VOV4.Êđê - Ara\ anei, ti du\m c\ar kr^ng Dap Kngư, mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma hla\k hla\m yan hrui pe\ boh kphê. Leh hrui pe\ boh, ana kphê kha\ng rơc\ jih hla, krô leh ana\n joh adhan….. Du\m klei bi êdah anei brei [uh ana kphê gơ\ amâo mâo lo\ mâo dja\p mnơ\ng tu\ ja\k leh sa wưng sui rông boh. Tơ amâo mâo ôh klei dla\ng kriê hmao lo\ w^t kru\ ai, ana kphê sra\ng mâo klei hma\i djo\ truh kơ klei bi mnga, đuôm boh kơ yan êdei.

Nguyễn Khắc Hùng, dôk ti mrô 33, êlan Võ Văn Tần, [uôn pro\ng Pleiku hla\k  hơ\k m’ak kyua thu\n anei kha\gơ\ tuôm ho\ng klei adiê không k[ah êa ktang ph^t, [ia\ 2 ha đang kphê mơ\ng `u a\t mboh mâo truh 50 tôn boh mtah. Sna\n [ia\dah `u a\t mâo klei dôk hyưt kyua đang kphê `u [uh hla\k mâo klei awa\t  dliu h^n kơ yan êlâo.  Ana kphê êluh lu hla leh ana\n đa dhan kphê joh krô. Đa adhan hla adôk bi gheh êghia\ng rơc\ khơc\. Hluê si klei `u [uh leh mơ\ng du\m thu\n êlâo, đang kphê h^n lu boh sna\n klei awa\t dliu mơ\ng ana kphê h^n mơh kjham. Kyua ana\n, mơ\ng ara\ anei mtam, go\ sang `u mâo leh hdra\ bi kha\t adhan, mjing pum, bi mkhư\ klei thu krô kơ adhan. Nguyễn Khắc Hùng brei thâo: c\ia\ng kơ ana kphê dja\l lo\ w^t hlua\ mda, sna\n  brua\ bi mbo\ du\m mta mnơ\ng tu\ ja\k jing klei c\ia\ng êdi.“ Gra\p thu\n knhal jih yan sna\n bi dưm hbâo bi luk mâo sa kdhô Urê, sa kdhô Kali bi lu\k ho\ng SA amâo dah ba dưm hbâo NPK. {ia\ ara\ anei, kyua klei mâo lu hbâo pruê mgưt, hbâo pruê amâo mao ja\k ana\n knua\ druh mtru\t mjhar brua\ nga\ lo\ hma kc\e\ ktrâo kơ hmei hla\m knhal jih yang bi dưm hbâo Urê leh ana\n Kali c\ia\ng `u dưi krơ\ng kja\p kơ adhan êjai leh ana\n rơ\ng kơ boh bi asa\r êjai. Kyua ana\n hla\m thu\n anei gưl dưm hbâo knhal tuc\ kâo dưm hbâo ho\ng hnơ\ng mâo 2 Urê ho\ng sa Kali.”

Bi aduôn Trần Thị Hồng, dôk ti mrô 99, êlan Lạc Long Quân, [uôn pro\ng Pleiku le\ lac\ snei: c\ia\ng lo\ w^t bi hlua\ mda ana kphê rơ\ng kơ hnơ\ng boh mnga thu\n êdei, brua\ bi mjing pum, kha\t adhan, kt^ kna\t kơ ana kphê jing brua\ c\ia\ng mđing tal êlâo. Ara\ anei, `u kha\t lui jih du\m adhan kphê krô, joh hla\m ana, mb^t ana\n kha\t mjing pum bi knar ho\ng boh w^l, si be\ nga\ c\ia\ng jih du\m adhan dưi mâo boh mngac\ mơ\ng yang hruê mtrang pioh bi êwa. Aduôn Trần Thị Hồng lac\:“ Thu\n anei, adiê mđia\ không sui ana\n ana kphê đ^ jing awa\t h^n kơ thu\n êlâo, leh ana\n adhan, kna\t kbia\ a\t [ia\ h^n mơh. Kyua ana\n go\ sang kâo leh ana\n du\m go\ sang mka\n leh hrui pe\ boh jing tru\n kơ brua\ bi kha\t adhan, kt^ kna\t mtam. Mmông mnga  leh dơ\ng kbia\ sna\n pô bi krih êa yơh, hla\m 20 hruê bi krih êa sa bliư\, gra\p bliư\ krih pô hlo\ng dưm hbâo, tlu\m phu\n kphê c\ia\ng kriê hnơ\ng h’a\p kơ ana kphê hla\m yan bhang.”

Ara\ anei brua\ dla\ng kriê lo\ w^t bi hlua\ mda kơ đang kphê leh êdu awa\t rông boh, mnuih [uôn sang lu nga\ brua\ hluê si klei pô tuôm thâo leh hla\m brua\ dla\ng kriê kơ ana kphê. C|ia\ng kơ mnuih [uôn sang drei lo\ mâo klei thâo dja\p ênu\m h^n kơ brua\ anei, pô c\ih klei mrâo kơ kdrêc\ anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng kỹ sư brua\ nga\ lo\ hma Trấn Thanh Hiền, knua\ druh Anôk mtru\t mjhar brua\ nga\ lo\ hma c\ar Gialai kơ brua\ dla\ng kriê lo\ bi hlua\ mda ana kphê leh yan hrui pe\ boh.

- Akâo kơ ih brei thâo, si ana kphê leh hrui pe\ boh?

