VOV4.Êđê - Hrui  pe\, [hu, kriê pioh boh kphê jing du\m brua\ jua\t mưng mơ\ng mnuih [uôn sang hluê nga\ leh mơ\ng sui hlo\ng kơ ara\ anei. {ia\, ]ia\ng kơ brua\ hrui pe\ boh mâo klei tu\ ja\k, bi mhro\ klei lui] liê hla\m wưng hrui pe\ leh ana\n hdra\ mkra mjing tal êlâo sna\n mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi hluê nga\ djo\ hdra\ hla\m brua\ hrui pe\, [hu leh ana\n kriê pioh.

Hruê anei, Kỹ sư Võ Văn Thắng, Khua hla\m Adu\ brua\ Thí nghiệm Sinh hóa leh ana\n Công nghệ Sinh học, Knơ\ng brua\ Kreh knhâo Hdra\ mnêc\ nga\ brua\ Lo\ hma - Dliê kmrơ\ng Tây Nguyên sra\ng ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p drei hdra\ hrui pe\, kriê pioh kphê leh wưng hrui pe\ boh.     

       - Akâo kơ kỹ sư brei thâo, klei pe\ kphê amâo mâo djo\ hdră si klei amâo mâo jăk srăng tuôm ho\ng ana kphê, lehana\n kơ hnơ\ng jăk boh kphê?

           . Kỹ sư Võ Văn Thắng: Brua\ pe\ kphê amâo mâo djo\ hdră êlâo h^n srăng ngă kơ mnuih nao pe\ boh kphê suăi êmăn h^n hlăm klei pe\ boh, hnơ\ng tu\ dưn brua\ knua\ ngă amâo mâo lu ôh. Tal dua, srăng hmăi amâo mâo jăk kơ war kphê, ngă kơ drei dleh mơh lo\ bi hlua\ mjing kphê leh yan pe\ boh, ngă hro\ boh mnga kơ yan ti ana\p. Êjai pe\ boh kphê amâo mâo djo\ hdră, hnơ\ng tu\ dưn boh ăt kăn jăk lei, kyuadah lu mnuih bi pe\ mb^t ho\ng boh mtah, boh adôk mda, lehana\n ra] jih kmru\, mmông ana\n dleh srăng [hu, lehana\n [hu mmông ana\n thu krô amâo mâo bi knar ôh.

        - Snăn Ơ kỹ sư, si jing klei pe\ boh kphê djo\ hdră, lehana\n ya mta klei brei drei mđing êjai pe\ boh kphê?

          . Kỹ sư Võ Văn Thắng: }ia\ng pe\ boh kphê mâo klei tu\ dưn, êlâo h^n êlâo kơ pe\ boh kphê 15 hruê drei krih he\ êa drao mdjiê hdăm ]ia\ng kơ găl ênưih hlăm brua\ pe\ boh kphê. Leh mdjiê hdăm, drei nao ]ua\ war kphê tơ [uh war kphê mâo boh ksa\ leh mơ\ng 30 – 40%, snăn drei dơ\ng pe\ yơh gưl tal êlâo. Êlâo kơ pe\ diih mprăp he\ bi djăp mnơ\ng yua mse\ si: Ktrei khăt adhan, mdho# man dưn awan pưn pe\ boh, găng kngan, [aih, kdô. Brei mđing: Gang kngan, drei ruah gang kpal man dưn, ăt ]ia\ng thâo bi knăl mơh êjai pe\ boh, amâo mâo jăk ôh găng kpal đei ngă dleh thâo knăl êjai pe\ boh. Kdô, drei pioh dưm boh kphê brei jing kdô doh. Tơdah ba yua du\m kdô hbâo pruê, lehana\n hoá chất snăn brei rao boh he\ bi doh êlâo, [ia\dah jăk h^n nao blei kdô mrâo mtam ]ia\ng kơ boh kphê pô hơ^t hnơ\ng doh h^n.

       - Boh s^t kyua hu^ kơ klei ara\ng tle\, mnuih pla kphê bi pe\ he\ jih hlăm sa blư\. Klei anei mâo klei hmăi amâo mâo jăk mơ\ kơ hnơ\ng jăk boh kphê amâodah hơăi?   

