VOV4.Êđê - Thạc sĩ Phạm Công Trí, Khua dlăng klei hria\m bruă pla mjing, Knơ\ng bruă krah knhâo hdră mnê] ngă bruă Lo\ hma, dliê kyâo Tây Nguyên srăng ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng găp drei hdră msir mghaih dla\ng kriê kơ đang tiêu tơ tuôm ho\ng adiê hjan mđiă hjan amâo mâo ga\l djo\, k`ăm bi mhro\ klei lui] liê, kriê dla\ng kơ đang tiêu đ^ jing jăk hlăm klei yan adiê amâo mâo ga\l djo\.

- Ơ Thạc sĩ Phạm Công Trí, du\m klei bi knăl amâo mâo jăk mơ\ng yan adiê ara\ anei si hmăi truh amâo mâo jăk ho\ng klei ana tiêu đ^ jing?

Phạm Công Trí: Thu\n anei jing sa thu\n yan adiê amâo mâo jăk ôh êdi, jing thu\n knhal tu] mơ\ng Elnino, jing mơ\ng klrei adiê không ktang, lehana\n truh kơ klei h’ăp msah pro\ng mơh. Ara\ anei yăn adiê mtu\k mtu\l leh, dleh thâo t^ng knăl. Dah hjan h’ăp msah pro\ng ngă kơ tiêu amâo mâo jăk ôh, kyua kman [ơ\ng hlăm agha, lehana\n mma\t jhat bluh đ^. Bi tơdah hlăm sa đang war tiêu amâo mâo djah rơ\k tlu\m, amâo mâo ana kyâo bi êyui, snăn ho\ng adiê mđia\ lehana\n hjan mde gah gôk snăn mnơ\ng pla dleh dưi hd^p, hmao mơ\ không hlơr ktang, leh kơ ana\n hjan h’ăp msah dram êa. Kyudah lu đei êa, agha kăn dưi hrip jih rei êa, mđia\ le\ hriê ho\ng klei kdja\t snăn amâo mâo êa  ăt srăng ba klei amâo mâo jăk kơ agha lehana\n kơ hla. Ho\ng adiê mđia\ hlơr, ana tiêu k[ah êa, snăn srăng tuh êyuh jih agha tui duah êa, lehana\n hnơ\ng êa mbo\ ho\ng klei kdjăt snăn srăng ngă kơ arua\t agha hrip êa ana\n m]ah, lehana\n jhat. Kyuana\n mơ\ng klei mse\ snei ngă hmăi amâo mâo jăk ôh êdi kơ klei ana tiêu đ^ jing. Ho\ng klei adiê hjan lehana\n mđia\ amâo mâo thâo t^ng knăl, snăn brua\ dla\ng kriê tiêu brei mâo hdră tliêr h^n ho\ng du\m thu\n mlan mkăn snăn kơh ana tiêu srăng jing.

- Yan adiê amâo mâo jăk snăn srăng hmăi amâo mâo jăk pro\ng kơ ana tiêu, snăn si mnuih pla mjing srăng mghaih msir, lehana\n bi hro\ djăp mta klei lu] liê kơ ana tiêu, Ơ thạc sĩ?

