VOV4.Êđê - Hla\m du\m thu\n gia\m anei, boh [ơr jing mta boh kroh mâo mnuih blei yua lu êdi ho\ng ênoh ]h^ đ^ mơh ba w^t leh hnư hrui w^t h’^t kơ du\m go\ êsei ba pla ana boh [ơr ti Dap Kngư. Klei anei mtru\t mđ^ leh ai mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma po\k mlar ênha\ ba pla ana boh [ơr. Ara\ anei kluôm kr^ng Dap Kngư mâo gia\m 27.000 ha đang ana boh [ơr. Kha\  ênha\ pla boh [ơr đ^, [ia\ brua\ ba yua hdra\ mnê] ba pla boh [ơr djo\ hdra\ ]ia\ng ba w^t klei tu\ pro\ng kơ brua\ duh mkra jing klei lu mnuih pla boh [ơr adôk k[ah. Mâo du\m gru hmô pla ana boh [ơr ti c\ar Daklak tuôm ho\ng lu klei dleh dlan hla\m brua\ pla, dla\ng kriê ana boh [ơr. Tiến sĩ Hoàng Mạnh Cường, Khua klei hria\m kơ brua\ Dliê kmrơ\ng lehana\n Ana boh kroh, Knơ\ng ksiêm hria\m kơ brua\ Lo\ hma dliê kmrơ\ng Dap Kngư sra\ng ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang lehana\n [^ng ga\p drei du\m hdra\ mnê] phu\n ]ia\ng ba pla ana boh [ơr mâo klei tu\ pro\ng.

- Ơ tiến sĩ Hoàng Mạnh Cường, ana boh [ơr amâo mâo djo\ mrâo anei ôh dơ\ng bi pla mjing hlăm Lăn Dap Kngư, [ia\dah brua\ tuh êyuh duh m^n pla kjăp h^n jing hlăm du\m thu\n giăm anei, lehana\n si srăng pla mjing ana boh [ơr ]ia\ng bi mâo boh tu\ dưn, anei jing klei lu mnuih dôk mđing ara\ anei. Dưi mơ\ ih đru k]e\ brei kơ brua\ dlăng kriê wiê ênăk ana boh [ơr ti Lăn Dap Kngư?

. Tiến sĩ Hòang Mạnh Cường: Drei thâo kơ brua\ dlăng kriê wiê ênăk ana boh [ơr jing brua\ dlăng kriê hla\m grăp wưng mdê mdê. Êjai wưng mrâo pla drei bi dlăng kriê ]ia\ng kơ war boh đ^ jing bi knar. Bi ho\ng kphê drei kreh pla mjing jing kuai [lu\ng, [ia\dah ho\ng boh [ơr jing mbu\ phu\n ]ia\ng đăm tuôm ho\ng klei dram êa. Tal dua, brei drei mđing jing hla\m wưng mrâo pla jing ruah mjeh bi jăk êlâo. Bi tơdah êđai mjeh amâo mâo djăp ênoh ]ua\n ôh, snăn brua\ dlăng kriê ana\n amâo mâo klei tu\ dưn ôh.

Wưng tal dua jing, klei mjut jing êjai ka mboh. Wưng anei ana boh [ơr ]ia\ng ho\ng sa ênoh pro\ng hbâo pruê. Kyuadah hlăm wưng anei ana boh [ơr ]ia\ng kơ lu đạm, lehana\n lân hla\m jih dua yan, boh nik hla\m yan hjan ]ia\ng mâo ai dưi kdơ\ng ho\ng hnơ\ng h’ăp msah pro\ng hlăm lăn, lehana\n srăng dưi kdơ\ng kjăp mơh ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. }ia\ng kơ ana boh đ^ jing jăk drei bi ksiêm dlăng mơh hnơ\ng hbâo hla\m lăn.

Wưng kơ ana\p jing gưl bi mnga, ana boh [ơr bi mnga mơ\ng mlan 10 truh kơ mlan 3-4 thu\n êdei. Êjai găn hlăm yan bhang không, adiê hlơr ana boh [ơr bi mnga hlăm mlan 3 lehana\n mlan 4 ênưih srăng tuôm ho\ng klei luh mnga. Snăn drei bi t^ng mâo [ia\ ana\n jing hlăm brô mlan 8 drei tuh êyuh pruê hbâo lân lehana\n kali ]ia\ng mtru\t klei kbu\t mjing mnga, lehana\n amâo lo\ pluh knăt mda ôh. Snăn srăng đru kơ klei bi mnga, lehana\n đuôm adiê hlăm mlan 1 lehana\n mlan 2, jing brei bi mnga pral h^n, mse\ snăn dưi `e\ kơ kr^ng không k[ah êa hlăm yan bhang, [ia\dah adiê boh ăt đuôm.

- La] jăk kơ ih mrâo k]e\ brei leh klei anei. Ơ Tiến sĩ, tui si lu go\ êsei pla mjing boh [ơr bi la] klei luh adiê tuôm lu snăk hlăk wưng adiê adôk mda. Ya ngă mse\ snăn Ơ tiến sĩ?

