VOV4.Êđê - Du\m thu\n êlâo, go\ sang aduôn Nguyễn Thị Xoa, thôn
Tiến Thịnh, sa\ Quảng Tiến, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Dak Lak pla leh ana\n dla\ng
kriê wiê êna\k hluê si klei thâo pô. Hnơ\ng mâo boh mnga thu\n mâo lu, thu\n
mâo [ia\. {ia\dah mơ\ng leh nao hgu\m hla\m hdra\ brua\ duh mkra pla mjing hluê
si hnơ\ng ]ua\n 4C, hnơ\ng mâo boh kphê sang `u dưi rơ\ng lu nanao, đang kphê
đ^ jing h’^t kja\p. Kdlưn h^n, hluê nga\ hdra\ brua\ duh mkra pla mjing hluê si
hnơ\ng ]ua\n 4C lo\ đru kơ go\ sang `u bi hro\ 20% ênoh bi liê hla\m brua\
dla\ng kriê wiê êna\k, pruê hbâo, krih êa hla\m gra\p thu\n. Aduôn Xoa brei
thâo:“Mơ\ng hla\k nao hlăm hdra\ brua\
duh mkra pla mjing hluê si hnơ\ng ]ua\n 4C sna\n mâo du\m klei tu\ dưn êdi kơ
mnuih [uôn sang. Gơ\ đru mkra mlih du\m klei ja\k mse\ si pruê hbâo djo\ guôp,
krih êa drao, krih êa mkiêt mkriêm. }h^ kphê lo\ mâo thia\m 30 êbâo pra\k/kg”.
A|t mse\ si go\ sang aduôn Xoa, 4 thu\n ho\ng anei, go\ sang aduôn Lê Thị Kiều Trang ti thôn 1, sa\ Êa Hiu, kdriêk Krông Pa], ]ar Dak Lak nga\ leh hdra\ brua\ duh mkra pla mjing kphê hluê si hnơ\ng ]ua\n 4C mâo anôk brua\ Nestle đru brei. Kyua dưi dla\ng kriê wiê êna\k, pruê hbâo, gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ hluê djo\ si hdra\ sna\n 4 ha kphê mơ\ng go\ sang aduôn Lê Thị Kiều Trang đ^ jing ja\k, hnơ\ng mâo boh mnga h’^t kja\p, êbeh 4 ton kphê asa\r hla\m 1 ha gra\p yan:“Êlâo adih ka thâo ôh sna\n mnuih [uôn sang hmei nga\ amâo mâo ba w^t lu klei tu\ ôh, [ia\dah mơ\ng 3 – 4 thu\n ho\ng anei leh nao hgu\m hla\m hdra\ brua\ duh mkra pla mjing hluê si hnơ\ng ]ua\n 4C mâo Nestle đru brei sna\n mâo ba w^t lu pra\k mnga h^n. Pô nao hria\m ]ih pioh w^t hluê nga\ mse\ si hdra\ ana\n sra\ng mâo lu klei tu\ mse\ si hbâo pruê, krih êa t^ng dla\ng mâo lu klei tu\ h^n mka\ ho\ng êlâo dih pô nga\, Hnơ\ng êa sna\n hla\m brô 300 lit/ phu\n, bi êlâo dih krih ling lang amâo lo\ thâo ôh du\m be\ lit, sna\n ara\ anei ba w^t klei tu\ ti anôk ana\n”.
