VOV4. Êđê - Hdră dlăng kriê war tiêu leh wưng hrui pe\, hdră bi mdoh đang war, lehana\n răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana tiêu, hlăm hdră bi blu\ hrăm ho\ng tiến sĩ Tôn Nữ Tuấn Nam, Khua Adu\ brua\ kreh knhâo – Knơ\ng brua\ kreh knhâo brua\ lo\ hma dliê kyâo Lăn Dap Kngư.

- Leh wưng hrui êmiêt boh tiêu, snăn si mnuih pla mjing bi mdoh war tiêu. Si klei tu\ dưn mơ\ng brua\ anei ho\ng war tiêu leh hrui be\ boh?

 - Klei pia bi mdoh war tiêu ti anei jing drei yua kơ du\m war tiêu mâo leh klei mnơ\ng ngă djiê pral, djiê êmưt. Leh klei bi mdoh war tiêu mse\ snăn, amâo mâo djo\ kno\ng du` jih đơ phu\n tiêu mâo mnơ\ng ngă đu] ôh, [ia\dah lo\ suai kđê] ma\ jih agha tiêu hlăm lăn. Bi ho\ng du\m war tiêu [ia\ klei mnơ\ng ngă, phu\n ba klei mnơ\ng nga\ amâo mâo lu ôh, amâodah doh leh, boh nik ho\ng du\m war tiêu mrâo mboh, snăn drei amâo mâo guôn du` hwai jih ôh hla krô lehana\n ba ]uh mơ\ng ana tiêu leh hrui pe\. Tui si kâo m^n kăn djo\ jing klei jăk lei hlăm brua\ ]ia\ng bi kna mta bru\ mâo hla\m lăn, mta tu\ jing hlăm war, lo\ ba w^t djah bru\ kơ lăn”.

- Ara\ anei, brua\ pla plua\ tiêu hlăm war kphê jing lu, kyua amâo mâo djo\ kno\ng đru gang bi êyui kơ kphê, [ia\dah lo\ ba w^t klei tu\ dưn kơ mnuih pla mjing. Snăn, klei anei mâo mơ\ klei hmăi amâo mâo jăk êjai dlăng kriê tiêu leh hrui pe\ boh, Ơ tiên sĩ?

- Tui si hmei ksiêm dlăng hlăm du\m war tiêu pla plua\ hla\m đang kphê, snăn brua\ bi mdoh war bưn leh hrui pe\ boh tiêu pătdah hlo\ng amâo mâo ngă, lehana\n kăn dưi ngă lei. {ia\dah brei drei ăt mđing jing pla plua hlăm war kphê, snăn klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana tiêu ăt [ia\ mơh, kyuadah pla plua\ mse\ snăn ana mnơ\ng anei amâo mâo djo\ tuôm ho\ng ana mnơ\ng adih ôh, kyuanăn tơdah ana tiêu anei mâo klei mnơ\ng ngă djiê pral, ăt kăn `u thâo tưp lei kơ phu\n adih. Kyuana\n ho\ng ana tiêu pla plua\ hla\m war kphê drei kno\ng bi mdoh đơ phu\n mâo mnơ\ng ngă, drei hwai du` jih ana, agha djah mơ\ng ana tiêu mâo mnơ\ng ngă ana\n kơ ta].

- Ya mta mnơ\ng kreh ngă kơ ana tiêu? Lehana\n si hdră răng mgang kilei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă anei, ]ia\ng kơ mnuih pla mjing mâo hdră ma\ brua\ djo\?

