VOV4.Êđê- Êa nguôm bi êko\ mse\ hra [h^ jing yan adiê mdê mdô êdi lehana\n kno\ng mâo tơdah hnơ\ng adiê tru\n ti gu\ êdi mb^t ho\ng hnơ\ng h’a\p msah. Tui hluê ho\ng mdê bi mnơ\ng pla, êa nguôm bi êko\ mse\ hra\ [h^ sra\ng mâo klei hma\i mdê mơh. Klei bi blu\ hra\m ho\ng Tiến si Phan Việt Hà, K’ia\ng khua knơ\ng ksiêm duah brua\ kreh knhâo – kdra\p mrâo brua\ lo\ hma dliê kmrơ\ng La\n dap kngư kơ du\m hdra\ msir dla\ng kriê wiê êna\k ]ia\ng lo\ kru\ w^t đang kphê lui] liê kyua êa nguôm bi êko\ mse\ hra [h^ ana\n.

-Ơ Ts Phan Việt Hà, si klei hmăi amâo mâo jăk mơ\ng êa nguôm bi êko\ [h^ đuôm hlăm hla kphê?

Ts. Phan Việt Hà: Êa nguôm bi êko\ [h^ jing klei kbia\ hriê mơ\ng adiê êa\t êdi lo\ dơ\ng mâo mb^t ho\ng dhu\l k’ua\ ktang. Mơ\ng ana\n êa nguôm hlo\ng êko\ jing mse\ si [hơ\k hra [h^ đuôm hlăm hla, mmông ana\n adiê tru\n truh ti 0⁰C. Jing hnơ\ng êa\t truh kơ klei jing bi êko\ êa nguôm, lehana\n dlăng kdrưh nik ho\ng [hơ\k hra [h^, mơ\ng ana\n mơh bi mâo he\ klei pia êa nguôm êko\ [h^ mse\ si [hơ\k hra. Tui hluê mdê ho\ng du\m mta mnơ\ng pla êa nguôm bi êko\ anei srăng hmăi mdê mdê mơh. Mâo du\m mnơ\ng pla dưi tu\ ho\ng klei êa\t snăn hd^p. {ia\dah bi ho\ng ana kphê drei [uh leh amâo mâo dưi tu\ ôh ho\ng klei êa\t.

Ho\ng ana kphê adiê êa\t kgu\ 15⁰C, dơ\ng hmăi amâo mâo jăk yơh ho\ng klei đ^ jing, lehana\n ho\ng kphê hdrô snăn kgu\ 5⁰C snăn ana kphê ram yơh. Ho\ng êa nguôm bi êko\ kreh jing tơdah adiê kgu\ 4⁰C, tăp năng truh kgu\ 0⁰C, snăn srăng nga\ jhat jih êlan bi êwa mơ\ng ana kyâo, hlo\ng bi rai jhat jih.

Kơ mgi dih, hlăm du\m kr^ng kreh mâo êa nguôm êko\, snăn hmei mta\ kơ mnuih [uôn sang đăm pla ôh kphê hlăm du\m kr^ng ana\n. Kyuadah êa nguôm bi êko\, lu bi dê] ho\ng hdră amâo mâo pla ôh, bi tơdah ăt pla mơh, jing dleh yơh dưi mâo hdră jăk h^n dưi do\ng kơ ana kphê. {ia\dah hlăm kr^ng amâo mâo jăk mâo ôh, drei mâo du\m hdră guôm [o# lăn, amâodah pla dliê gang ang^n, snăn ăt srăng hro\ mơh klei jhat mơ\ng êa nguôm bi êko\.

-Dah snăn, leh mâo êa nguôm bi êko\ snăn si mnuih pla mjing srăng ngă ]ia\ng mdul [ia\ h^n klei lui] liê, Ơ tiến sĩ?

Ts. Phan Việt Hà: Ho\ng du\m mnơ\ng pla tơdah ara\ anei hmăi amâo mâo jăk mơ\ng êa nguôm bi êko\, snăn drei ksiêm dlăng mtam tăp hnơ\ng amâo mâo jăk ]ia\ng mâo hdră mghaih msir.

Tơdah jih jang mnơ\ng drei pla hmăi leh sơăi, sitôhmô hma mlih đue\ nao kơ k`^ hla, snăn hla ana\n jhat leh, bi ksiêm dlăng mtam tơdah klei jhat ka ling truh kơ adhan ana, kơ phu\n ôh snăn drei ua\ mtam ana, lehana\n mâo hdră rông mjut bi hlua\ mrâo.

Bi ho\ng du\m war amâo mâo jăk ktro\ ôh, snăn drei ksiêm dlăng ti adhan jhat nga\ ju\ tu\t khăt he\ ta\p anôk ju\ adhan ana\n, leh kơ ana\n mâo mtam hdră mjut dlăng kriê bi hlua\ mrâo.

-Ơ Tiến sĩ ih mâo mơ\ klei ]ia\ng mta\ kơ mnuih pla mjing, bi dlăng kriê wiê war kphê pô leh hmăi amâo mâo jăk ho\ng klei êa nguôm bi êko\?

Ts Phan Việt Hà: Bi ho\ng war tuôm ho\ng klei ktro\, snăn drei kno\ng ua\ he\ jih ana kphê, si tôhmô ua\ sia\ phu\n hlăm brô mơ\ng 30 – 40cm. Lehana\n g^r hlăm yăn anei, drei krih êa ]ia\ng kơ ana kphê pluh k[iêng mda mrâo, lehana\n drei srăng rông k[iêng mrâo ana\n.

Ho\ng kphê hdrô, snăn drei amâo mâo guôn grep ôh. {ia\dah ho\ng kphê robusta êdei kơ dum mlan k[iêng mda pluh đ^ snăn drei duah mjeh mrâo siam grep kơ ana\n. Snăn drei kno\ng tuôm ho\ng klei k[ah hlăm brô 1 thu\n đui], lehana\n thu\n êdei drei srăng mâo [ơ\ng yơh.

Bi ho\ng du\m war kphê hmăi êdu drei kno\ng duah dlăng đơ adhan mâo klei amâo mâo jăk khăt mkra he\ adhan ana\n. lehana\n krih êa, mguôp mb^t ho\ng pruê hbâo. Hlăm yăn bhang anei drei dưi lo\ pruê đạm ]ia\ng kơ adhan pluh ktang, lehana\n đru mkăp ai kơ ana kphê pluh k[iêng adhan bi jăk. Anei yơh jing du\m hdră drei dưi yua pioh lo\ bi kru\ war kphê ho\ng sa hdră jăk h^n.

-La] jăk kơ Ts lu!