VOV4.Êđê -  Hlăm du\m thu\n giăm anei, ho\ng du\m boh adu\ mâo mjua\t bi hriăm kơ hdră ma\ brua\ lehana\n nao ]ua\ dlăng du\m brua\ bi hmô hla\m alu\ wa\l, knư\ hruê mâo lu mnuih [uôn sang ti sa\ Hoà Xuân, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, ]ar Daklak thâo lehana\n lông pla tiêu hluê hdră êlan yua lu hbâo bru\ sinh học. Ho\ng hdră duh mkra pla mjing mrâo, mnuih pla mjing thâo [uh leh leh klei tu\ dưn jăk êdi mơ\ng đang war pô.

      Go\ sang Phạm Mạnh Hùng ti alu\ 1, sa\ Hoà Xuân [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt mâo 1ha mkrah đang tiêu. Sui ho\ng anei mâo 5 thu\n, mơ\ng du\m hdra\ brua\ bi trông mko\ mjing ti alu\ wa\l, `u thâo kơ hdra\ pla tiêu hluê ho\ng hdra\ sinh học. {uh hdra\ nga\ êlưih, `u kmla\n ai lông nga\. Phu\n tal êlâo `u ba yua nga\ kơ sa kdrêc\ đang tiêu mơ\ng go\ sang, ba yua mta hbâo bru\ mơ\ng atôk boh kphê, ana ktơr bi mđam jing bru\ ba dưm kơ mnơ\ng pla mjing mơ\ng go\ sang pô, yua du\m mta răng mgang mnơ\ng pla hluê djo\ si klei mta\ mơ\ng phung đru kc\e\ ktrâo brei. {uh đang tiêu đ^ jing ja\k, [ia\ hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, hnơ\ng boh mnga mâo [rư\ đ^ leh ana\n h’^t, ana\n `u bi kla\ hlo\ng bi mlar nga\ jih kluôm đang tiêu pô. Truh kơ ara\ anei, `u [rư\ [rư\  bi mlih mơ\ng yua hbâo hoá học ba yua hbâo bru\; khăng nao c\ua\ dla\ng nnao đang tiêu pô, c\ia\ng dja\l hmao thâo [uh du\m mta hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ leh ana\n ba yua du\m hdra\ mgang mdjiê bi djo\ guôp. Phạm Mạnh Hùng brei thâo: “ Go\ sang kâo a\t hluê nga\ si hdra\ brua\ mta\ mta\n mơ\ng du\m gưl hla\m klei k[^n trông mâo leh 4- 5 thu\n ho\ng anei leh, leh ana\n [uh klei tu\ mơ\ng `u ana\n pô a\t [ia\ mơh hma\i djo\ mơ\ng du\m klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, mnơ\ng pla đ^ jing ja\k h^n. Ba yua hbâo bi mguôp ho\ng hbâo sinh học sna\n klei tiêu djiê pral, djiê êmưt gơ\ dul [ia\ mơh, [ia\ kr^ng anei hla\k mâo klei eh kan bi suôp nga\ lu, ana\n a\t hla\k ba yua hbâo sinh học mguôp ho\ng êa drao răng mgang c\ia\ng bi mdjiê, mkhư\ `u mâo klei tu\ dưn.”

     Thu\n 2014 [uh đang kphê leh khua mduôn, dleh dưi lo\ bi hlua\, go\ sang Nguyễn Công Hợp ti alu\ 4, sa\ Hoà Xuân bi mkla\ ru\ mlih ba pla tiêu. Hluê nga\ du\m bliư\ k[^n trông kyua mơ\ng Anôk brua\ ba yua klei kreh knhâo hdra\ kdra\p nga\ brua\ Daklak mko\ mjing ti sa\, [uh hdra\ pla tiêu hluê hdra\ hữu cơ sinh học dưi đru kơ mnơ\ng pla đ^ jing ja\k h’^t, bi mkhư\ klei nga\ jhat truh kơ lan êa wa\l hd^p mda leh ana\n hma\i djo\ kơ klei sduaih pral, `u duah mđing êmuh hria\m leh ana\n ba yua kơ 3 sao đang tiêu mơ\ng go\ sang. Leh dua thu\n, `u [uh đang tiêu đ^ jing ja\k đ^ jing mtah mda, ana bi knar, luôm jih gơ\ng, [ia\ hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\. Nguyễn Công Hợp brei thâo:

      “ Đang tiêu anei truh thu\n êdei kơh mâo [ơ\ng, [ia\ [uh ana `u bi knar, amâo mâo djiê ôh.  Ba yua hdra\ sinh học, sna\n kâo [uh gơ\ ja\k mơh, tal 1 jing răng mgang la\n êa wa\l hd^p mda, bi mkhư\ klei jhat rua\ kơ mnuih leh ana\n du\m mta mnơ\ng mka\n đa. Mơ\ng hla\k ba yua hdra\ anei kơ đang tiêu sna\n [uh `u ja\k h^n.”

