VOV4.Êđê - Wưng anei lu war tiêu hlăm Lăn Dap Kngư, boh nik ti ]ar Daklak hrui pe\ ênu\m leh. Kyua hmăi amâo mâo jăk mơ\ng yan adiê, asa\r tiêu amâo mâo đei jăk ôh mka\ ho\ng du\m thu\n êlâo. Lehana\n lo\ mâo klei hn^ng kyua mb^t ho\ng boh mnga amâo mâo jăk, klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ăt lu mơh.

Go\ êsei Trần Sang ti alu\ Hiệp Thịnh, să Quảng Hiệp, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak mâo 500 gơ\ng tiêu pla truh thu\n tal 4. Anei dưi dlăng jing wưng ana tiêu đ^ jing jăk êdi. Khă snăn, du\m gưl adiê hjan, mđiă, ê’ăt hlăm knhal jih thu\n 2017 ngă kơ đang tiêu mơ\ng go\ êsei `u mâo mnơ\ng ngă. Trần Sang brei thâo: leh du\m gưl adiê hjan wưng sui ngă kơ phu\n ana tiêu mâo mnơ\ng ngă bi k`^ hla, bru\ agha, `u ba yua hbâo krih hlăm hla ]ia\ng mbo\ mnơ\ng tu\ jăk leh ana\n yua êa drao ]ia\ng msir mghaih. Leh 1 wưng [uh ana tiêu h’^t h^n, snăn knhal jih yan hjan `u amâo lo\ ba yua ôh. Ara\ anei, đang tiêu mrâo hrui pe\ boh lo\ mâo mnơ\ng ngă [rư\ [rư\ djiê:

“ Gưl knhal jih yan hjan kâo amâo mâo tuh êa drao, anăn ara\ anei lo\ mâo mnơ\ng ngă. Hlăm brô 400 – 500 gơ\ng tiêu [ia\dah ara\ anei djiê êbeh 100 gơ\ng leh, ana tiêu hlăk mtah mda leh hrui pe\ boh `u djiê he\ yơh, anăn ara\ anei tiêu mnơ\ng ngă djiê bi tuh êa drao răng mgang yơh”.

Bi aduôn Đặng Thị Lài, alu\ 1, să Êa Bhôk, kdriêk }ư\ Kui`, mnuih mâo lu klei thâo hlăm bruă pla tiêu brei thâo, thu\n anei, go\ êsei `u ăt mse\ mơh lu đang war ti anei hu^ hyưt kyua adiê mđiă hjan amâo mâo sa hnơ\ng, ngă đang war mâo du\m gru k]o\ uê hrah hlăm hla ngă kơ ana tiêu amâo thâo đ^ pro\ng tu\ mă boh mnga] yang hruê awa\t h^n, kmru\ boh tiêu đu\t, asa\r điêt, hnơ\ng mâo boh mnga ăt hro\ tru\n mơh. Tơdah mse\ si êlâo dih đang tiêu 2 êbâo gơ\ng phu\n mơ\ng `u grăp thu\n hrui w^t mâo truh 8 ton, snăn thu\n anei kno\ng adôk hlăm brô 6 ton:

“ Mnơ\ng ngă djiê mkrah wah hla adôk mâo, du\m gru k]o\ k`^ thu\n anei [uh mâo lu giăm 1/3, đang war mâo mnơ\ng ngă anei mkă ho\ng du\m ana amâo mâo mnơ\ng ngă hnơ\ng mâo boh mnga tru\n giăm 1/3 kmru\ boh đu\t, asa\r điêt”.

Go\ êsei Võ Trường Trọng, ti să Êa Tiêu, kdriêk }ư\ Kui` mâo 600 gơ\ng phu\n tiêu hlăk wưng hrui pe\ boh ba pla mpluă hlăm đang kphê. Leh hrui pe\ boh, hla tiêu ăt dôk mtah, kpal [ia\ đa ăt mâo hla krô ti ako\ hla. Võ Trường Trọng hlăk dôk hu^ hyưt thâo krih bi mdoh đang war he\ amâo dah h’a^, mb^t ana\n du\m klei bi mlih mơ\ng yan adiê giăm anei ăt ngă kơ `u hu^ hyưt hlăm bruă kriê dlăng tiêu leh 1 wưng sui rông boh:

“ Yan adiê ara\ anei bi mlih lu mđiă, hjan lu kâo hu^ ]uh blang mnga amâo mâo bi knar, bi [u\t mnga amâo mâo sa hnơ\ng, anăn kâo ]ia\ng mâo phung thơ\ng kơ bruă đru k]e\ kơ kâo ăt mse\ mơh kơ jih jang mnuih [uôn sang ngă lo\ hma thâo klă ]ia\ng mâo hdră ngă jăk h^n hlăm bruă kriê dlăng tiêu”.