- Đơ mta klei mnơ\ng ngă djiê pral, djiê êmưt, jing kreh mâo jê` jê` lehana\n jing hu^ hyưt êdi ho\ng ana tiêu, boh nik ara\ anei mnuih pla mjing po\k mlar ênha\ pla tiêu lar [ar amâo mâo djo\ ho\ng klei ]ua\l mka\, snăn dua mta mnơ\ng ngă anei hlo\ng mâo hlăm war tiêu ka mboh, amâodah war tiêu mrâo pla, lehana\n hlo\ng tưp wat war tiêu leh mboh. ~u mdê ho\ng êlâo dih leh mâo pe\ dua thâo thu\n kơh dơ\ng [uh klei mnơ\ng ngă, jing mta mnơ\ng ngă `u dơ\ng djăp ai lê], [ia\dah ara\ anei dơ\ng mơ\ng mrâo pla hlo\ng mâo leh mơh mnơ\ng ngă. Snăn, hlăm ako\ ya\n hjan brei diih mđing răng mgang djăp mta klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, [ia\dah hlăm yăn hjan mnơ\ng ngă djiê pral, mâo lu h^n.

      }ia\ng la] kơ brua\ răng mgang klei mnơ\ng ngă djiê pral drei amâo mâo dưi la] ôh kno\ng krih êa drao, amâodah ya mta brua\ mkăn drei ngă jing dưi leh, [ia\dah brei mđing kơ du\m brua\ dlăng kriê wiê ênăk, jing mơ\ng mphu\n mrâo pla ruah mjeh jăk, mjeh doh, mkra êlan mđue# êa kơ war tiêu, lehana\n mđing khăt mkra kơ gơ\ng hd^p ]ia\ng kơ `u mnga] ta], lehana\n ma\ rơ\k, bi mdoh kơ war bưn. Tơdah rơ\k pam, snăn hru] he\ mơ\ng ana mnơ\ng pla, amâo mâo lui kơ mnơ\ng pla dôk hlăm klei h’ăp msah lu ôh.

      Bi mdoh war bưn, mkra êlan mđue# êa bi jăk jing dua hdră brei diih mđing, nga\ mơ\ng ako\ yăn hjan mtam. Sa hdră mkăn jing pruê hbâo bru\, lehana\n hbâo vi sinh mâo mta mmao bi kdơ\ng ho\ng mmao jhat jing Trichoderma, zeđomonac, chitosan… du\m mta vi sinh anei pruê hlăm yăn hjan, hlăm hnơ\ng h’uh lu, lăn h’ăp msah mâo klei tu\ dưn h^n.

- Snăn êngao kơ jih jang brua\ drei mrâo la] leh, mâo mơ\ ya mta êa drao phung pla mjing pioh yua ]ia\ng răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă?

- Kơ brua\ răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn tui si kâo mơ\ng êla mâo mnơ\ng nga\ kơh drei krih êa drao, bi tơdah drei [uh hlăm war phu\n mâo du\m klei bi knăl kơ mnơ\ng ngă djiê pral, snăn drei srăng krih mtam êa drao ktang mkhư\ klei mnơ\ng ngă djiê pral kơ tiêu. Êjai krih êa drao hdơr bi krih tar ênu\m, boh nik hlăm phu\n. Drei krih mơ\ng dlông ana tru\n [rư\ [rư\ bi msah jih hla, krih sa phu\n hlăm brô mkrah lit êa drao leh bi lu\k.

      Bi mnơ\ng ngă djiê êmưt, ăt dưi mơh răng mgang, drei srăng mkhư\ hnơ\ng đ^ lar kman mu\t ngă hlăm phu\n tiêu ho\ng hdră, truh yăn hjan dưi tuh êa drao mdjiê kman [ơ\ng hlăm agha, hlăm phu\n tiêu. Du\m mta êa drao mdjiê kman anei, êlâo dih mnuih pla mjing khăng yua lu mse\ si Nokaph, Mocap, jing mta êa drao ktang mdjiê kman [ơ\ng agha, giăm anei lo\ mâo du\m mta êa drao mse\ si Tervigo, lehana\n lu mta êad rao mkăn. Jăk h^n yua du\m mta sinh học, lehana\n êa drao mâo phu\n agha sinh học.

-          La] jăk kơ Tiến sĩ kơ klei mrâo bi blu\ hrăm anei!

BTV: H’Nga.