     Hla\m du\m thu\n gia\m anei, ênha\ đang tiêu ti sa\ Hoà Xuân amâo mâo mdei đ^. Thu\n 2010, kluôm sa\ mâo hla\m brô 10 ha tiêu sna\n truh thu\n 2015, ênoh anei đ^ truh leh 200 ha. C|ia\ng rơ\ng kơ đang tiêu ba pla hluê djo\ ho\ng hdra\ c\ua\l mka\, mb^t ana\n đru kơ mnuih [uôn sang lo\ mâo klei thâo pioh kriê dla\ng kơ ana tiêu đ^ jing h^t kja\p, Êpul hgu\m brua\ Mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma sa\ bi hgu\m ho\ng brua\ knu\k kna alu\ wa\l duah mđing leh ana\n iêo phung thơ\ng kơ brua\ po\k du\m adu\ bi hria\m hdra\ mnêc\ nga\ brua\ kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma. Kyua ana\n, đru leh kơ mnuih [uôn sang lo\ mâo klei thâo  ba yua kriê dla\ng kơ đang tiêu pô, đru mguôp bi h’^t brua\ knua\, mđ^ kyar brua\ duh mkra.

       Boh s^t hla\m du\m thu\n gia\m anei ana tiêu h’^t mâo ênoh c\h^ h’^t, hla\k êjai lu đang kphê leh khua mduôn tuôm ho\ng klei dleh dlan s^t c\ia\ng ru\ lo\ w^t ba pla mrâo, ana\n mnuih [uôn sang bi mlih ba pla tiêu. {ia\ ana tiêu jing ana dja\l hma\i djo\ ho\ng klei bi mlih mơ\ng yan adiê a\t mse\ mơh mơ\ng la\n. Đa đang tiêu kyua mơ\ng mnuih [uôn sang kriê dla\ng ka djo\ hdra\ ana\n kno\ng hla\m wang bhiâo đuic\ djiê he\ jih kyua hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\.

      Ara\ anei, lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma thâo ba yua leh hdra\ pla tiêu hluê hdra\ sinh học, bi mkhư\ klei ba yua du\m mta hbâo pruê hoá học leh ana\n êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing, [rư\ bi mhrô ho\ng du\m mta hbâo hữu cơ leh ana\n du\m mta mnơ\ng mkra mjing sinh học. Boh s^t brua\ pla mjing brei [uh, hdra\ anei ba leh klei tu\, đru kơ đang tiêu đ^ jing h’^t ; leh ana\n răng mgang la\n êa wa\l hd^p mda. C|ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang thâo săng kla\ h^n kơ hdra\ kriê dla\ng tiêu hluê hdra\ sinh học, pô c\ih klei mrâo kơ kdrêc\ anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Tiến sĩ Trương Hồng, K’ia\ng khua Knơ\ng Kreh knhâo Hdra\ mnêc\ nga\ brua\ Lo\ hma Dliê kmrơ\ng Tây Nguyên.

     -Ơ Tiến sĩ Trương Hồng, si pia jing brua\ dlăng kriê wiê ênăk tiêu hluê hdră ba yua lu hbâo bru\ sinh học?

         . Tiến sĩ Trương Hồng: Mse\ si drei thâo leh, hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk tiêu, tơdah ba yua lu hbâo lehana\n êa drao hoá học lu snăn ana tiêu hd^p amâo mâo rơ\ng ôh, lehana\n klei ana\n ênưih mơh ba klei ]ho\ djhan kơ wa\l hd^p mda. Ktrâo ata\t hdră pla tiêu sinh học jing djo\ hdră êdi, mta kơ mnuih pla mjing ba yua yơh hlăm brua\ pô. }ia\ng kơ brua\ dlăng kriê wiê ênăk tiêu djo\ ho\ng hdră anei, brei mđing ho\ng du\m mta brua\ mse\ snei: Sa jing kơ brua\ ba yua hbâo pruê, dua le\ jing kơ klei răng mgang hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă.

        Hbâo pruê snăn bi hro\ klei ba yua hbâo hoá học, mđ^ h^n klei ba yua hbâo bru\, boh nik du\m mta hbâo bru\ mâo mkra mjing mơ\ng mơ\ng djah djâo mse\ si tôk boh kphê, asei ana ktơr, adra\ng ho\ng hdră ba yua du\m mta chế phẩm pioh bi mbru\ sellulo, amâodah drei kno\ng pia jing djăp mta chế phẩm sinh học, ]ia\ng kơ jih jang mnơ\ng drei mđam djăp bru\ jing hbâo pruê.

