VOV4.Êđê- Ho\ng klei ga\l la\n hrah bazan, Daklak amâo djo\ kno\ng hing kơ kphê, tiu [ia\dah lo\ mâo lu mta boh kroh mâo hnơ\ng tu\ ja\k êdi mse\ si boh sầu riêng, [ơr, soai, vải… Hla\m ana\n, boh [ơr Booth jing sa hla\m du\m mta mnơ\ng pla ba w^t boh tu\ brua\ duh mkra lu êdi kơ [^ng nga\ lo\ hma ti Daklak bi h’^t klei hd^p go\ sang. Kha\ sna\n, hdra\ pla lehana\n dla\ng kriê [ơr booth amâo djo\ ênưih ôh mka\ ho\ng du\m mta [ơr mka\n. Sa hla\m du\m mta klei mnuih pla [ơr booth dôk mđing ara\ anei jing ana kbia\ lu mnga [ia\dah mboh [ia\ sna\k.

Nguyễn Thanh Tùng, ti să Êa Tân, kdriêk Krông Hnang mâo giăm 1 ha lăn ba pla boh [ơr Booth, truh wưng mâo boh leh. ~u brei thâo; go\ êsei `u jing 1 hlăm du\m ]ô mnuih tal êlâo ba pla djuê mjeh boh [ơr anei ti alu\ wa\l. ~u ksiêm hriăm du\m hdră pla boh [ơr Booth. Du\m thu\n êlâo dih đang boh `u ]uh blang mnga đuôm boh jăk êdi, hnơ\ng mâo boh, hnơ\ng jăk boh bi knar. Ho\ng giăm 200 phu\n boh [ơr, grăp thu\n go\ êsei `u hrui w^t mâo 15 ton boh. {ia\dah 2 thu\n ho\ng anei, ho\ng hdră kriê dlăng mse\ si êlâo dih mơh, [ia\dah hnơ\ng đuôm boh [ia\ đui] khă gơ\ ]uh blang mnga lu mơh. Nguyễn Thanh Tùng hu^ êdi: Băng

“Ana boh [ơr Booth tui hluê si yan adiê, adiê hlơr đei ]uh blang mnga lu, [ia\dah hnơ\ng đuôm boh [ia\ mse\ si thu\n anei đang boh kâo kno\ng đuôm boh mâo 50%”.

            Bi ho\ng aduôn Hoàng Thị Tần, ti să Hoà Đông, kdriêk Krông Pa], ]ar Dak Lak, mb^t ho\ng ênhă pro\ng pla1,4ha kphê, 4 thu\n êlâo dih `u pla mpluă 60 phu\n ana boh [ơr Booth. Khă gơ\ wưng ana boh [ơr mboh ăt jing wưng ênoh tru\n, [ia\dah hnư hrui w^t mơ\ng boh [ơr 1 kdrê] đru bi h’^t kjăp ênoh hrui w^t mkă ho\ng kno\ng ba pla 1 mta kphê. Thu\n anei, êngao kơ klei hu^ hyưt kơ klei adiê không k[ah êa amâo mâo găl kơ ana kphê đ^ jing, mnuih [uôn sang lo\ mâo klei hu^ hyưt mkăn ana\n jing yan boh [ơr anei bi mnga lu yơh, [ia\dah bi adiê boh mda krô adhan êluh boh: Băng

“Du\m pluh thu\n ana boh [ơr đuôm adiê amâo mâo lu ôh, adiê mđơr ho\ng êdu\k giê dưh êluh yơh, ]ang hmang phung knuă druh thơ\ng kơ bruă lo\ hma ksiêm dlăng phu\n agha lehana\n ktrâo la] hdră msir mghaih kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma hmei”.

            Klei boh [ơr amâo mâo đuôm adiê ngă hma^ djo\ pro\ng kơ hnơ\ng mâo, hnơ\ng jăk đang boh [ơr. Ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma kno\ng ba pla 1 mta boh [ơr Booth mse\ si Hoàng Văn Trung ti să Quảng Tiến, kdriêk }ư\ Mgar ti ana\p klei anei `u bi m^n mtam kơ bruă uă druôm ana boh [ơr s^t gơ\ 2, 3 thu\n đrông amâo mâo đuôm boh: Băng

“Êlâo dih kâo pla kphê, [ia\dah [uh boh [ơr booth mâo ba w^t boh tu\ dưn đ^, kâo ba pla boh [ơr, du\m thu\n êlâo dih ênoh hrui w^t mơ\ng boh [ơr ăt đ^ mơh. {ia\dah 2 thu\n ho\ng anei ênoh boh [ơr tru\n, mse\ si thu\n dih adôk 15 – 20 êbâo prăk hlăm 1 kg. Amâo thâo ôh kyua yan adiê bi mlih he\ yan êlâo ho\ng yan anei amâo [uh đuôm boh ôh. Tơdah amâo dưi krơ\ng ôh sơnăn ba pla ana mkăn yơh”.

