Hdră dlăng kriê wiê ênăk kphê hlăm krah yan hjan – knăm pă hruê 04.08.2016.
Thứ năm, 00:00, 04/08/2016
VOV4.Êđê - Brua\ dlăng kriê wiê ênăk kơ ana kphê mâo mbha ngă hlăm lu gưl, hlăm năn krah yan hjan jing wưng ana kphê đ^ jing boh, lehana\n yap jing wưng yuôm bhăn êdi. Hlăm wưng anei boh kphê ]ia\ng kơ sa ênoh mnơ\ng tu\ jăk pioh mđ^ boh mnga mâo. {ia\dah, ăt jing wưng mâo lu mơh klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kyua lu hjan. Pô ]ih klei mrâo la] kơ klei mưng hlăm brua\ dlăng kriê kphê hlăm wưng krah yan hjan mơ\ng mnuih pla mjing ti Daklak.
Phạm Minh Tâm, ti thôn 4, să Hoà Phú, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, ]ar Dak Lak jing mnuih mâo klei thâo pla kphê mơ\ng lu thu\n ho\ng anei. Kyua wưng anei hnơ\ng hjan lu sơnăn Phạm Minh Tâm k]ưm kơ bruă jik rơ\k hlăm [lu\ng kphê lehana\n khăt adhan khua, pum pam ]ia\ng mnơ\ng tu\ jăk mơ\ng hbâo k[^n rông boh. Anei ăt jing wưng hnơ\ng h’ăp đ^ h^n sơnăn đang kphê ênưih mâo du\m mta m’mao ngă, kyua ana\n, `u khăng ]ua\ dlăng jê` jê` đang kphê ]ia\ng hmao [uh lehana\n mâo hdră ra\ng mgang klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana kphê, đru ana kphê đ^ jing bi knar, mđ^ hnơ\ng mâo boh mnga ho\ng klei jăk h^n. Phạm Minh Tâm brei thâo:“Wưng anei kâo mrâo dưm hbâo kơ kphê lehana\n hlăk mtru\t, kphê hluê si t^ng truh 9 mlan mâo pe\ yơh, sơnăn truh kơ wưng anei jing wưng ngă kơ boh kphê bi asa\r, kyua ana\n kâo dưm hbâo kali lu h^n. Bi mơ\ng ako\ yan, kâo dưm hbâo đạm lu h^n kơ kali. Êngao kơnăn kâo mguôp mb^t krih thiăm hbâo Bo, vi sinh lehana\n trung vi lượng. Yap mdu\m 7 sào kphê kâo dưm 100 kg hbâo Bo. 1 thu\n kâo pruê 3 blư\ yan hjan, 3 blư\ yan bhang. Rơ\k hlăm đang kphê kâo jik ho\ng kngan sơa^ lehana\n amâo mâo krih êa drao ôh sơnăn lăn hma kâo s^t hwai mâo lăn bru\”.
Nguyễn Văn Tùng, ti să Êa Kênh, kdriêk Krông Pa], ]ar Dak Lak mâo 1 ha kphê yan êgao mâo hrui truh 3 ton kphê asa\r. Khă sơnăn, kyua yan adiê amâo mâo jăk, mơ\ng ako\ yan hjan mtam, đang kphê sang `u mnơ\ng ngă êluh boh mda truh kơ wưng anei hnơ\ng đuôm boh đang kphê `u amâo mâo đ^ ôh: “Ti wưng boh adôk mda kphê khăng êluh lu, ti kuôp boh ju\ he\ lehana\n êluh, k]ưm yan hjan sơnăn khăng mâo m’mao, bring ngă lehana\n mnơ\ng ngă bi kd^t ală ariêng… hluê si kâo bi m^n ana\n jing phu\n agha ngă hma^ djo\ ngă kơ kphê êluh boh”.
Nguyễn Thanh Chung, knuă druh bruă lo\ hma să Hoà Phú, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, ]ar Dak Lak la] sơnei: hruê mlan giăm anei, lu mnuih [uôn sang ngă lo\ hma pla pluă lu mta ana mkăn hlăm đang kphê. Klei anei mjing klei mdê hlăm bruă kriê dlăng. Mnơ\ng tu\ jăk mơ\ng hbâo pruê kơ lu mta ana pla amâo mâo djo\ guôp ho\ng ana kphê ti wưng ana\n, ngă kơ kphê mâo lu klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă lehana\n hro\ tru\n hnơ\ng mâo boh mnga. Nguyễn Thanh Chung mtă: “Thu\n anei hmei [uh klei adiê không ktang bhang sui Elnino sui leh kơ năn ngă kơ thu\n anei hjan lu, hnơ\ng hjan ktang h^n srăng ngă klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă lu h^n, sơnăn hmei ăt mtă kơ mnuih [uôn sang koh druôm adhan du\m kyâo bi êyui kơ kphê, du\m ana boh kroh hlăm đang kphê jing jăk h^n. Tal 2 ana\n jing bi mđing mjing pum lehana\n pruê hbâo kơ kphê, bi knar h^n ]ia\ng đăm mâo klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă đ^ lar lu”.