Truh kơ ara\ anei, lu mnuih [uôn sang pla tiêu ti Daklak thâo leh du\m hdră kriê dlăng tiêu leh hrui pe\ boh mnga mse\ si bi mdoh đang war, khăt adhan djiêu gah phu\n, krih êa, dưm hbâo kơ tiêu. {ia\dah ho\ng klei yan adiê bi mlih mb^t ana\n mâo lu đei klei hâo mdah mta\ mta\n kơ hbâo pruê, êa drao mdjiê hluăt, chế phẩm mtru\t mđ^ klei đ^ jing ngă kơ lu mnuih [uôn sang ngă lo\ hma [uh bi mtu\k mtu\l.

Leh yan hrui pe\ boh mnga, tiêu khăng lui] hnơ\ng mnơ\ng tu\ jăk pro\ng, sơnăn ana tiêu êdu awa\t êlưih mâo klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă. Kyua ana\n bruă kriê dlăng bi hmao srăng đru ana tiêu lo\ kru\ w^t ai ktang dưi bi kdơ\ng ho\ng klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă leh ana\n prăp êmiêt kơ yan ti ana\p. Tiến sĩ Trương Hồng, Khua Knơ\ng bruă ksiêm hria\m hdră mnê] mrâo mrang hlăm bruă Lo\ hma dliê kyâo Dap Kngư srăng hưn mthâo du\m hdră kriê dlăng tiêu leh yan hrui pe\ boh mnga:

- Ơ tiến sĩ, si ih [uh kơ brua\ hrui pe\ tiêu hlăm thu\n anei?

Tiến sĩ Trương Hồng: Dlăng kơ yan adiê, kha\dah kbia\ hriê mơ\ng lu klei amâo mâo jăk mơ\ng yan adiê, [ia\dah yan tiêu thu\n anei hmei [uh jing găl mơh. Mnuih [uôn sang hrui pe\ djo\ hlăm yan adiê không, [hu bi mthu ênưih rơ\ng kơ asa\r tiêu srăng siam. Boh nik hlăm yan adiê mse\ snei đru bi hro\ mơh mmao jhat ngă kơ asa\r tiêu leh hrui pe\, kyuadah êjai drei [hu, hnơ\ng h’uh pro\ng ênưih mơh mâo klei mmao jhat ngă, kyuana\n bi ba yua hdră bi mdoh ho\ng êa drao pioh mghaih msir, [ia\dah hla\m yan anei jing jăk h^n.

- Leh hrui pe\ boh, ana tiêu kreh tuôm ho\ng du\m mta klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn si hdră mghaih msir, Ơ tiến sĩ?

. Tiến sĩ Trương Hồng: Ho\ng du\m mta klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă leh hrui pe\ tiêu, mnuih pla mjing brei mâo klei mđing jing. Tal êlâo mnơ\ng ngă krô hla. Tui hluê ho\ng hnơ\ng êdu amâodah ktang, drei mâo hdră kia\ kriê bi jăk. Boh nik leh hrui pe\ boh, eh kan kreh ngă kơ agha tiêu. Anei jing sa klei mnơ\ng ngă jhat snăk tơdah drei amâo mâo pral thâo [uh. Tơdah [uh tiêu amâo lo\ ]a\t jing, snăn bi ksiêm dlăng mtam agha, ksiêm dlăng hlăm phu\n kuai mơ\ng 5 – 10cm mka\ ho\ng [o# lăn, tơdah [uh eh kan bi suôp drei thâo kral mtam, lehana\n yua êa drao mkhư\ he\.

- Mse\ snăn, mâo lu mnuih pla mjing tiêu brei thâo tiêu di`u mâo lu klei mmao hrah gam, ya ngă mâo he\ mse\ snăn?