            Ăt mse\ ho\ng lu ana pla mkăn ana boh [ơr hlăk k]ưm yan pla mrâo ho\ng du\m đang boh [ơr booth klăk bi adiê. Klei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma bi mđing êdi wưng anei ana\n jing si hdră kriê dlăng, mbo\ thiăm mta mnơ\ng tu\ jăk jing djo\ guôp ]ia\ng mhro\ klei êluh boh, ana đ^ jing kjăp boh mnga hrui w^t đ^ h^n mâo hnơ\ng jăk./.

Ana boh [ơr Booth ara\ anei dôk hla\m wưng rông adiê kyua ana\n ]ia\ng êdi kơ mnơ\ng tu\ ja\k mâo jih mta đa, trung vi lượng. Mb^t ana\n, mnuih [uôn sang a\t mđing dla\ng thia\m mbo\ mta hbâo pruê doh ]ia\ng kơ ana boh mâo dja\p hnơ\ng tu\ ja\k. Si hdra\ sra\ng mka\p hâo pruê djo\ guôp. Pô ]ih klei mâo kơ kdrê] anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Tiến sĩ Phạm Công Trí, Khua klei hria\m kơ brua\ lo\ hma, dliê kmrơ\ng, Knơ\ng ksiêm hria\m kơ hdra\ mnê] brua\ lo\ hma dliê kmrơ\ng La\n dap kngư ktrâo la] kơ klei anei.

-Si klei hd^p mơ\ng ana boh [ơr booth `u mdê mơ\ ho\ng ana boh mkăn, lehana\n ya mta brua\ brei drei mđing ho\ng ana boh anei?

Ts Phạm Công Trí: Ana boh [ơr jing sa mta ana boh mâo ai ktang dưi hrip ma\ jăk snăk hbâo hlăm lăn. Mnuih pla mjing ]ia\ng dlăng kriê ana boh mâo klei tu\ dưn, lu jing bi pruê hbâo NPK mơ\ng ana\n kreh k[ah mơ\ng trung vi lượng. Kno\ng leh dua tlâo thu\n mboh ana boh srăng awa\t yơh k[ah trung vi lượng, mơ\ng ana\n hmei [uh lu đang boh [ơr ara\ anei klei bi mnga knư\ hruê knư\ dleh dlan. Bi mnga mơh [ia\dah agha amâo mâo kjăp. Agha mda tuôm ho\ng klei hlua\t lăn ngă, bi mmao ngă, [ia\dah le\ ho\ng ana boh [ơr dah yua hoá chất amâo mâo jăk ôh. Lehana\n ana boh [ơr jing mnơ\ng pla pioh [ơ\ng boh, tơdah lo\ krih hoá chất mơh snăn amâo mâo jăk ôh. Tal agha kpal snăn klei kia\ kriê agha mda ho\ng hoá chất amâo srăng ba klei jăk. Drei [uh ara\ anei ba yua leh lu mta bru\ sinh học jing jăk h^n, agha kjăp h^n, lehana\n amâo srăng bi mlih ôh ai hd^p tơdah adiê bi mlih. Mơ\ng ana\n mnga ăt ]uh blang jăk. Bi ho\ng du\m ana boh mâo agha amâo mâo kjăp, amâodah kyua mnuih pla mjing kno\ng pruê ma\ hbâo NPK, [ia\dah pruê amâo mâo djăp ôh trung vi lượng snăn srăng truh kơ klei k[ah BO, kẽm lehana\n du\m mta vi lượng mkăn jing lu snăk, ngă truh kơ klei krô mnga, luh adiê mda. Tơdah truh ako\ yăn hjan, tuôm ho\ng sa ênoh đặm mâo lu hlăm êwa, lehana\n mnuih pla mjing lo\ pruê hbâo kơ kphê ako\ yan hjan snăn ăt srăng k[ah trung vi lượng klei anei srăng ngă luh adiê mda mơh.

-Mse\ si ih mrâo mblang leh, snăn klei ]ia\ng kơ trung vi lượng jing amâo mâo dưi k[ah ôh ho\ng ana boh, boh nik boh [ơr, akâo kơ ih mblang brei bi kla\ mnga] h^n kơ du\m mta vi lượng anei?