}ia\ng đru mnuih [uôn sang lehana\n [^ng găp drei kriê dlăng kphê wưng krah yan hjan mâo boh tu\ dưn h^n, kdrê] anei hruê anei, Tiến sĩ Phan Việt Hà - Anôk bruă ba yua hdră mnê] mrâo mrang hlăm bruă lo\ hma dliê kyâo Tây Nguyên srăng mtă kơ mnuih [uôn sang lehana\n [^ng găp drei du\m mta bruă phu\n hlăm bruă kriê dlăng lehana\n dưm hbâo kphê hlăm wưng anei:
-Ơ Tiến sĩ, hlăm krah yan hjan snăn ya mta brua\ phu\n mnuih pla mjing ngă ]ia\ng dlăng kriê wiê ênăk kphê?
TS Phan Việt Hà: Hlăm wưng anei adiê hjan lu, ăt jing kphê đ^ jing ktang kơ jih adhan lehana\n boh, ăt jing wưng boh kphê dơ\ng ksu\n mta kpu\ng hlăm asa\r. Kyuana\n yơh hlăm wưng anei brei diih nao bi ]ua\ war kphê jê` jê`, lehana\n hmao ma\ mtam rơ\k, lehana\n khăt mkra adhan, lah k[iêng kyuadah ya anei adhan đ^ jing pral snăk ]ia\ng mjing kơ pum adhan kphê mnga] ta], lehana\n `e\ kơ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă.
-Ya mta hbâo pruê jing djo\ drei pruê hlăm wưng anei, Ơ tiến sĩ?
TS Phan Việt Hà: Sa hlăm du\m mta brua\ yuôm bhăn jing brei drei mđing ana\n jing hbâo drei pruê kơ kphê, jing du\m mta hbâo mâo hnơ\ng đạm lehana\n kali lu, bi đạm đru kơ adhan hla đ^ jing, rông pioh kơ thu\n êdei, kali srăng đru mjut mjing mta kpu\ng hlăm asa\r boh, anei yơh jing knơ\ng kơ boh mnga kphê srăng ba w^t.
-Si srăng ngă tơdah [uh klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă hlăm wưng anei, Ơ Tiến sĩ?
TS Phan Việt Hà: Hlăm yan anei kyua lu hjan, snăn ênưih snăk mâo mmao jhat gam hlăm ana kphê, kreh tuôm hlăm yan anei jing mmao bring, lehana\n mmao hrah hlăm ana kphê. Kyuana\n brei drei nao ]ua\ war kphê jê` jê`. Tơdah [uh mnơ\ng ngă hlo\ng krih êa drao mtam, drei ba yua đơ mta êa drao mâo leh klei mta\ brei yua ]ia\ng mkhư\ gang mmao jhat bring hla, mmao hrah, drei amâo mâo dưi krih ôh êa drao yua kơ mnơ\ng mkăn m^ndah ]ia\ng mkhư\ mta mmao jhat anei.
-Adiê hl^m hjan lu hruê ngă kơ rơ\k đ^ jing pral, lehana\n mia\ jih hbâo kơ kphê, snăn ya mta klei Tiến sĩ ]ia\ng lo\ mta\?
TS Phan Việt Hà: Đơ war kphê mrâo pla, snăn drei ma\ rơ\k jê` jê` ju\m phu\n kphê, t^ng kơ knhal drei bi mdoh rơ\k, [ia\dah amâo mâo guôn tơl bhung ôh ăt srăng hmăi kơ klei amâo mâo dưi mgang lăn. Bi ho\ng kphê leh mboh, snăn rơ\k rung kăn jăk đei lu rei, kyuana\n drei kăn guôn ma\ rơ\k jê` jê` rei. Lehana\n mâo mơh klei ]ia\ng mta\ kơ diih amâo mâo jăk ôh yua êa drao krih rơ\k hlăm war kphê.
-Ơ Tiến sĩ, du\m mta êa drao mkhư\ mmao jhat, si ngă `u hmăi amâo mâo jăk mơ\ kơ klei luh adiê boh?
TS Phạn Việt Hà: Boh kphê hlăm wưng anei, đ^ pro\ng truh hnơ\ng leh, kyuana\n djo\ ho\ng êa drao amâo mâo klei snei dih ôh. Hlăm wưng luh adiê, lu jing kbia hriê mơ\ng adiê amâo mâo jăk, amâodah k[ah hbâo đu]. S^t yơh, klei mnơ\ng ngă amâo mâo srăng tlaih ôh sa kdrê], [ia\dah hlăm wưng anei klei krih êa drao hlua\t, amâodah êa drao klei mnơ\ng ngă, snăn drei lo\ dơ\ng mâo du\m hdră drei ngă krih êa drao ti mmông adiê êđăp, amâo mâo krih ôh êjai krah mđia\ hlơr ktang, amâodah adiê dơ\ng hjan.