Phạm Công Trí: Drei dưi pla ana rơ\k djuê mse\ ho\ng êtak lăn ana\n ]ia\ng bi mâo mnơ\ng hd^p krơ\ng êa hu\l due#, kyuadah hlăm war tiêu brei bi mâo sa tal rơ\k hd^p guôm he\ [o# lăn bi hro\ klei hang hlơr. Kyuadah agha tiêu amâo mâo mtru\n êlam ôh kno\ng ti dlông [o# lăn, hlăm brô 20cm đu], bi tơdah [o# lăn huông kduông, mđia\ hriê djăl snăk h’uh hmăi amâo mâo jăk ôh ho\ng agha tiêu. Lehana\n agha rơ\n ăt jing mnơ\ng pioh kơ kman hlăm agha tui duah. Kyuana\n tơdah hlăm war tiêu mâo sa tal rơ\k mơh đru guôm agha tiêu, mgang kơ klei kman ngă hlăm agha. Drei kno\ng bi mdoh rơ\ng sia\ ho\ng phu\n tiêu đu] pioh dưm hbâo, bi ktuê mbông jăk h^n hlui rơ\k. lehana\n sa mta dơ\ng, drei [uh ara\ anei lu hlăm war tiêu amâo mâo ana kyâo bi êyui ôh ho\ng [ro\ng dlông ôh, mơ\ng ana\n mơh klei hmăi mơ\ng mđia\ hjan djăl snăk êdah, kyuana\n brei diih lo\ pla ana kyâo bi êyui ]ia\ng rơ\ng kơ ana tiêu hd^p kjăp. War tiêu hlăm du\m kr^ng lăn kl^ng man dưn, lehana\n dap snăn mkra êlan mđue# êa, jing k`ăm đru bi hro\ klei dram êa. Leh sa wưng adiê hl^m, mđia\ truh brei diih krih êa hbâo hla\m hla mâo lu mta bru\, lehana\n trung, vi lượng mđ^ ai ktang kơ [o# hla, mđ^ ai dưi tu\ ho\ng klei không. Lehana\n tơdah krih êa hbâo jê` jê` djo\ hdră dlăng kriê snăn agha tiêu srăng mâo ai ktang. Lehana\n kăn dưi k[ah rei klei yua êa drao hoá học kơ ana tiêu, [ia\dah brei ngă djo\ 4 hdră jing djo\ wưng, djo\ mta, djo\ hnơ\ng s^t nik srăng ba klei tu\ dưn.

- Snăn, êngao kơ brua\ yua hbâo krih hlăm hla ti wưng anei ya mta hbâo pruê mkăn lo\ ba yua, mse\ si hbâo bru\ he\ amâodah hbâo hoá học?

Phạm Công Trí: Ho\ng yan adiê amâo mâo jăk mse\ snei, snăn brua\ yua hbâo bru\, lehana\n du\m mta chế phẩm sinh học ]ia\ng mtru\t mđ^ agha, klei ba yu ahbâo krih hlăm hla jing ]ia\ng bi kna hnơ\ng đ^ jing kơ ana lehana\n agha jăk h^n, hrip ma\ êa jăk h^n, mkăp kẽm, bo kơ ana tiêu lu h^n, đuôm mnga lehana\n adiê jăk h^n. Êngao kơ du\m mta hbâo kreh yua kơ ana tiêu mâo mta khoáng, lehana\n hnơ\ng pH djo\ guôp ho\ng agha, snăn brua\ krih êa hbâo hữu cơ ]ia\ng mtru\t mđ^ klei jing kơ ana, lehana\n mkăp trung vi lượng mse\ si kẽm, lehana\n bo, snăn kơh ana tiêu dưi krơ\ng adiê jăk. Ara\ anei, kreh yua dua mta hbâo jing hữu cơ lehana\n vô cơ, mơ\ng hbâo bru\ mâo kno\ng [ia\ đu] mta khoáng, [ia\dah klei k`a\m leh jing bi mbru\ la\n, mđ^ ai ktang kơ la\n hrip ma\ mta ja\k. Mơ\ng ana\n agha mâo ai dưi hrip lehana\n krơ\ng êa, mâo ai hd^p ktang kơ war tiêu. Kyuana\n tơdah k[ah hbâo bru\ snăn war tiêu djăl snăk mâo klei mnơ\ng ngă lehana\n djăl dliêu. Bi mta khoáng mâo du\m mta mse\ si trung vi lượng, jing mkăp mnơ\ng [ơ\ng phu\n, mnơ\ng tu\ jăk ]ia\ng kơ ana tiêu mboh, lehana\n mâo ai hd^p ktang. Kyuana\n hbâo bru\ bi lu\k mb^t ho\ng chế phẩm sinh học jing jăk snăk kơ agha bi kna, mnơ\ng mnơ\ng krơ\ng kơ lăn jăk, lehana\n dja yua mta khoáng mâo hla\m lăn ho\ng hdră bi kna mta khoáng mâo djăp trung vi lượng kơ ana tiêu jing yuôm bhăn snăk.

- La] jăk kơ thạc sĩ hnêc\ hriê leh hla\m klei bi blu\ hrăm anei!

                               H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.