VOV4.Êđê- Lŏ dơ̆ng dŭm klei čih “Hdră mtrŭn mrô 30: Čiăng mâo mơ̆ng boh sĭt knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng ti krĭng Lăn Dăp Kngư”, hdră hruê anei hmei mâo klei mđung tal 2 hŏng akŏ “Knơ̆ng bruă leh anăn dŭm klei đuôm nư lu lĭn”. Klei čih anei bơ̆k bâo kơ dŭm klei dleh dlan, êgun kpăk ngă kơ dŭm knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng mơ̆ng knŭk kna dleh dlan hlăm klei dăp hdră ngă bruă, klei mlih mrâo.

 Knơ̆ng bruă kphê Đức Lập (kdriêk Dak Mil, čar Dak Nông) mâo Khua knŭk kna bi mklă hdră mkŏ dăp, mlih mrâo hluê hdră bi mguôp hnư, knŭk kna amâo păn kjăp ôh ênoh kiă kriê mơ̆ng thŭn 2015. Mơ̆ng anăn ară anei, knơ̆ng bruă anei amâo dưi bi mbha ôh kyua ênoh prăk nư ară anei truh 174 êklai prăk. Phạm Tiến Hùng, Khua knơ̆ng bruă brei thâo, ênoh anei mâo hlăm wưng thŭn 1999-2001, knơ̆ng bruă čan prăk mơ̆ng dŭm knơ̆ng prăl čiăng hrui mă leh anăn mkra mjing kphê:

“Hjăn prăk nư knŭk kna leh anăn prăk nư mơ̆ng dŭm anôk bruă duh mkra snăn mâo mơ̆ng 6-7 êklai prăk/thŭn. Hlăk êjai anăn, prăk mnga knŏng mâo 3 êklai prăk, amâo djăp ôh kơ ênoh prăk mnga năng mâo. Grăp thŭn ăt luič liê hlăm brô 5-6 prăk, kyua anăn dleh dlan snăk. Giăm 20 thŭn anei amâo dưi čan prăk duh bi liê ôh.”

Bruă bi mguôp hnư ti nKnơ̆ng bruă Nam Nung ăt gun kpăk kyua ênoh đuôm nư êbeh 170 êklai prăk

Năng mđing, dŭm ênoh čan mơ̆ng Knơ̆ng bruă kphê Đức Lập ti dŭm knơ̆ng prăk mâo Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Dak Nông klah čŭn jing brei čan amâo djŏ hdră kčah. Čiăng hluê ngă bruă bi mguôp hnư, thŭn 2016, čar Dak Nông mâo leh hră mơar mơĭt dŭm knơ̆ng prăk mtă lăm lui 100% dŭm ênoh mnga mâo leh anăn sa kdrêč prăk ana kơ Knơ̆ng bruă anei. Khădah mơ̆ng dŭm hră mơar mnia mblei, truh knhal jih thŭn 2019, jih jang ênoh nư anei ti dŭm knơ̆ng prăk dưi čhĭ kơ dŭm anôk bruă duh mkra, mnuih, bruă mnia blei lăm nư amâo tŭ jing ôh.

Mbĭt hŏng anôk bruă lŏ hma, bruă dăp, mguôp hnư hlăm bruă dliê kmrơ̆ng ti Lăn Dap Kngư ăt hlăk gun kpăk. Knơ̆ng bruă Nam Nung, kdriêk Krông Knô, čar Dak Nông) jing sa klei bi hmô leh 6 thŭn ăt dưi ngă klei bi mguôp hnư, kyua ênoh nư êbeh 170 êklai prăk. Hlăm anăn, hjăn nư prăk mlan kơ mnuih mă bruă đĭ truh leh 20 êklai prăk, nư prăk ênua truh 24 êklai prăk. Ênoh adôk jing nư dŭm ƀĭng hgŭn, dŭm êpul bruă brei čan prăk. Hà Hữu Thanh,  K’iăng Khua klam knơ̆ng bruă brei thâo, amâo djŏ knŏng nư klei ôh, anôk bruă duh mkra knơ̆ng bruă lŏ mâo klei bi mmiă lăn ala hŏng mnuih ƀuôn sang. Hlăm ênoh 1.100 ha ksu mơ̆ng knơ̆ng bruă, ară anei mâo truh 800 ha dôk bi mmiă hŏng mnuih ƀuôn sang. Êbeh 6.500 ha dliê jao kơ knơ̆ng bruă ară anei ksiêm yap knŏng mâo 340 ha adôk dliê, adôk arăng ksĭng mmiă pla mjing leh:

“Si thâo bi mguôp hnư leh jih lăn ala, ngăn drăp ka dưi msir mgaih ôh hŏng mnuih ƀuôn sang. Bi ară anei, mnuih ƀuôn sang bi mmiă hlăm ênhă lăn mâo ngăn drăp. Amâo dưi mkra mjing ôh, mnuih ƀuôn sang ksĭng mmiă lăn, ba yua arăng hlŏng čhĭ, ăt mâo đa đa čhĭ kơ pô mkăn ênhă lăn ksĭng mmiă anăn. Kơ knŏng bruă knŏng hưn hŏng čar đuič, klei dưi mơ̆ng čar.”