-La] jăk kơ Tiến sĩ lu!
Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk
Phạm Minh Tâm, ti thôn 4, să Hoà Phú, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, ]ar Dak Lak jing mnuih mâo klei thâo pla kphê mơ\ng lu thu\n ho\ng anei. Kyua wưng anei hnơ\ng hjan lu sơnăn Phạm Minh Tâm k]ưm kơ bruă jik rơ\k hlăm [lu\ng kphê lehana\n khăt adhan khua, pum pam ]ia\ng mnơ\ng tu\ jăk mơ\ng hbâo k[^n rông boh. Anei ăt jing wưng hnơ\ng h’ăp đ^ h^n sơnăn đang kphê ênưih mâo du\m mta m’mao ngă, kyua ana\n, `u khăng ]ua\ dlăng jê` jê` đang kphê ]ia\ng hmao [uh lehana\n mâo hdră ra\ng mgang klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana kphê, đru ana kphê đ^ jing bi knar, mđ^ hnơ\ng mâo boh mnga ho\ng klei jăk h^n. Phạm Minh Tâm brei thâo:“Wưng anei kâo mrâo dưm hbâo kơ kphê lehana\n hlăk mtru\t, kphê hluê si t^ng truh 9 mlan mâo pe\ yơh, sơnăn truh kơ wưng anei jing wưng ngă kơ boh kphê bi asa\r, kyua ana\n kâo dưm hbâo kali lu h^n. Bi mơ\ng ako\ yan, kâo dưm hbâo đạm lu h^n kơ kali. Êngao kơnăn kâo mguôp mb^t krih thiăm hbâo Bo, vi sinh lehana\n trung vi lượng. Yap mdu\m 7 sào kphê kâo dưm 100 kg hbâo Bo. 1 thu\n kâo pruê 3 blư\ yan hjan, 3 blư\ yan bhang. Rơ\k hlăm đang kphê kâo jik ho\ng kngan sơa^ lehana\n amâo mâo krih êa drao ôh sơnăn lăn hma kâo s^t hwai mâo lăn bru\”.
Nguyễn Văn Tùng, ti să Êa Kênh, kdriêk Krông Pa], ]ar Dak Lak mâo 1 ha kphê yan êgao mâo hrui truh 3 ton kphê asa\r. Khă sơnăn, kyua yan adiê amâo mâo jăk, mơ\ng ako\ yan hjan mtam, đang kphê sang `u mnơ\ng ngă êluh boh mda truh kơ wưng anei hnơ\ng đuôm boh đang kphê `u amâo mâo đ^ ôh: “Ti wưng boh adôk mda kphê khăng êluh lu, ti kuôp boh ju\ he\ lehana\n êluh, k]ưm yan hjan sơnăn khăng mâo m’mao, bring ngă lehana\n mnơ\ng ngă bi kd^t ală ariêng… hluê si kâo bi m^n ana\n jing phu\n agha ngă hma^ djo\ ngă kơ kphê êluh boh”.
Nguyễn Thanh Chung, knuă druh bruă lo\ hma să Hoà Phú, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, ]ar Dak Lak la] sơnei: hruê mlan giăm anei, lu mnuih [uôn sang ngă lo\ hma pla pluă lu mta ana mkăn hlăm đang kphê. Klei anei mjing klei mdê hlăm bruă kriê dlăng. Mnơ\ng tu\ jăk mơ\ng hbâo pruê kơ lu mta ana pla amâo mâo djo\ guôp ho\ng ana kphê ti wưng ana\n, ngă kơ kphê mâo lu klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă lehana\n hro\ tru\n hnơ\ng mâo boh mnga. Nguyễn Thanh Chung mtă: “Thu\n anei hmei [uh klei adiê không ktang bhang sui Elnino sui leh kơ năn ngă kơ thu\n anei hjan lu, hnơ\ng hjan ktang h^n srăng ngă klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă lu h^n, sơnăn hmei ăt mtă kơ mnuih [uôn sang koh druôm adhan du\m kyâo bi êyui kơ kphê, du\m ana boh kroh hlăm đang kphê jing jăk h^n. Tal 2 ana\n jing bi mđing mjing pum lehana\n pruê hbâo kơ kphê, bi knar h^n ]ia\ng đăm mâo klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă đ^ lar lu”.