. Tiến sĩ Trương Hồng: Klei anei `u mdê ho\ng klei bhiăn aguah tlam yăng đar thu\n. Boh djo\ grăp thu\n mmao hrah kreh [uh hlăm knhal jih yan. Kyuadah jih jang djăp mta mmao jhat kno\ng mâo, lehana\n đ^ lê] hlăm adiê h’ăp msah lu. {ia\dah thu\n anei, năng ai kbia\ hriê mơ\ng klei yan adiê bi mlih, snăn klei mmao hrah mâo lu h^n. klei anei brei mnuih pla mjing mđing hlăm brua\ dlăng kriê. Amâo mâo djo\ ôh leh [uh mmao hrah gam, drei hlo\ng krih êa drao mtam, [ia\dah êlâo h^n bi kla\ si ngă tăp hnơ\ng mmao đ^ lar, guôn krih êa drao mơ\ amâodah hơăi, kyuadah êjai krih êa drao lu] liê lu prăk kăk, tal dua le\, ba klei ]ho\ djhan wa\l hd^p mda, hma\i amâo mâo jăk ôh ho\ng klei suaih pral drei.

- Kyua [uh lu klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă mdê h^n ho\ng yăng đar, anăn lu mnuih pla mjing dôk hyưt, lehana\n ba yua lu êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing. Snăn si klei tiến sĩ ]ia\ng mta\ kơ mnuih pla mjing hla\m brua\ ana\n?

. Tiến sĩ Trương Hồng: Jing klei yua êa drao răng mgang kno\ng si srăng ba klei tu\ dưn đu]. Klei ]ia\ng m^n kơ anei jing kơ klei tu\ dưn hlăm brua\ knua\ lehana\n kơ klei bi mdoh wa\l hd^p mda. Brei jih jang mâo klei uê` mđing ba yua hdră răng mgang kluôm, si tôhmô mơ\ng brua\ dlăng kriê wiê ênăk, ana tiêu đ^ jing jăk snăn ai kdơ\ng ho\ng mnơ\ng ngă srăng ktang. Tal dua le\, drei ksiêm dlăng nanao ]ia\ng pral thâo [uh, drei srăng dưi răng mgang, lehana\n tơdah yua êa drao bi yua djo\ 4 mta klei găl. Amâo mâo guôn krih êa drao ktang ôh, [ia\dah yua bi djo\ hnơ\ng, djăp ênoh, djo\ wưng snăn mâo klei tu\ dưn h^n.

- Ơ tiến sĩ, leh yan pe\ tiêu si hdră c\ia\ng lo\ mbo\ hbâo pruê kơ ana tiêu bi djo\, akâo kơ ih đru k]e\ brei kơ mnuih pla mjing thâo đa?

.Tiến sĩ Trương Hồng: }ia\ng đru kơ ana tiêu đ^ jing ja\k leh hrui pe\ boh, mta\ kơ mnuih pla mjing ba yua hbâo đạm, lân lu, bi kali kno\ng [ia\. Pruê hbâo mb^t ho\ng klei krih êa. Êjai drei pruê hbâo ho\ng hdră krih êa mkiêt mkriêm ăt srăng bi hro\ mơh ênoh hbâo pruê mơ\ng 30 – 40% mka\ ho\ng hdră pruê yăng đar. Klei yuôm bhăn h^n kơ anei jing du\m ênoh hbâo pruê srăng ba yua. Tui si kreh [uh klei mta\ jing tơdah tiêu mboh mâo mơ\ng 5 – 6 tôn drei srăng pruê hlăm brô mơ\ng 800 - 900kg Urê, tôhmô mse\ snăn, ana\n yơh jing hdră mưng pruê leh. {ia\dah, tơdrei pruê ho\ng hdră krih êa mkiêt mkriêm drei kno\ng pruê ma\ hlăm brô 500kg hbâo djăp leh. Kyuadah ho\ng hdra\ krih êa, hnơ\ng h’ăp msah hlăm phu\n tiêu man djăp, snăn klei bi lik hbâo jăk h^n, ba w^t klei tu\ dưn h^n.

• Mni la] jăk kơ Tiến sĩ lu!

H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k