VOV4.Êđê - Ana tiêu hla\m wưng mboh sna\n c\ia\ng bi mka\p lu mta mnơ\ng tu\ ja\k pioh ana mboh lu, amâo mâo hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\. Hla\m kdrêc\ hruê anei, Kỹ sư brua\ lo\ hma Ngô Hữu Châu, ti Anôk mtru\t mjhar brua\ nga\ lo\ hma c\ar DakLak sra\ng ktrâo lac\ kơ mnuih [uôn sang drei hdra\ dưm hbâo bi djo\ guôp leh ana\n du\m hdra\ răng mgang bi mdjiê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ hla\m wưng anei.

 Leh đuôm adiê, ]ia\ng snăk dưi mkăp djăp hbâo đa lượng, hlăm năn mâo đạm, lân, kali lehana\n djăp mta vi lượng mkăn. Diih dưi mbha pruê ngă hlăm 4 blư\. Hlăm mlan 7, diih pruê NPK ho\ng hnơ\ng 16 – 16 – 8, kyuadah wưng anei ana tiêu ka ]ia\ng kơ hnơ\ng kali lu ôh, hlăm mlan 8, pruê gưl tal dua snăn yua hbâo NPK ho\ng hnơ\ng 16 – 8 16; mlan 9, pruê tal 3, snăn yua hbâo NPK mâo hnơ\ng 16 – 8 – 16; pruê tal 4 ]ia\ng mtru\t boh ksa\ siam, mâo asa\r hgăl snăn diih yua hbâo NPK 14 – 7 21, pruê hlăm mlan 10, amâodah mlan 11. Êjai pruê tal 4, kỹ sư Ngô Hữu Châu mta\:

“Wưng pruê hbâo hlăm mlan 10 lehana\n mlan 11, dơ\ng ]huang hlăm yan không snăn bi krih êa ]ia\ng kơ hbâo lik. Mâo klei mta\ sa mta klei, jing đăm yua lu ôh hbâo hoá học kơ ana tiêu, kyuadah tơ pruê lu hbâo hoá học lăn srăng jhat, hnơ\ng pH hla\m lăn tru\n hro\ ngă kơ lăn msăm, snăn srăng kbia\ hriê lu mta mnơ\ng ngă”.

Ênoh hbâo hoá học pruê hlăm grăp phu\n tiêu hlăm 1 thu\n kno\ng mơ\ng 1kg mkrah truh kơ 2kg đu]. Mb^t ho\ng klei ba yua hbâo hoá học ]ia\ng mđ^ hnơ\ng boh mnga snăn pruê lu hbâo bru\ ho\ng ênoh 15kg/phu\n lehana\n mkrah kg hbâo lân ]ia\ng kơ ]a\t jing lehana\n đ^ kyar agha. Ho\ng đơ lăn ]uah êga, amâodah lăn mtlaih ]uah snăn mđ^ lu h^n hnơ\ng hbâo bru\.

“Tui si hdră êlan duh mkra pla mjing ba yua lu hbâo bru\ ho\ng klei kjăp snăn drei ba yua đơ mta hbâo bru\ vi sinh, mse\ ho\ng ara\ anei mâo hbâo vi sinh Azotobacterin lehana\n mb^t ana\n pruê đơ mta hbâo bi êbhui] lăn, bi kna hnơ\ng pH hlăm lăn”.

Kơ hdră pruê hbâo kơ ana tiêu, diih răng đăm bi djo\, bi êka ôh agha tiêu, kyuadah hlăm yan hjan mmao jhat ênưih snăk `u\ kma hlăm agha. Wưng pruê, lehana\n ba yua êa drao jăk h^n jing hlăm aguah ưm, lehana\n tlam êđăp (amâo mâo êgao ôh 9 h aguah, lehana\n kăn êlâo kơ 3h tlam rei):

“Yăn hjan pruê hbâo kơ tiêu amâo mâo jăk ôh [uôr mnuôr, amâodah ksul kuai [lu\ng m^ndah ]ia\ng pruê hbâo, [ia\dah kno\ng pruê hbâo ju\m phuy\n tiêu, leh kơ năn tlu\m he\ ho\ng hla paih. Wa\t hbâo bru\ lehana\n hbâo vô cơ dưn mơhđăm bi m]ah bi êka ôh lăn hlăm phu\n tiêu, kyuadah tơ drei ngă bi jhat êka he\ lăn s^t nik srăng ngă kơ agha tiêu êka, lehana\n mơ\ng klei ana\n jing êlan kơ mmao jhat `u\ kma”.

Sa mta klei ]ia\ng mta\ dơ\ng ana\n jing hbâo bru\ vi sinh amâo mâo jăk ôh pruê hlăm yan bhang, [ia\dah pruê hlăm yăn hjan, tơdah lăn mâo leh djăp hnơ\ng h’ăp msah, snăn kơh vi sinh đ^ jing.