Êbeh leh 6 thŭn Knơ̆ng bruă kphê Đức Lập amâo dưi bi mguôp hnư kyua ênoh nư lu snăk ară anei êbeh 174 êklai prăk.

 Msĕ si Dak Nông mơh, boh klei đuôm nư mơ̆ng dŭm knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng ăt dleh ktuê dlăng ti dŭm čar Lăn Dap Kngư. Lê Danh Thắng, K’iăng Khua Knơ̆ng bruă ngăn prăk čar Dak Lak brei thâo, lu anôk bruă duh mkra, êdah kdlưn msĕ si Knơ̆ng bruă kphê Ƀuôn Ama Thuôt, Knơ̆ng bruă kphê Dray Hling, Knơ̆ng bruă kphê Ca cao Krông Ana ngă bruă amâo tŭ dưn, đuôm nư hlăm wưng sui. Hluê si Hdră bhiăn duh mkra snăn dŭm knơ̆ng bruă luič klei bi knar snăn brei bi kruh yơh. Khădah, hluê si Hdră mtrŭn 30 mơ̆ng Phŭn bruă kđi čar gưl XI leh anăn Hdră mtrŭn 118 thŭn 2014 mơ̆ng Knŭk kna snăn amâo mâo ôh hdră bi kruh kơ dŭm knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng lŏ hma knŭk kna. Dŭm knơ̆ng bruă knŏng dưi ruh mgaih, ƀiădah bruă ruh mgaih dŭm thŭn anei ăt ka leh kyua prăk nư leh anăn klei bi mmiă lăn ala, amâo thâo bi djŏ hlăm dŭm klei kuôl kă plah wah anôk bruă duh mkra, klei bi hgŭm, phăn jao lăn. Dŭm klei gun kpăk anei brei mâo dŭm phŭn dhar bruă ngă bruă:

“Hdră hluê ngă mâo dŭm klei nah êngao, klei amâo răng, ka dưi ngă hdră kñăm msĕ si tal êlâo. Hlăm wưng kơ anăp, hmei srăng lŏ dơ̆ng bi hgŭm hŏng dŭm knơ̆ng, dhar bruă, ktuê dlăng dŭm hdră kčah mơ̆ng hdră bhiăn, ăt msĕ mơh klei mâo. Mơ̆ng tur knơ̆ng anăn, kčĕ kơ čar ăt msĕ mơh kčĕ kơ dŭm phŭn, dhar bruă gưl dlông hmao ruh mgaih klei dleh dlan, gun kpăk kơ dŭm anôk bruă.”

Kluôm krĭng Lăn Dap Kngư mâo giăm 100 knơ̆ng bruă lŏ hma dliê kmrơ̆ng knŭk kna, kriê dlăng leh anăn ba yua hlăm brô 1 êklai 2 êtuh êbâo ha lăn. Mơ̆ng dŭm thŭn 1991, bruă dăp, mlih mrâo ti dŭm anôk bruă duh mkra anei dưi hluê ngă hluê si hdră êlan mơ̆ng Đảng, Knŭk kna leh anăn dưi mđĭ ktang leh Hdră mtrŭn 30 thŭn 2014 mơ̆ng Phŭn bruă kđi čar gưl XI. Khădah, leh lu thŭn, bruă mkŏ dăp mlih mrâo ăt ka mâo lu klei tŭ dưn.

Mta phŭn mơ̆ng bruă kyua hdră kriê dlăng êu awăt, kƀah klei ksiêm dlăng, ktuê dlăng ngă truh kơ bruă mkra mjing, mnia blei amâo tŭ dưn, klei luič lăn, luič dliê, čhĭ mnia, bi mlih, ksĭng mmiă lăn soh hŏng hdră bhiăn mâo dleh ktuê dlăng. Mâo lu klei êdu kƀah, klei mkhư̆ klei soh dôk mâo mơ̆ng thŭn anei truh thŭn mkăn, ka dưi msir mgaih. Klei anei ngă truh kơ dŭm anôk bruă duh mkra dăp, mlih mrâo, bi mguôp hnư tuôm hŏng klei dleh dlan, klei dưi mơ̆ng dŭm êtuh êbâo ha lăn luič liê mang. Bruă anei hlăk brei bi ruh mgaih mơ̆ng gưl dlông truh kơ alŭ wăl.

Pô mblang: H’Zawut Ƀuôn Yă