VOV4.Êđê -
Ho\ng brua\ mtru\t mđ^ ktang brua\ pla
mjing hla\m brua\ nga\ lo\ hma, brua\ ba yua hbâo pruê pioh dưm kơ du\m mta
mnơ\ng ba pla [rư\ hruê [rư\ mâo mâo lu
mnuih [uôn sang ba yua, {ia\ amâo mâo djo\ dja\p mnuih thâo ruah djo\ ôh mta
hbâo kơ gra\p wưng đ^ jing mơ\ng mnơ\ng pô pla. Ruah hbâo dưm amâo mâo djo\
guôp ho\ng mta ana pla amâo dah wưng đ^ jing mơ\ng mnơ\ng pla amâo mâo djo\
kno\ng nga\ bi liê ti mang kơ brua\ duh mkra đuic\ ôh [ia\ lo\ nga\ hma\i djo\
kơ klei đ^ jing mơ\ng ana pô pla leh ana\n nga\ luc\ klei bi knar kơ la\n.
Hla\m hdra\ hruê anei, Phó giáo sư - Tiến sĩ Trình Công Tư, k’ia\ng khua Anôk
brua\ ksiêm hria\m kơ la\n, hbâo pruê leh ana\n la\n êa wa\l hd^p mda Dap Kngư
sra\ng hưn mthâo kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p drei du\m mta hbâo hliê
khăng ba c\h^ hla\m sang c\ơ mnia a\t mse\ mơh klei tu\ mơ\ng gra\p mta hbâo
ho\ng mnơ\ng pô pla.
Hlăm
brua\ pla mjing hbâo pruê, dưi yap jing mnơ\ng [ơ\ng kơ mnơ\ng pla mjing, k[ah
hbâo mnơ\ng pla amâo mâo dưi đ^ jing ôh. Hbâo pruê mâo brua\ klam yuôm bhăn
hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk mnơ\ng pla mjing ]ia\ng mâo boh mnga tu\ dưn,
răng mgang mnơ\ng pla, lehana\n mđ^ hnơ\ng êbhui] kơ lăn. Êngao kơ du\m mta
hbâo bru\, hbâo mtah, snăn ara\ anei hbâo hoá học ăt mâo ba yua lu mơh.
Hbâo
hoá học, lo\ pia jing hbâo khoáng, amâodah hbâo vô cơ jing đơ mta mnơ\ng mâo
mkra mjing mơ\ng hoá học mâo sa amâodah lu mta tu\ jăk kơ mnơ\ng pla, dưi mkra
mjing ho\ng kdrăp ma\ brua\ ênuk mrâo. Djăp mta hbâo hoá học kreh yua jing hbâo
đạm, lân kali, hbâo leh bi klu\k NPK, hbao trung lượng, hbâo vi lượng lehana\n
djăp mta hbâo pioh krih hlăm hla.
Hbâo
đạm jing ana\n pia kluôm kơ du\m mta hbâo mkra mjing mơ\ng nitơ pioh mkăp kơ
mnơ\ng pla, mâo klei tu\ dưn kơ klei đ^ jing adhan, hla mnơ\ng pla. K’ia\ng
khua giáo sư - tiến sĩ Trình Công Tư brei thâo:
“Hbâo đạm mnuih pla
mjing kreh yua ara\ anei mâo 2 mta, ana\n jing urê, lehana\n Sunphat Amôn. Jih
2 mta hbâo anei mkăp mta đạm kơ mnơ\ng pla sơăi, đru kơ mnơ\ng pla đ^ jing
adhan, hla. Hbâo urê jing đạm trung tính, amâo mâo msăm lehana\n
Mta
hbâo tal 2, hlăk yua lu ara\ anei jing hbâo lân. Hbâo lân, đru mtru\t klei đ^
jing agha. Tơdah k[ah lân, ngă kơ agha amâo đei jăk đ^ jing ôh, hla êpih,
lehana\n sra\ng mbliư\ jing êa hrah juư, hmăi amâo mâo jăk kơ klei bi mnga,
jing boh mơ\ng mnơ\ng pla. Ho\ng du\m mta mnơ\ng pla ti wưng mboh, tơdah k[ah
hbâo lân boh kreh mâo kl^t kpal, bi suôp lehana\n djăl jhat. Hbâo lân mâo dua
mta, ana\n jing hbâo lân ]o\ng mâo (amâodah pia lân ka mkra mjing) jing hbâo
apatit, phốtphorit, lehana\n hbâo lân leh mkra ming ana\n jing hbâo Super lân,
Lân leh ]uh. Hnơ\ng lân mâo hlăm hbâo dưi t^ng ti mta P2O5.
“Hbâo lân ara\ anei kreh
yua mâo 3 mta, tal sa jing hbâo lân leh ]uh, mơ\ng du\m anôk mkra mjing mâo Văn
Điển, amâodah Ninh Bình. Anei jing hbâo lân dưi mkra mjing ho\ng boh hlơr,
êngao ana\n lân lo\ mâo hluê mta mse\ si Calsi, Maziê, Silic… pioh mkăp kơ
mnơ\ng pla. Hbâo anei amâo mâo bi msăm lăn ôh, djo\ guôp ho\ng kr^ng lăn kbuôn.