          . Kỹ sư Võ Văn Thắng: Brei diih mbha ngă 3 gưl pe\ boh. Gưl tal êlâo đăm pe\ ôh boh mtah, kyuadah wưng anei boh mtah ka\ boh ôh mta krô, kyuana\n leh drei pe\ boh mtah, s^t nik srăng nga\ hro\ hnơ\ng jăk boh kphê. Truh gưl tal tlâo kơh dưi yơh pe\ jih mb^t ho\ng boh mtah kyua adôk ma\ kno\ng [ia\ hlăm ana, lehana\n mmông anei boh mtah leh khua mơh, knop\ng ka truh ti hnơ\ng ksa\ đu], drei [uh boh bliư\ rak dơ\ng truh kơ ksa\ hrah. Êjai pe\ diih yua dua blah [aih lang gu\ phu\n kphê man djăp mđu\ ]ia\ng kơ boh kphê amâo mâo kdah đue# kơ ta] ôh. Mâo dua hdră pe\. Sa jing ra] jih kmru\, ho\ng đơ adhan ksa\ ênu\m, lehana\n bi knar. Bi adhan adôk mâo boh mtah, snăn drei pe\ m`ir ma\ ti du\m kmru\ ksa\, bi boh adôk mtah lui snăn guôn ksa\, lehana\n drei ra] amâodah m`ir pe\ ho\ng ai man dưn, răng đăm hlo\ng ra] he\ mb^t ho\ng hla hlăm êdu\k adhan ôh. Lo\ mâo sa klei mta\: Êlâo kơ truh yan pe\ boh kphê drei nao bi hriăm he\ mnuih amra pe\ boh kphê, ]ia\ng truh ti mmông nao pe\ boh amâo mâo srăng ngă klhak dhan, joh adhan, luh hla.

       - Ơ kỹ sư leh pe\ boh, si drei srăng kriê pioh kphê ]ia\ng bi hro\ hnơ\ng lu] liê, mơ\ng du\m klei hmăi amâo mâo jăk ho\ng boh kphê?

            . Kỹ sư Võ Văn Thắng: Boh kphê leh w^t pe\, jăk h^n hlo\ng mkra mjing mtam jing djo\. Bi tơdah ka mkra mjing mtam ôh, snăn ho\ng kphê rubosta, drei amâo mâo jăk ôh lui sui êgao 48h. Tal dua le\, êjai hlăm klei [hu, đăm [hu kpal êgao đei 40cm ôh, kyuadah mmông ana\n ênưih truh kơ klei h’uh hlơr. Êjai truh hlăm klei h’uh hlơr mse\ djuê ana\n srăng ngă kơ asa\r kphê ]a\t h’oh, lehana\n du\m mta mnơ\ng amâo mâo jăk djăp mơh ngă amâo mâo jăk kơ asa\r kphê, lehana\n srăng hmăi amâo mâo jăk mơh kơ klei suaih pral mnuih yua. Bi tơdah tuôm ho\ng adiê amâo mâo jăk, ka dưi hlo\ng mkra mjing mtam ôh, snăn drei duah anôk êđăp, tuh lang boh kphê lehana\n hdơr ksul nanao grăp hruê ]ia\ng kơ boh kphê đăm h’uh hlơr ôh. Tơdah mâo klei găl je\ giăm mâo kdrăp bi mthu, snăn drei mưn ara\ng bi mthu brei, tơdah tuôm ho\ng adiê hl^m hjan sui.

Êjai trôk boh kphê, lehana\n pioh hlăm hjiê, brei drei mđing gu\ tur hjiê drei yua balet. Bi tơdah diih amâo mâo ôh balet, snăn diih yua kdrê] kyâo đăl đăm kdô kphê so# ho\ng tur hjiê ôh. Kyuadah tơ so# ho\ng tur ênưih srăng h’ăp mơ\ng tur hjiê ngă kơ boh kphê h’ăp, lehana\n tuôm ho\ng adiê hlơr, amâo mâo hnơ\ng mnga] ta] ho\ng êngao, lehana\n kơ lam. Tal dua, êjai dăp kphê hla\m hjiê, kăn jăk lei dăp kdô kphê so# ho\ng mtih, [ia\dah dăm kbưi ho\ng mtih hlăm brô 30cm ]ia\ng mâo anôk huông mnga] ta], `e\ mơ\ng klei h’uh hlơr mơ\ng mtih ho\ng boh kphê, mjing êwang k’hư man dưn mâo êlan êwa mơ\ng êngao ho\ng hlăm lam.

-La] jăk kơ kỹ sư!

                                                      H’Nga; Y-Khem pô ]ih mkra.