. Kỹ sư Trần Thanh Hiền: Ana kphê jing ana mnơ\ng pla sui thu\n. Grăp thu\n ana kphê hrip ma\ sa ênoh hnơ\ng hbâo pruê mjing mnơ\ng tu\ jăk pioh rông boh, mprăp kơ sa yan boh mnga jăk, tal dua pioh kơ hla, đ^ jing adhan. Hlăm sa tôn boh kphê asa\r, hnơ\ng hbâo pruê ana kphê hrip ma\ mơ\ng 35 – 40kg đạm, 6,5 – 7 kg hbâo lân, mb^t ho\ng 35 – 40 kg kali, lehana\n djăp mta trung vi lượng mse\ mơh. Snăn hnơ\ng mnơ\ng tu\ jăk bi mâo jing pro\ng snăk. Mơ\ng ana\n, leh hrui p ênu\m boh kphê, ana toh hroh ai yơh, adhan ana amâo lo\ [uh ai hd^p ôh, mâo klei bi knăl đa đa ho\ng du\m hma thu\n êlâo mboh lu, dlăng êdah mtam kơ klei k[ah hbâo pro\ng snăk sơưn.

-Leh hrui pe\ boh, si mnuih pla kphê mâo hdră khăt mkra adhan kphê ]ia\ng bi jăk?

. Kỹ sư Trần Thanh Hiền: Brua\ tal êlâo leh hrui pe\ ênu\m boh kphê, jing khăt mkra mtam, mjing pum kơ ana kphê bi mnga] ta], khăt lui he\ jih amâo lo\ mâo adhan amâo lo\ mâo atu\t ana\p bimnga, adhan êwia\r, adhan điêt arua\t, ]ia\ng kơ ana kphê ksu\n ai rông lehana\n klei mnga] kơ ana kphê bi êwa ho\ng mđia\ jăk h^n. Tal dua, drei bi mdoh war kphê, dui` he\ bi jih adhan k[oh, hlua\t [ơ\ng, ba ]uh he\ ]ia\ng mkhư\ mdjiê jih phu\n agha mnơ\ng ngă kơ yan êdei. Leh kơ ana\n, ana kphê ]ia\ng bi mâo sa wưng adiê không thu pioh kbu\m mnga. Leh wưng kbu\m mnga ana\n djăp hnơ\ng truh kơ klei blang mnga, drei dơ\ng krih yơh êa kơ kphê. Tui si phung pla kphê mưng ma\ brua\, leh kbu\m mnga dlăng mse\ si k[ô] ]^m hrai khua leh snăn bi krih êa, sa hruê kăm êdei kơ ana\n srăng ]uh blang mnga pruh ênu\m sa blư\ mtam. Kyuana\n mnuih pla kphê brei mđing ruah hruê bi jăk krih êa. Kăn jing jăk rei tơdah krih he\ êa hnưm đei, lehana\n kăn jing jăk rei tơdah krih hnui he\ đei. Bi tơdah drei krih êa hnưm he\ đei, mnga ]uh blang taih tưt amâo mâo ênu\m ôh, ana\p amâo srăng jăk găl ôh kơ klei hrui pe\ boh yan êdei. Lehana\n le\ jing srăng mđ^ h^n ênoh gưl krih êa, mđ^ ênoh bi liê. Krih hnui đei, ana kphê srăng dlưh awa\t, hmăi amâo mâo jăk kơ klei ]uh blang mnga, leh mnga dleh đuôm adiê.

-Tui si ih, si hdră phung pla mjing srăng dlăng kriê wiê ênăk kơ ana kphê rơ\ng dưi mâo boh mnga kơ yan êdei?

. Kỹ sư Trần Thanh Hiền: Tal êlâo jing, drei ksiêm dlăng war kphê pô. Tui si phung ksiêm hriăm kơ brua\ pla mjing kphê mta\: Ho\ng hbâo bru\, war kphê mâo boh mnga mơ\ng 3 tôn mkrah truh 4 tôn, drei pruê mơ\ng 15 – 20m3/ha; bi ho\ng lăn jăk snăn 3 thu\n pruê sa blư\, bi tơdah lăn amâo mâo jing ôh snăn dua thu\n pruê sa blư\.

Ho\ng hbâo vô cơ, SA hlămbrô 200kg snăn pruê sa blư\ hlăm wưng krih êa tal 2. Ho\ng Urê hla\m brô 450kg, snăn hlăm ana\n drei mbha hlăm 3 blư\ pruê ako\ yan hjan 180kg, krah yan hjan 180kg, knhal jih yan hjan jing 160kg. Bi ho\ng hbâo lân drei pruê 700kg. Tal êlâo jing ako\ yan hjan, tal dua jing krah yan hjan, grăp blư\ pruê 350kg. Bi ho\ng hbâo kali pruê hlămbrô 500kg/ha, ako\ yan hjan pruê 160kg, tal dua hlăm ênoh ana\n mơh, lehana\n tal 3 pruê jih ênoh hbâo adôk.

Boh s^t ara\ anei lu mnuih pla mjing amâo lo\ pruê mse\ snăn ôh, kyuadah mâo leh hbâo NPK. Tôhmô di`u yua hbâo 20 – 56 lehana\n DE trung vi lượng. Ho\ng wwar kphê mboh h^n snăn mguôp ho\ng pruê gưl tal êlâo jing 1kg mkrah/phu\n, leh kơ ana\n pruê hlăm wưng krih êa ]ia\ng kơ ana kphê hlua\ jing pral. Tal dua jing pruê hlăm brô 300gram/phu\n ]ia\ng kơ ana rông adiê leh đuôm.

- La] ja\k kơ ih lu!

                                                              H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.