4C jing hnơ\ng
]ua\n duh mkra pla mjing kphê hluê si hnơ\ng ]ua\n quốc tế, m`a\ kla\ kơ brua\
rơ\ng klei bi kna hla\m brua\ duh mkra, brua\ yang [uôn leh ana\n wa\l hd^p
mda, k`a\m mđ^ h^n klei thâo sa\ng kơ hdra\ pla mjing, mkra mjing leh ana\n
brua\ duh mkra mnia mblei kphê h’^t kja\p. S^t nao nga\ brua\ duh mkra pla
mjing kphê hluê si hdra\ anei, mnuih [uôn sang dưi thâo leh ana\n ba yua du\m
hdra\ dla\ng kriê wiê êna\k kphê ho\ng klei kreh knhâo, dưi mtô bi hria\m kơ
hdra\ kha\t adhan, kt^ hla, mjing pum djo\ hdra\ a\t mse\ mơh pruê hbâo, ba yua
êa drao ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing djo\ guôp, bi knar ]ia\ng đru mguôp ra\ng
mgang leh ana\n krơ\ng klei đ^ jing mơ\ng đang kphê. Kơ brua\ duh mkra, ba yua
hnơ\ng ]ua\n mơ\ng kphê 4C nga\ bi mlih leh ênoh ]h^ kphê kơ ala ta] êngao
mơ\ng mnuih [uôn sang. Mnuih nao hgu\m hla\m gru hmô dưi ba w^t klei tu\ lo\
mđ^ ênoh ]h^ mka\ ho\ng anôk blei mnia mka\n. Pla mjing hluê si hnơ\ng ]ua\n 4C
lo\ rơ\ng klei doh kơ wa\l hd^p mda, klei suaih pral leh ana\n mđ^ h^n klei tu\
ja\k kơ kphê asa\r. Lưu Văn Hoàng, bi ala kơ Êpul brua\ 4 C ti Việt Nam la]:“Pla mjing kphê h’^t kja\p k`a\m mđ^ h^n
klei tu\, hnơ\ng mâo boh mnga leh ana\n mđ^ h^n klei hd^p mda kơ mnuih [uôn
sang kyua ana\n klei bhia\n 4 C jing sa hdra\ kdra\p yuôm bha\n êdi hla\m brua\
hluê nga\ hdra\ brua\ h’^t kja\p kyua ana\n hla\m wưng êgao, hmei mâo mtô bi
hria\m leh ana\n đru kơ mnuih nga\ lo\ hma hluê nga\ djo\ klei bhia\n anei.
Mơ\ng ana\n rơ\ng mphu\n mka\p kphê mâo pla mjing hluê si hnơ\ng ]ua\n 4C h’^t kja\p hla\m 3 mta brua\ : Wa\l hd^p mda,
yang [uôn lehana\n kơ brua\ duh mkra”.
Hluê si Huỳnh
Quốc Thích, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n mđ^ kyar kr^ng [uôn
sang ]ar Daklak, kluôm ]ar mâo êbeh 70.800 ha kphê dja\p hnơ\ng ]ua\n 4C, truh
gia\m 35% ênha\ đang kphê kluôm ]ar, hnơ\ng mâo boh mnga gra\p thu\n đa\o t^ng
mâo 256.000 ton. Brua\ ba yua hdra\ anei sra\ng đru kơ mnuih nga\ lo\ hma ana\p
mđing truh kơ klei đ^ kyar kphê h’^t kja\p leh ana\n mkra mlih brua\ duh mkra
hluê si klei duh bi liê leh ana\n brua\ nga\ djo\ guôp ho\ng đang kphê k`a\m
rơ\ng klei h^t kja\p kơ hnơ\ng mâo boh mnga, hnơ\ng tu\ ja\k leh ana\n wa\l
hd^p mda, rơ\ng dưi kriê pioh nga\n do\ ]o\ng mâo, mơ\ng ana\n [rư\ [rư\ mđ^
hnơ\ng kphê bi mnia mblei leh ana\n ba yua.
Ho\ng du\m klei tu\ mơ\ng gru bi hmô duh mkra pla mjing kphê hluê si ênoh ]ua\n quốc tế 4C ba w^t, [rư\ hruê sra\ng mâo lu mnuih [uôn sang ti Daklak nao hgu\m pla mjing hluê si gru hmô anei. Mơ\ng ana\n, đru mguôp mđ^ hnơ\ng tu\ ja\k, mđ^ hnư hrui w^t ti alu\ wa\l dôk pla kphê ara\ anei./.
Ơ mnuih [uôn sang leh anan [^ng dôk hmư\! Hluê si klei đa\o kna\l mơ\ng Anôk brua\ Đa\o kna\l yan adiê Gưl dlông, yan adiê thu\n 2015 – 2016 sra\ng dleh dưi ksiêm dla\ng. Boh nik hla\m yan bhang kyua hma\i djo\ mơ\ng yan adiê El Nino, adiê mđia\ ktang sui hruê, adiê không k[ah êa kjham jing amâo dưi `e\ đue# ôh. K`a\m đru kơ mnuih [uôn sang thâo hla\m hdra\ dla\ng kriê wiê êna\k kphê leh gưl Tit Nguyên đán Bính Thân mâo hdra\ msir ba yua êa krih, pruê hbâo djo\ guôp, djo\ wưng, mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, hruê anei Thạc sĩ Đào Hữu Hiền, Knua\ druh Knơ\ng brua\ Kreh knhâo – Hdra\ mnê] nga\ brua\ Lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên sra\ng mta\ leh ana\n hưn mthâo kơ du\m hdra\ msir dla\ng kriê wiê êna\k kphê leh gưl Tit:
-Akâo kơ ih mblang brei si hdră mbo\ mnơ\ng tu\ jăk kơ kphê leh hlăm wưng hrui pe\ boh, ]ia\ng dưi mâo klei tu\ dưn kơ boh mnga yan kơ ana\p?