       Bi ho\ng brua\ răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ho\ng ana tiêu snăn mâo dua mta klei mnơ\ng ngă ana\n jing djiê pral lehana\n djiê êmưt. Ho\ng dua mta mnơ\ng ngă anei snăn ara\ anei mnuih pla mjing kreh yua lu êa drao hoá học. {ia\dah ]ia\ng pla mjing hluê hdră êlan sinh học, snăn kno\ng ba yua djăp mta mơ\ng chế phẩm sinh học sơăi. Du\m mta chế phẩm sinh học `u mâo klei tu\ dưn ho\ng klei êmưt, lehana\n mâo klei tu\ dưn răng mgang jing lu h^n. Snăn ba yua êlâo h^n jing pioh răng mgang, lehana\n ]ia\ng dưi răng mgang snăn nao ]ua\n jê` jê` war tiêu, thâo [uh pral klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, snăn kơh drei dưi ba yua djăp mta chế phẩm sinh học.

      - Djo\ leh Ơ tiến sĩ, hbâo bru\ mnuih pla mjing tuôm thâo leh, [ia\dah klei kơ chế phẩm sinh học snăn ka jăk mưng yua ôh. Akâo kơ tiến sĩ brei thâo ya jing do\ ana\n? Lehana\n si klei tu\ dưn mơ\ng `u ho\ng mnơ\ng pla?

       . Tiến sĩ Trương Hồng: Chế phẩm sinh học mâo dua mta, mta 1 jing mkăp mnơ\ng tu\ jăk kơ mnơ\ng pla, amâodah lo\ pia jing hbâo sinh học, mta bru\ sinh học, amâodah hbâo bru\ vi sinh, lehana\n mta tal dua jing chế phẩm sinh học pioh răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ tiêu hlăm đang.

        Ho\ng du\m mta mnơ\ng mơ\ng sinh học pioh mkăp mnơ\ng tu\ jăk kơ mnơ\ng pla, lu jing hbâo bru\, lehana\n pruê nanao yơh, grăp thu\n bi pruê nanao yơh, lehana\n bi hro\ nanao mơh hbâo hoá học. pruê ktang lu hbâo bru\ snăn ktang lu mơh drei bi hro\ hbâo hoá học. Klei tu\ dưn mơ\ng hbâo bru\ jing bi êbhu] lăn, jih jang mnơ\ng hd^p đ’điêt ba klei tu\ dưn kơ lăn dưi đ^ lar. Boh s^t mâo bi kla\ leh, ti war ba yua lu hbâo bru\ h^n, snăn ti ana\n [ia\ mơh klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, lehana\n klei djiê pral amâodah djiê êmưt [ia\ h^n mơh, mka\ do\ng du\m đang war kno\ng ba yua hbâo, lehana\n êa drao hoá học.

       Djăp mta mnơ\ng mơ\ng sinh học dưi mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă mâo du\m mta, sa jing mta mđ^ ktang dưi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, amâodah mta `u srăng gam hla\m du\m mta mnơ\ng ngă ana\n. Mse\ si trichoderma anei jing sa mta mmao, leh ba yua `u srăng mjing ai ktang dưi kdơ\ng ho\ng mnơ\ng ngă djiê pral, amâodah kman ngă hlăm lăn. Amâodah Celdomonat, lehana\n arifos `u kma hlăm ana mnơ\ng drei pla.

     - Ơ tiến sĩ, snăn êjai pla mjing tiêu djo\ ho\ng hdră ba yua mnơ\ng sinh học, snăn ya mta brua\ mnuih pla mjing brei mđing?

       . Tiến sĩ Trương Hồng: Êjai pla mjing tiêu hluê ho\ng hdră sinh học, snăn brei mnuih pla mjing mđing ho\ng du\m mta brua\ snei: Tal êlâo, pla gơ\ng tiêu hd^p, amâodah gơ\ng tiêu krô tu\ mơh, [ia\dah bi mâo ana bi êyui. Tal dua, hlăm brua\ pruê hbâo snăn pruê hbâo bru\ sinh học jing lu h^n, tơdah dưi bi hro\ nanao hbâo hoá học. Tal tlâo: ba yua djăp mta mnơ\ng mkra mjing mơ\ng chế phẩm sinh học pioh mkhư\ djăp mta klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, mse\ si klei djiê pral lehana\n djiê êmưt.     Mâo du\m mta chế phẩm sinh học kreh yua lu jing Trichoderma, lehana\n Celdomonat, amâodah arifos… ana\n yơh jing đơ mta chế phẩm sinh học pioh dlăng kriê wiê ênăk tiêu ara\ anei.

• Snăn he\, la] jăk kơ tiến sĩ kơ klei bi blu\ hrăm anei!

                                                   H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.