Kơ brua\ răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, ana tiêu kreh mâo mmao hdăng ngă hlăm kuôp boh, ti yăn hjan hl^m mlan 7, mlan 8, amâodah mlan 11, lehana\n 12 tơdah tuôm ho\ng wưng hjan hl^m lu, ang^n êbu\ êa lê] knhal jih yan. }ia\ng thâo kla\ klei tiêu luh boh kbia\ hriê mơ\ng mmao hdăng ngă he\ amâodah hơăi, diih dlăng ti kuôp boh ana\n, tơdah [uh ti ako\ kuôp boh mao gru ju\ s^t nik ana\n jing mmao hdăng leh gam. Kỹ sư Ngô Hữu Châu brei thâo:

“Êjai hiu ]ua\ war tiêu, tơdah [uh kmru\ boh luh le\ kơ lăn, đăm rua\t m^n ôh kyua amâo mâo djăp hbâo pruê, [ia\dah m^n mtam tal êlâo jing mmao hdăng gam. Mta mmao anei mkhư\ `u amâo mâo dleh ôh. Mmông anei drei krih êa drao kơ ana tiêu, krih wa\t hlăm kmru\ boh. Ho\ng êa drao mnuih pla mjing dôk yua lu ara\ anei jing Tilt Super 300 EC”.

Kơ hdră krih êa drao, diih krih mơ\ng 2 – 3 blư\, sa hruê kăm krih sa blư\, ]ia\ng đăm lo\ mâo klei bi mtưp.

Du\m mta klei hlua\t ngă kơ ana tiêu:

Mâo muôr ke\ agha tiêu. Di`u ktuê [ơ\ng tăp năng wa\t hruê tiêu kơ dlông amâodah hlăm gu\ lăn. Muôr [ơ\ng agha tiêu ngă kơ ana tiêu awa\t, amâo lo\ mâo ai đ^ jing ôh, hla hlo\ng k`^ luh he\.

Eh kan lehana\n lu mta mnơ\ng djip mkăn:  Di`u djip êa hd^p mơ\ng ana tiêu, ngă kơ ana tiêu amâo lo\ mâo ôh ai đ^ jing, tơdah di`u djip lu ngă kơ hla hlo\ng k`^, knăt tiêu kprê` he\, mnga luh lu. Eh kan lo\ bi rai wa\t agha, lehana\n phu\n tiêu, mjing klei găl kơ kman [ơ\ng agha, lehana\n mmao jhat `u\ kma ngă kơ ana tiêu hlo\ng mâo klei mnơ\ng ngă djiê pral h^n. Êngao kơ eh kan lo\ mâo êyui [âo jing pô ba virus ngă bi rai ana tiêu.

Kơ hdră răng mgang: Mkra he\ êlan mđue# êa bi jăk hlăm yăn hjan, đăm mâo anôk dram êa ôh hlăm phu\n tiêu.

Khăt lui he\ jih đơ kdrê] mnơ\ng ngă, ba kơ êngao war lehana\n ]uh he\. Ho\ng du\m phu\n tiêu mnơ\ng ngă kjham h^n leh, snăn hlo\ng ru\ lui mtam.

Pruê hbâo bi djăp ênu\m, lehana\n bi djo\ hnơ\ng NPK, Ca, Mg. Pruê bi lu hbâo bru\. Yua du\m mta êa drao tu\ dưn pioh krih mse\ si: Krih amâodah pruê hlăm phu\n ]ia\ng gang mkhư\ klei kman [ơ\ng agha, lehana\n du\m mta eh kan, lehana\n muôr…ho\ng đơ mta êa drao snei: Diaphos 10H;Pyrinex 20EC… krih bi tar hlăm hla tiêu ]ia\ng mkhư\ djăp mta eh kan, êyui, lehana\n djăp mta hlua\t ktuôp điêt [ơ\ng hla ho\ng du\m mta êa drao: Secsaigon, Pyrinex, Vovinam… ho\ng eh kan brei krih mơ\ng 2 – 3 blư\ snăn kơh dưi jih.

}ia\ng răng mgang klei mnơ\ng ngă kơ ana tiêu snăn ba yua djăp mta êa drao mâo phu\n agha đồng mse\ si: Boocdo, Funguran… krih jê` jê` hlăm yan hjan kah knar mơ\ng 15 – 20 hruê/blư\, amâodah mtlaih ho\ng êa krih hlăm phu\n tiêu hlăm brô 3 blư\/thu\n hlăm ako\ yăn hjan, krah yan hjan, lehana\n knhal jih yan hjan, srăng dưi mkhư\ jăk klei djiê pral, djiê êmưt, lehana\n mmao hdăng gam.

                           Y-Khem Niê; H’Nga Êban pô ]ih mkra, răk dlăng.