-Thạc sĩ Đào Hữu hiền: Hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênkă kphê brei diih mđing h^n jing leh sa thu\n ana kphê hrip ma\ mnơ\ng tu\ jăk pioh rông ana, bi mnga, đuôm adiê. Hlo\ng truh kơ yan pe\ boh, snăn ai dhuai hroh yơh, jing ana kphê hrip ma\ jih leh mnơ\ng tu\ jăk, jing sa kdrê] hbâo mnuih pla mjing pruê, lehana\n sa kdrê] mnơ\ng tu\ jăk adôk hlăm lăn ana kphê hrip ma\. Êjai hlăm sa thu\n bi mnga, rông boh, leh kơ năn boh ksa\, snăn hlăm ana hro\ jih mơh mnơ\ng tu\ jăk, kyuana\n brua\ yuôm bhăn h^n jing drei lo\ mbo\ hbâo kơ ana kphê, ]ia\ng lo\ dơ\ng rông adhan, lehana\n rông mnga, bi adiê mjing boh kơ yan êdei.
-Leh hrui pe\ boh, pioh kơ ana kphê bi mbu\t mnga jăk lehana\n đuôm adiê lu, kha\dah yăn adiê amâo mâo jăk dưn, snăn si mnuih pla mjing krih êa kơ kphê bi djo\ guôp?
-Thạc
sĩ Đào Hữu Hiền: Klei bhiăn ho\ng ana
kphê brei bi mâo sa wưng thu krô, pioh kơ klei bi k[u\t mnga, mmông bi k[u\t
mnga ênu\m leh, mmông ana\n kơh diih krih êa kơ kphê, mnga srăng blang
-Mb^t ho\ng brua\ krih êa, snăn brua\ pruê hbâo wưng anei ăt jing yuôm bhăn, snăn si klei ih ]ia\ng mta\ kơ mnuih pla mjing pruê hbâo kơ kphê?
-Thạc sĩ Đào Hữu Hiền: Hlăm yan bhang không jăk yơh lo\ pruê hbâo kơ ana kphê. Kâo mâo klei ]ia\ng mta\ hlăm gưl krih êa tal 2 diih pruê hbâo kphê jing man yơh. Hnơ\ng hbâo pruê, tơdah yua hbâo hliê Urê amâodah hbâo SA jing hlăm brô 150 – 200kg ure, hbâo SA mơ\ng 200 – 250kg/ha jing man leh. {ia\dah brei diih mđing amâo mâo jăk ôh drei pruê nanao kno\ng hbâo SA, [ia\dah bi mlih ure. Tui si klei mưng [uh jăk amâo mâo guôn pruê hjăn hbâo hliê ôh, [ia\dah drei dưi pruê hbâo NPK mơ\ng du\m knơ\ng brua\ mkra mjing hbâo thơ\ng kơ kphê jing jăk h^n.
-Hlăm wưng leh tết, klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ kphê kreh đ^ lu mơh. Snăn ya mta klei brei drei mđing hlăm brua\ răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ kphê wưng anei?
-Thạc sĩ Đào Hữu Hiền: Leh wưng tết, drei bi nao ]ua\ war kphê, brua\ tal êlâo jing krih êa kơ kphê, t^ng hlăm sa wir krih jing mơ\ng 20 – 25 hruê krih/blư\, snăn truh wưng krih tal 2, brei diih mđing mtam yơh kơ brua\ pruê hbâo kơ kphê. Kyuadah tơ drei pruê hlăm wưng krih êa tal êlâo, snăn ana kphê ka jăk dưi hrip ma\ ôh hbâo, snăn jăk h^n dôk guôn gưl 2, lehana\n gưl 2 ana\n kreh drăm hla\m wưng êdei kơ tết. Tal 2 le\ hlăm wưng tết kreh mdei sui, lehana\n brua\ khăt mkra adhan ka ênu\m mơh, snăn lo\ ksiêm dlăng đơ adhan krô, adhan êwia\r snăn khăt lui jih. Lehana\n kreh [uh leh wưng tết diih mđing hlăm adhan mrâo mnga đuôm adiê leh, tơdah hlăm war kphê pô mâo eh kan gam, snăn ruah êa drao bi djo\ brua\ krih mkhư\ eh kan, amâo mâo guôn krih jih hlăm đang kphê ôh, [ia\dah kno\ng krih hlăm đơ ana mâo eh kan gam ana\n đu], ]ia\ng dưi mkhư\ amâo lo\ lê] lar kơ ana mkăn ôh.
-La] jăk kơ ih
lu!
H’Nê]
– Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k
Viết bình luận