla\m alu\ wa\l bi mlih đang kphê leh khua mduôn ru\ ba pla tiêu ho\ng boh pro\ng truh 42ha. Kyua thâo răng hla\m brua\ ruah êđai mjeh tu\ ja\k, ba yua hdra\ mnêc\ nga\ brua\ pla mjing dla\ng kriê djo\ hdra\, ana\n đang tiêu mơ\ng mnuih [uôn sang [ia\ mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, bi mboh lu ja\k siam.

      Hluê si Nguỹên Văn Tám, Khua dla\ng brua\ Đảng sa\ Liên Hà, kdriêk Lâm Hà, c\ar Lâm Đồng, ana tiêu djo\ guôp ho\ng klei yan adiê, la\n ala êa juôr ti alu\ wa\l,   ana\n ba klei tu\ pro\ng. Tơ mka\ ho\ng sa anôk ana\n la\n pla mjing, ana tiêu brei hnư hrui w^t đ^ 5 bliư\ mka\ ho\ng kphê, êjai ana\n pra\k duh bi liê kơ brua\ pla tiêu le\ [ia\ h^n, amâo đei liê ai nga\ brua\ ôh. Năng ai hla\m wưng ti ana\p, ênha\ đang tiêu ti sa\ Liên Hà sra\ng lo\ dơ\ng đ^. Nguyễn Văn Tám lac\:“ Liên Hà a\t bi kla\ jing sa\ nga\ lo\ hma, kyua ana\n du\m mta ana ba pla phu\n mơ\ng sa\ a\t jing  kphê, ana rông hlua\t  eh mrai leh ana\n c\ê. Êngao kơ ana\n lo\ mâo du\m gru hmô mrâo mâo brua\ Đảng sa\ ba yua pioh mtru\t mjhar mnuih [uôn sang bi mlih pla ho\ng klei ma\ du\m klei ga\l djo\ kr^ng la\n pô, hla\m ana\n mâo tiêu. Ara\ anei ênha\ đang tiêu ti alu\ wa\l mâo leh 42 ha leh ana\n mâo leh 4 ha mboh lu, truh êbeh 6 tôn/ 1ha. Anei jing gru hmô mrâo hla\k mâo klei tu\.”

      Ênha\ đang tiêu hla\k đ^ kyar ktang ti kr^ng la\n duh mkra mrâo sa\ Liên Hà lac\ hja\n leh ana\n kdriêk Lâm Hà lac\ kluôm, po\k leh sa hdra\ êlan nao mrâo kơ mnuih [uôn sang ti anei. Đru mguôp s^t êm^t hla\m klei hluê nga\ brua\ bi mlih hdra\, mnơ\ng ba pla, mđ^ ênoh pra\k mâo hrui w^t kơ mnuih [uôn sang. Sna\n [ia\dah, brua\ lo\ hma c\ar Lâm Đông c\ia\ng dja\l mâo klei c\ua\l mka\ bi djo\ guôp, kla\ klơ\ng jing c\ia\ng kơ ana tiêu đ^ kyar h’^t kja\p, sna\n đa\m bi kluh ba pla sna\k s’ưn ôh nga\ bi kruh hdra\ c\ua\l mka\, nga\ hma\i djo\ kơ klei đ^ kyar brua\ Duh mkra - Yang [uôn kluôm mơ\ng alu\ wa\l.

     Êpul hgu\m brua\ tiêu Việt Nam mrâo akâo mko\ mjing Anôk nga\ brua\ tiêu Việt Nam hla\m klei tiêu Việt Nam mâo truh 50% ênoh tiêu ba c\h^ mnia dlông ro\ng la\n leh ana\n năng ai `u ba w^t pra\k mâo hrui w^t pro\ng kơ brua\ ba c\h^ mnơ\ng kơ ala tac\ êngao mơ\ng Việt Nam.

     Mơ\ng klei t^ng yap brei [uh, ênoh tiêu ba c\h^ kơ ala tac\ êngao hla\m 11 mlan thu\n dih mâo truh 124.000 tôn ho\ng ênoh pra\k mâo ba w^t hla\m brô 1 êklai 200 êkla\k dolar Mi. Ênoh mrô anei tru\n hla\m brô 17% kơ hnơ\ng mâo, [ia\ đ^ hla\m brô 2,8% kơ ênoh yuôm mka\ ho\ng gưl anei thu\n 2014. Klei anei bi êdah thu\n 2015 jing thu\n tiêu Việt Nam djo\ ênoh êdi.