}ia\ng đru mnuih [uôn sang lehana\n [^ng găp drei kriê dlăng kphê wưng krah yan hjan mâo boh tu\ dưn h^n, kdrê] anei hruê anei, Tiến sĩ Phan Việt Hà - Anôk bruă ba yua hdră mnê] mrâo mrang hlăm bruă lo\ hma dliê kyâo Tây Nguyên srăng mtă kơ mnuih [uôn sang lehana\n [^ng găp drei du\m mta bruă phu\n hlăm bruă kriê dlăng lehana\n dưm hbâo kphê hlăm wưng anei:
-Ơ Tiến sĩ, hlăm krah yan hjan snăn ya mta brua\ phu\n mnuih pla mjing ngă ]ia\ng dlăng kriê wiê ênăk kphê?
TS Phan Việt Hà: Hlăm wưng anei adiê hjan lu, ăt jing kphê đ^ jing ktang kơ jih adhan lehana\n boh, ăt jing wưng boh kphê dơ\ng ksu\n mta kpu\ng hlăm asa\r. Kyuana\n yơh hlăm wưng anei brei diih nao bi ]ua\ war kphê jê` jê`, lehana\n hmao ma\ mtam rơ\k, lehana\n khăt mkra adhan, lah k[iêng kyuadah ya anei adhan đ^ jing pral snăk ]ia\ng mjing kơ pum adhan kphê mnga] ta], lehana\n `e\ kơ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă.
-Ya mta hbâo pruê jing djo\ drei pruê hlăm wưng anei, Ơ tiến sĩ?
TS Phan Việt Hà: Sa hlăm du\m mta brua\ yuôm bhăn jing brei drei mđing ana\n jing hbâo drei pruê kơ kphê, jing du\m mta hbâo mâo hnơ\ng đạm lehana\n kali lu, bi đạm đru kơ adhan hla đ^ jing, rông pioh kơ thu\n êdei, kali srăng đru mjut mjing mta kpu\ng hlăm asa\r boh, anei yơh jing knơ\ng kơ boh mnga kphê srăng ba w^t.
-Si srăng ngă tơdah [uh klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă hlăm wưng anei, Ơ Tiến sĩ?
TS Phan Việt Hà: Hlăm yan anei kyua lu hjan, snăn ênưih snăk mâo mmao jhat gam hlăm ana kphê, kreh tuôm hlăm yan anei jing mmao bring, lehana\n mmao hrah hlăm ana kphê. Kyuana\n brei drei nao ]ua\ war kphê jê` jê`. Tơdah [uh mnơ\ng ngă hlo\ng krih êa drao mtam, drei ba yua đơ mta êa drao mâo leh klei mta\ brei yua ]ia\ng mkhư\ gang mmao jhat bring hla, mmao hrah, drei amâo mâo dưi krih ôh êa drao yua kơ mnơ\ng mkăn m^ndah ]ia\ng mkhư\ mta mmao jhat anei.
-Adiê hl^m hjan lu hruê ngă kơ rơ\k đ^ jing pral, lehana\n mia\ jih hbâo kơ kphê, snăn ya mta klei Tiến sĩ ]ia\ng lo\ mta\?
TS Phan Việt Hà: Đơ war kphê mrâo pla, snăn drei ma\ rơ\k jê` jê` ju\m phu\n kphê, t^ng kơ knhal drei bi mdoh rơ\k, [ia\dah amâo mâo guôn tơl bhung ôh ăt srăng hmăi kơ klei amâo mâo dưi mgang lăn. Bi ho\ng kphê leh mboh, snăn rơ\k rung kăn jăk đei lu rei, kyuana\n drei kăn guôn ma\ rơ\k jê` jê` rei. Lehana\n mâo mơh klei ]ia\ng mta\ kơ diih amâo mâo jăk ôh yua êa drao krih rơ\k hlăm war kphê.
-Ơ Tiến sĩ, du\m mta êa drao mkhư\ mmao jhat, si ngă `u hmăi amâo mâo jăk mơ\ kơ klei luh adiê boh?
TS Phạn Việt Hà: Boh kphê hlăm wưng anei, đ^ pro\ng truh hnơ\ng leh, kyuana\n djo\ ho\ng êa drao amâo mâo klei snei dih ôh. Hlăm wưng luh adiê, lu jing kbia hriê mơ\ng adiê amâo mâo jăk, amâodah k[ah hbâo đu]. S^t yơh, klei mnơ\ng ngă amâo mâo srăng tlaih ôh sa kdrê], [ia\dah hlăm wưng anei klei krih êa drao hlua\t, amâodah êa drao klei mnơ\ng ngă, snăn drei lo\ dơ\ng mâo du\m hdră drei ngă krih êa drao ti mmông adiê êđăp, amâo mâo krih ôh êjai krah mđia\ hlơr ktang, amâodah adiê dơ\ng hjan.
-La] jăk kơ Tiến sĩ lu!
Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk
Viết bình luận