. Tiến sĩ Hòang Mạnh Cường:  klei luh adiê mda mkbia\ hriê mơ\ng 3 mta klei, tal êlâo kyua amâo mâo djăp hbâo pruê, bi adiê lu đei snăn ]o\ng luh mơh. Tal dua, kyua êyui djip lu ăt ngă luh adiê mơh. Tal 3, jing mnuih pla mjing mưng klei pruê hbâo đạm hla\m gưl anei. Êjai pruê hbâo đạm ana boh srăng pluh knăt mda lu, snăn adiê srăng luh. Lehana\n lo\ sa mta klei dơ\ng ngă luh adiê boh, kyua hla\m yan hjan hnơ\ng dram êa hlăm lăn lu đei ăt ngă kơ klei luh adiê mơh, snăn hbâo lân yơh jing pô kăp krơ\ng bi hro\ klei luh adiê. Mb^t ho\ng ana\n drei lo\ krih êa hbâo calci bo, mta anei srăng bi kjăp kuôp boh.

Hlăm wưng boh đ^ pro\ng, wưng anei điêt đuôt amâo mâo dưi duah lo\ khăt mkra ôh adhan, kăn drei duah ksul mbu\ rei hlăm gu\ phu\n boh. Jing mơ\ng êyui adhan pha\ phu\n drei amâo lo\ jih ôh [ia\dah kno\ng bu] ho\ng kngan đu] rơ\k. Kyuadah hla\m dlông [o# lăn mâo agha ko# pluh lu snăk. Agha anei đru kơ klei bi êwa, lehana\n hrip ma\ hbâo, bi tơdah drei ksul jik he\ srăng ngă tloh agha anei adiê srăng luh yơh.

- Mb^t ho\ng klei luh adiê, snăn klei boh kđang ăt jing klei lu mnuih pla mjing dôk tuôm nanao? Ya ngă mâo he\ klei mse\ snăn, lehana\n si hdră mkhư\ klei ana\n?

. Tiến sĩ Hòang Mạnh Cường: klei boh kđang kbia\ hriê mơ\ng klei pruê hbâo kali. Kyuana\n mâo klei ]ia\ng mta wưng pruê hbâo kali kno\ng pruê sa blư\ hlăm wưng rông boh, kno\ng pruê gưl tal dua leh hrui pe\ ênu\m boh, kyuadah êjai wưng dôk rông boh dôk mda ana\n pruê hbâo, leh kơ ana\n mdei he\, truh boh khua drei amâo lo\ pruê ôh. Kali jing mta ngă bi khăng bi kjăp boh mơ\ng ana\n mâo klei kđang boh. Brei hdơr hlăm wưng hrui pe\ boh drei amâo mâo lo\ pruê kali ôh. Klei boh kđang lo\ mâo klei kđang mơ\ng tluôn boh kơ dlông. Kyuadah brei hdơr ti tluôn boh kreh jing anôk knhal gu\ snăn ênưih mơh tuôm ho\ng mnơ\ng djip mơ\ng ana\n. Snăn brei drei mjing klei mnga] ta] kơ war boh srăng đru mdul mơh klei kđang boh.

- Mơ\ng knuê drei tuôm bơ\k bâo leh kơ êyui djip, lehana\n lu mnuih pla boh rua\ ko\ mơh ho\ng klei anei. Akâo kơ ih mblang brei bi mnga] h^n kơ klei mnơ\ng anei ngă, lehana\n ya mta êa drao ]ia\ng dưi mkhư\ he\?

. Tiến sĩ Hòang Mạnh Cường: Kơ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn ho\ng êyui amâo mâo djo\ kno\ng kơ ana boh [ơr ôh, snăn brua\ gang mkhư\ kreh tuôm ho\ng klei dleh dlan. }ia\ng đru mdul kơ klei anei drei mjing klei mnga] ta] kơ war boh, boh nik kơ hnơ\ng dlông ana boh mil 6m kgu\ tơdah ho\ng êwang pla jing 6x8. Tal dua, drei khăt mkra mka\ ho\ng lăn kơ dlông hlăm brô 1m ]ia\ng bi mnga] pum adhan, hla\m ana, ]ia\ng bi mâo mđia\ mtrang truh hlăm ana, đru bi hro\ mơh anôk kơ êyui gam dôk. Lehana\n drei kih êa ]ur grăp thu\n ho\ng êwang 1m pha\ lăn. }u\r đru mkhư\ klei mmao jhat gam, boh nik mta mmao phitoptora, lehana\n phusarium, jing mta mmao jhat snăk ho\ng ana boh [ơr. Bi ho\ng du\m mta êa drao snăn mâo lu mta êa drao thơ\ng kơ brua\ mkhư\ mta êyui [loh hlăm anôk ]h^ êa drao. [ia\dah brei drei hdơr, mâo mta êa drao mơ\ng brua\ mdrao mgu\n pioh đru\t hlăm mu\ng jing jăk h^n.

- Sna\n he\, mni la] jăk kơ klei ih mrâo lac\ mblang leh anei./.