Ts Phạm Công Trí: Ara\ anei ho\ng ana boh [ơr snăn du\m klei ksiêm duah ti Việt Nam ăt mrâo anei mơh mâo. Jih jang klei ksiêm duah mâo bi kla\ leh Magie jing yuôm bhăn snăk ho\ng ana boh [ơr. Kyuadah ako\ yan hjan kreh tuôm ho\ng êa hlăm klei kdjăt knăt mda dơ\ng pluh, tơdah amâo mâo djăp ôh magie snăn klei mtah mda, lehana\n ai ktang hla ara\ng awa\t. Kyua amâo mâo djăp magie ênưih truh kơ klei luh adiê mda. Brua\ klam mơ\ng mta kễm ăt yuôm bhăn mơh, đru kơ ana boh mđ^ ai ktang mdrơ\ng ho\ng klei hlơr h’uh, lehana\n bi kjăp hla mơ\ng ana\n đru krơ\ng mơh tơdah tuôm ho\ng klei kdjăt kyua êa. Kẽm ăt jing mta mtru\t kơ boh đ^ pro\ng, lehana\n bi kjăp kuôp boh, lehana\n hla hlăm ana. Kyuana\n tơdah ana boh djăp kẽm snăn ana boh ana\n srăng hơ^t. Bi mta BO jing sa mta yuôm bhăn mơ\ng wưng bi mnga hlo\ng truh kơ đuôm adiê, tơdah ana boh amâo djăp ôh mta Bo, snăn srăng tuôm ho\ng klei luh mnga, djiê boh mda, amâodah kruôt kuôt boh. Jih jang klei ksiêm duah ara\ anei brei [uh jih jang du\m mta kẽm; bo; magie jing yuôm bhăn snăk. {ia\dah hmei ăt ]ia\ng mta\ mơh kơ ênoh ]ia\ng bi djo\ guôp, snăn srăng mâo klei tu\ dưn jăk snăk. Bi tơdah mnuih pla mjing pruê du\m mta trung vi lượng amâo mâo djo\ hnơ\ng ôh, amâo mâo djo\ guôp ôh ênưih srăng ngă êbeh đei trung vi lượng. Mơ\ng ana\n jăk h^n, jing ksiêm dlăng bi nik jih jang klei ktrâo ata\t ba yua. Tal dua le\ drei pruê hbâo truan kơ ana boh mâo ênoh NPK mrâo mâo djăp mta trung vi lượng djo\ guôp snăn ana boh srăng ]a\t đ^ jăk.

-La] jăk kơ ih lu, mb^t ho\ng jih jang mta tu\ jăk snăn brua\ răng kriê mkhư\ gang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana boh [ơr ăt jing brua\ yuôm bhăn mơh. Snăn ya mta klei mnơ\ng ngă ênưih [uh ho\ng ana boh [ơr booth, mnuih pla mjing ya mta klei srăng bi mđing ]ia\ng dưi gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă?

Ts Pham Công Trí: Klei đue\ nao kơ bru\ mơ\ng hla luh dlông [o# lăn amâo mâo kjăp ôh, ênưih ba hriê klei hlua\t lăn ngă, lehana\n du\m mta mmao jhat gam kơ agha. Snăn brei drei mđing; Sa jing drei pruê hữu cơ vi sinh, ]ia\ng kơ jih jang djah hla bru\ mnơ\ng bru\ hlăm dlông [o# lăn đue\ nao kơ klei bru\ êbhui jăk h^n, lehana\n srăng mkhư\ jih jang mmao jhat kơ agha, mse\ si boh [ơr bi ruih, bru\ boh [ơr, bi kđuh ana boh. Snăn ho\ng mjeh boh [ơr booth brei drei mđing kơ klei anei. Ênưih snăk srăng tuôm ho\ng mta mmao jhat phitopthora ngă kyua mta mmao jhat anei dôk đuôm hlăm du\m hla luh, adhan bru\, tơdah jih jang mnơ\ng ana\n sui bru\, amâodah drei amâo mâo dưi mkhư\ mta jhat đuôm hlăm ana\n, mơ\ng ana\n srăng ênưih ngă đ^ lê] mta mmao jhat anei. Lehana\n hlăm hla boh [ơr ăt jing anôk kơ êyui [h^ gam, tơdah hla boh [ơr lu hlăm yan hjan jing anôk amâo mâo jăk ôh. Snăn brei drei ba yua hbâo hữu cơ truăn pioh pruê kơ ana boh s^t nik srăng đru bi lik, [ia\dah tơ drei pruê lu đei hbâo anei ăt srăng ngă amâo mâo jăk kơ agha, ênưih truh kơ luh boh mơh. Kyuana\n ho\ng ana boh [ơr jăk h^n drei kno\ng pruê ma\ dua blư\/thu\n snăn kơh kjăp. Kyuana\n ana boh [ơr jing ana mnơ\ng pla mâo phu\n pro\ng tơdah pruê hbâo truô] truô] mse\ ho\ng pruê ana mnơ\ng pla [ia\ hruê amâo đei tu\ dưn ôh.

-La] jăk kơ ih lu!