     Êpul hgu\m brua\ tiêu Việt Nam a\t đa\o t^ng klei mka\p tiêu dlông ro\ng la\n thu\n 2016 anei a\t ka\n mâo klei bi mlih pro\ng lei mka\ ho\ng thu\n dih hl\k klei c\ia\ng a\t adôk pro\ng h^n mka\ ho\ng hnơ\ng mâo. Hluê ana\n, hnơ\ng mâo ba c\h^ c\ang hmang sra\ng bi knar amâo dah đ^ h^n mka\ ho\ng thu\n 2015.

      Hdra\ msir klei êluh kmru\ boh, êluh boh  tiêu.

         Hla\m du\m bliư\ adiê hjan ako\ yan, si mnuih pla tiêu c\ia\ng bi dla\ng kriê  kơ đang tiêu pô pioh răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ bi rai? Bohnik jing ya hdra\ msir c\ia\ng bi mkhư\ klei êluh boh, êluh kmru\ boh kơ ana tiêu? Klei bi blu\ hra\m ti gu\ anei ho\ng Nguyễn Văn Chương, pô thơ\ng kc\e\ đru brei hdra\ mnêc\ nga\ brua\ lo\ hma sra\ng lac\ kla\ h^n kơ brua\ anei,

       Nguyễn Văn Chương: }ia\ng dưi dlăng kriê wiê ênăk tiêu hlăm yan hjan anei bi jăk, snăn diih mđing tal êlâo jing mdrơ\ng ho\ng klei dram êa, jing ana tiêu amâo mâo dưi tu\ ôh klei dram êa. Tal dua jing mđue# êa ho\ng klei pral. Tal tlâo, krơ\ng hnơ\ng h’ăp kơ agha tiêu, tlu\m agha mđ^ kơ dlông, amâo mâo brei agha tiêu kngăm hlăm êa sui ôh. Tal pa\, mta\ kơ mnuih pla mjing ba yua lu hbâo sinh học, êa drao sinh học mâo 4 mta pioh gang mkhư\ klei kman ngă kơ agha, mjing kơ agha tiêu đ^ jing jăk, mđ^ hnơ\ng tu\ jăk pral, mjing kơ ana tiêu mâo ai kdơ\ng ho\ng djăp mta klei amâo mâo jăk mơ\ng hjan lu, amâodah mơ\ng adiê không, lehana\n dram êa, lehana\n adiê ê’a\t, hlơr…

    - Akâo kơ ih mblang brei si srăng ngă ]ia\ng bi hro\ klei luh adiê, luh kmru\ boh mơ\ng ana tiêu hlăm yan hjan anei, ana\n ăt jing klei mnuih pla mjing dôk mđing?

       . Nguyễn Văn Chương: Luh adiê mda, lehana\n luh kmru\ boh mơ\ng ana tiêu, tal êlâo jing kbia\ hriê mơ\ng klei lu đei hjan, tal dua, amâodah hnơ\ng h’uh đ^ h^n, snăn brei diih đru mkhư\ ]ia\ng hnơ\ng h’ăp, mđing brei êa hroh đue# bi pral kơ ana tiêu hlăm yan hjan. Lehana\n,hlăm ako\ yan hjan anei diih hlo\ng krih mtam yơh êa drao bi knar klei đ^ jing agha srăng kbia\ lu, hlăm năn mâo wa\t agha phu\n, agha dơ\ng, agha mda, agha bi k[u\t… kbia\ lu srăng đru kơ ana tiêu đ^ jing pral, brei diih mđing tlum he\ agha ana\n mđ^ kơ dlông. Tơl hnơ\ng hlăm hrue# tiêu srăng lo\ kbia\ agha, lehana\n păn hlăm gơ\ng, snăn brei diih mđing brei agha păn kjăp hlăm lam. Lehana\n êjai krih êa drao bi knar klei đ^ jing RIC 10WP kơ ana tiêu, snăn hla srăng mtah lehana\n pal, lehana\n srăng đru krơ\ng amâo mâo lu ôh adiê mdah, lehana\n kmru\ boh./.

     - La] jăk kơ ih lu!

                                                H’Nga pô ]ih hlo\ng răk.