Bi hbâo lân Super, mkra mjing ho\ng hdră asid, hlăm lân ana\n lo\ mâo asid
êngiê, asid êbeh, ênưih ngă bi msăm lăn, kyuana\n amâo mâo jăk guôp ôh ho\ng
lăn msăm, [ia\dah guôp ho\ng du\m mta lăn mkăn. Êngao ana\n lo\ mâo hbâo DAP,
Diamôn Photphat, mâo hnơ\ng lân lu h^n, truh 46% mta lăn mkăp kơ mnơ\ng pla,
êngao ana\n lo\ mâo 18% đạm hlăm năn, diih dưi ba yua mta hbâo anei jăk”.
Mta
hbâo tal 3, amâo mâo dưi k[ah ôh kơ klei đ^ jing mnơ\ng pla, boh nik hlăm wưng
rông boh, mjing asa\r, ana\n jing hbâi kali. Hnơ\ng kali mâo hlăm hbâo dưi t^ng
ti mta K2O.
“Ho\ng kali mâo dua mta
kreh yua ana\n jing hbâo Kali Clorua, lehana\n Kali Sulphat. Kali Clorua mâo
hnơ\ng kali truh 60%, bi kali Sunphat mâo hla\m brô 50%. Ara\ anei hlăm anôk
]h^ mnia amâo jăk đei [uh ôh ba ]h^ hbâo Kali Sunphat, kyuana\n mnuih pla mjing
ăt kreh yua lu hbâo Kali Clorua. Kali đru kơ klei mjing asa\r, asa\r bo\ msa\r,
đ^ jing boh. {ia\dah ho\ng du\m mta mnơ\ng pla pruê hbâo kali Clorua amâo mâo
djo\ guôp ôh mse\ ho\ng ana boh sầu riêng, srăng ngă kơ boh sầu riêng bi krăt,
kyuana\n diih hdơr amâo mâo pruê ôh hbâo anei kơ ana boh sầu riêng”.
Mb^t ho\ng du\m mta hbâo đa lượng drei mrâo la] ana\n, snăn mâo du\m mta trung lượng, lehana\n vi lượng, [rư\ hruê [rư\ dơ\ng mâo ba yua lu. Hlăm năn, êpul trung lượng jing du\m mta khoáng tu\ jăk kơ mnơ\ng pla ho\ng hnơ\ng mơ\ng du\m pluh truh kơ du\m êtuh kg/ha. Bi mta vi lượng jing mta khoáng tu\ jăk mnơ\ng pla mjing ]ia\ng amâo mâo lu ôh. “Êngao kơ du\m mta mnơ\ng pla ]ia\ng mse\ si đạm, lân kali lo\ mâo du\m mta tu\ jăk mnơ\ng pla ]ia\ng ti hnơ\ng man dưn ana\n jing calsi, maziê, lưu huỳnh, silic. Bi mta mnơ\ng pla ]ia\ng ma\ kno\ng [ia\ jing vi lượng mse\ si: đồng, kẽm, moliden, bo… kha\dah ]ia\ng lu amâodah [ia\, snăn jih jang mta anei jing yuôm bhăn snăk ho\ng mnơ\ng pla, lehana\n amâo mâo mnơ\ng mkăn dưi hrô di`u ôh”.
Boh
s^t mnơ\ng pla ]ia\ng lu snăk mnơ\ng tu\ jăk mdê mdê pioh đ^ jing tui hluê hlăm
wưng mdê mdê mơh. Kyuana\n phung pla mjing dưi ba yua hbâo hliê ba bi lu\k mb^t
pioh pruê kơ mnơ\ng pla. Hdră anei amâo mâo jăk liê prăk kăk ôh, thâo bi kna
mơh hnơ\ng tu\ jăk djo\ guôp ho\ng mnơ\ng pla ]ia\ng, lehana\n tui hluê mta
lăn. {ia\dah tơ amâo mâo thâo ôh hlăm brua\ bi lu\k hbâo, lehana\n kreh mâo
klei amâo mâo jăk hla\m klei bi lu\k hbâo, ngă kơ hbâo bi êko\ lehana\n mnơ\ng
pla amâo lo\ thâo hrip ma\ ôh, amâodah ngă kơ hbâo hu\l đue# he\ pral h^n, ngă
lu] liê hbâo lu h^n. }ia\ng bi hro\ klei amâo mâo jăk ana\n hlăm klei bi lu\k
hbâo, K’ia\ng giáo sư - tiến sĩ Trình Công Tư mâo klei mta\ snei:
“Brei mđing tal êlâo, bi
lu\k hbâo djo\ ho\ng klei ktrâo ata\t, jing ya mta hbâo dưi bi lu\k mb^t,
lehana\n ya mta hbâo amâo mâo dưi bi lu\k mb^t ôh. Mâo đa đa hbâo leh bi lu\k
mb^t, `u mbliư\ jing mta amâo mâo jăk, ngă kơ hnơ\ng tu\ dưn hbâo tru\n hro\
mơh. Tôhmô đạm bi lu\k hbâo lân, srăng ngă kơ hbâo bi m’êa, bâo jhat, lu] đạm… kyuana\n
brei diih hluê ngă djo\ ho\ng hdră ktrâo ata\t. Tal dua, bi lu\k hbâo bi djo\
ho\ng ênoh bi mbha. Tôhmô du\m kg NPK, snăn du\m srăng lu\k Urê, du\m DAP,
amâodah du\m KCl…]ia\ng bi djo\ ho\ng ênoh ]ia\ng yua”.
H’Nga, Y-Khem pô ]ih mkra, răk dlăng.
Viết bình luận