VOV4.Êđê - Kdrăp krih êa mkiêt mkriêm mguôp mb^t dưm hbâo kơ ana tiêu ba w^t ya boh tu\ dưn? Si srăng đru kơ mnuih pla tiêu dưi ksiêm dlăng đang war pô? Leh ana\n si boh tu\ dưn mâo ba w^t kơ brua\ duh mkra? Thạc sĩ Phạm Công Trí, Khua kriê dlăng Klei hria\m hdra\ kdra\p yua kơ bruă Lo\ hma dliê kmrơ\ng, Knơ\ng bruă Kreh knhâo hdră mnê] ngă bruă Lo\ hma Tây Nguyên srăng k]ik mblang klă h^n.

-Ơ Thạc sĩ Phạm Công Trí, akâo kơ ih brei thâo klei pla mjing tiêu ara\ anei ti ]ar Daklak?

. Thạc sĩ  Phạm Công Trí: Tiêu jing sa hlăm 10 mta mnơ\ng pla phu\n pioh ]h^ kơ ala ta] êngao, mâo ba w^t êbeh 1 êklai dolar/thu\n. Kyuana\n tiêu ti Daklak jing sa hlăm du\m ana mnơ\ng pla yuôm bhăn ara\ anei. Tiêu ti Daklak tui si phung hrui blei, du\m êpul hgu\m brua\ pla tiêu, la] tiêu Daklak mâo mnâo jăk, jing tiêu siam kyua lăn bazan, klei pla mjing lehana\n hnơ\ng h’uh adiê hlăm hruê lehana\n mlam jing jăk. Kno\ng sa mta klei jih jang phung hrui blei tiêu dôk hyưt jing klei mnuih pla mjing ba yua lu êa drao hlua\t. Kyuadah drei mâo sa wưng sui adiê hjan ba hriê klei mnơ\ng ngă djiê pral ana\n djiê êmưt, lehana\n lu mta mmao jhat mkăn. Mâo đa đa go\ sang ba yua êa drao hlua\t êgao klei bhiăn, tăp năng ti Việt Nam adôk brei  dưi yua, [ia\dah ti Châu Âu, ti Mi, amâodah Nhật Bản amâo mâo dưi yua ôh mta êa drao ana\n. Anei yơh jing sa hla\m du\m mta ngă kơ klei tu\ dưn tiêu tru\n hro\.

-Snăn tui si ih, ]ia\ng mđ^ klei tu\ dưn tiêu djo\ ho\ng ênoh ]ua\n du\m ala ]ar mâo klei bhiăn kjăp mse\ si ti C|âu Âu, Mi, Nhật Bản… snăn mnuih pla tiêu ti Daklak si srăng mghaih msir klei anei?

. Thạc sĩ Phạm Công Trí: }ar Daklak, lehana\n du\m alu\ wa\l pla tiêu mkăn, hlăk mâo hdră mko\ mjing kr^ng thơ\ng kơ brua\ pla tiêu, ngă brua\ pla mjing djo\ ho\ng klei bhiăn doh, rơ\ng kơ tiêu amâo mâo ôh klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, lehana\n bi hro\ brua\ krih êa drao hlua\t. }ar Daklak ăt dôk ta\ hdră mko\ mjing du\m êpul go\ êsei, êpul hgu\m ]o\ng bi đru, pioh mkra mjing tiêu doh. Ara\ anei, leh dua thu\n dôk ngă hluê ho\ng hdră êlan anei [uh jing jăk snăk.

Boh s^t drei [uh leh, brua\ krih êa, pruê hbâo, lehana\n răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, boh nik hlăm agha tiêu, hlăm yan hjan. Snăn ho\ng klei ba yua kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang, jing du\m kdrăp djo\ tuôm ho\ng klei krih êa mkiêt mkriêm, tôhmô: pruê hbâo, bi mbru\ djah, yua kpei vi sinh kdơ\ng ho\ng mta mmao jhat, êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing mtlai hlăm êa krih s’ăi, srăng ba w^t klei tu\ dưn jăk h^n, dưi mka\ hnơ\ng êbeh amâodah amâo mâo djăp. Kdrăp krih êa ho\ng klei mkiêt mkriêm dưi djo\ ho\ng ênoh ]ua\n jing yuôm snăk ]ia\ng răng kriê klei bi kjăp lăn. Răng kriê êa, tui si êpul brua\ răng kriê klei hơ^t kjăp dlông ro\ng lăn mâo klei mđing. Kâo knang s^t, hla\m wưng kơ ana\p hdră krih êa ho\ng klei mkiêt mkriêm, srăng hrăm mb^t ho\ng hdră dlăng kriê wiê ênăk jing sa hlăm du\m brua\ ba yua klei kreh knhâo, đru kơ mnuih pla mjing tiêu ti Daklak mđ^ kyar djo\ hdră lehana\n kjăp.

-Ơ thạc sĩ, mâo đa đa mnuih pla mjing dôk ru\ng răng kyua ênoh bi liê tal êlâo kơ brua\ krih êa ho\ng klei mkiêt mkriêm kơ tiêu jing yuôm? Ih mblang lăng bi mnga] kơ klei anei?

. Thạc sĩ  Phạm Công Trí: Lu mnuih dôk bi [uh ênoh bi liê kơ brua\ mprăp kdrăp krih êa ho\ng klei mkiêt mkriêm jing ktro\, [ia\dah boh s^t amâo mâo ôh. Mnuih pla mjing adôk ka jho\ng, kyuadah di`u ka nik ôh kơ du\m brua\ phu\n. Kyuadah hla\m sa yan krih êa, prăk mưn krih êa liê lu. Ngă klei t^ng kơ sa ha tiêu, tơdah krih 1 blư\ snăn srăng liê mơ\ng 2 – 2 êklăk 500 êbâo prăk, tơdah t^ng jih hlăm sa yan srăng liê hlăm brô mơ\ng 50 – 60 êklăk prăk/ha. Sitôhmô, ênoh ana\n ih liê mđơr ho\ng ênoh ih mprăp kdrăp krih êa ho\ng klei mkiêt mkriêm. Bi tơdah kdrăp krih êa ho\ng kle i mkiêt mkriêm mơ\ng WASI jing ênoh 60 êklăk/ha, amâodah kdrăp mơ\ng Israel êbeh 70 êklăk prăk, snăn s^t nik kno\ng hlăm sa yan krih jing mnuih pla mjing srăng lo\ hnô jih ênoh bi liê. Lehana\n sa mta dơ\ng, kdrăp krih êa anei mâo djăp hdră kia\ kriê mơ\ng kbưi. Mb^t ho\ng ana\n, kdrăp anei lo\ mâo mb^t ho\ng brua\ pruê hbâo, gang mkhư\ klei hlua\t lăn ngă, gang mkhư\ klei bru\ agha kơ ana tiêu. Jing drei srăng dưi mkhư\ klei djiê pral lehana\n djiê êmưt, klei ana tiêu kho\ ho\ng ênoh bi liê kno\ng 1/3 ho\ng ênoh bi liê hđăp.

- Sna\n he\, mni la] jăk kơ thạc sĩ lu!

Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k