VOV4.Êđê -  Lo\ sa yan hjan hla\k truh brua\ ba pla ya mta ana ti anôk la\n pô mâo lu mnuih [uôn sang bi t^ng mka\ leh mơ\ng êlâo. Sna\n [ia\dah ho\ng ênoh tiêu mse\ si ara\ anei, sna\n ana tiêu yơh jing mta ana hro\ng ruah ba pla mơ\ng mnuih [uôn sang. C|ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang lo\ mâo klei pro\ng êlam h^n kơ brua\ ba pla, dla\ng kriê bi mđ^ kyar đang tiêu h’^t kja\p, hla\m kdrêc\ “ Hra\m mb^t ho\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma “  Tiến sĩ Nguyễn Văn Nam, K’ia\ng khua Anôk hria\m brua\ nga\ lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên mâo du\m brua\ c\ia\ng brei drei bi mđing kơ hdra\ mnêc\ ba pla, kriê dla\ng, dưm hbâo, mgang mdjiê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ ana tiêu hla\m wưng ako\ yan hjan.

      T^ng truh knhal jih thu\n 2015, Daklak mâo êbeh 16 êbâo ha tiêu. {ia\dah, ênoh anei amâo mâo srăng mdei kơ ana\n ôh [ia\dah srăng lo\ đ^ lu h^n hla\m yan hjan thu\n anei. Klei ]ia\ng la] ti anei lu mnuih [uh ênoh tiêu ]h^ đ^ nanao, snăn bi pla yơh, [ia\dah amâo mâo thâo ôh si hdră dlăng kriê wiê ênăk răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana tiêu. Kyua ana\n mâo lu đang tiêu bi ]a\t đ^, [ia\dah amâo mâo klei kjăp ôh. }ia\ng kơ war tiêu mâo klei đ^ jing jăk, kjăp hro\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, tui si Tiễn sĩ Nguyễn Văn Nam, k’ia\ng khua anôk brua\ lo\ hma dliê kyâo sang hra\ đại học Tây Nguyên snăn êlâo h^n mnuih [uôn sang pla mjing djo\ ho\ng klei bhiăn pla mjing, ba yua hdră răng mgang mơ\ng mphu\n mtam. Pla tiêu jăk h^n pla hlăm du\m anôk lăn êbhui], lăn ênưih đue# êa lehana\n amâo mâo pla êlam ôh ênưih ngă dram agha, bru\ agha. Hlăm yan hjan adiê h’ăp msah, mâo lu hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, boh nik mmao jhat phitoptora, klei kman [ơ\ng agha…

“Hlăm yan hjan drei thâo ho\ng hdră dlăng kriê wiê ênăk mơ\ng mnuih pla mjing agha đ^ jing pral, lehana\n kbia\ lu, [ia\dah êmưih snăk mơh tuôm hng klei kman [ơ\ng hlăm du\m agha mda, kyuadah kman kreh ngă hlăm agha êka mơ\ng năn mơh mnơ\ng tu\ jăk ]ia\ng ba kơ ana tuôm ho\ng kman kgăn he\, lehana\n tơdah drei pruê hbâo agha kman ngă amâo lo\ ba klei tu\ dưn ôh”.

      }ia\ng pral thâo [uh klei mnơ\ng ngă, snăn mnuih pla mjing bi nao ksiêm dlăng jê` jê` war pô, lehana\n bi mdoh war tiêu ho\ng hdră khăt kha\t lui jih adhan giăm ho\ng lăn mơ\ng 25cm, ]ia\ng kơ phu\n tiêu mâo nanao klei mnga] ta]. Leh kha\t hre\ dui` he\ bi jih djah hla adhan mnơ\ng ngă ba ]uh, amâo mâo dưi lui ôh ya mta hru mnơ\ng ngă lo\ dôk hlăm ]ar tiêu. Tiến sĩ nguyễn Văn Nam mta\: “Leh hrui pe\ ênu\m boh tiêu, mnuih pla mjing dơ\ng bi mdoh yơh war tiêu, kha\t mkra he\ adhan pum bi ja\k, lui jih đơ adhan hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, lehana\n bi mdoh war tiêu ho\ng êa drao mdjiê kman, ]ia\ng lui he\ jih djăp ana tiêu mnơ\ng ngă hlăm war”.

      Jing mnơ\ng pla ênưih snăk tuôm ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, kyuana\n hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk tiêu bi mđing lu h^n mkăp djăp hbâo tu\ jăk ho\ng klei bi kna, djo\ guôp ]ia\ng kơ ana tiêu đ^ jing jăk, dưi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Tui si phung kreh knhâo hlak mblang, mnơ\ng tu\ jăk kơ ana tiêu guôp êdi jing hbâo bru\, hdơr hbâo leh bi mbru\, k`ăm mđ^ jing lu mta mmao jăk pioh kdơ\ng ho\ng mmao jhat phitoptora, bi hbâo vô cơ pruê ma\ kno\ng [ia\ hlăm brô 1,2 – 1,5kg/phu\n/thu\n. {ia\dah brei mâo klei mđing êdi, êjai pruê hbâo bru\, jing kno\ng pruê tơdah hbâo leh bru\ s^t, điêt đuôt amâo mâo dưi pruê ôh hbâo bru\ adôk mtah kyuadah ka djiê jih ôh kman, lehana\n boh rơ\k, kno\ng lo\ mjing lu h^n mmao jhat kơ lăn. Tiến sĩ Nguyễn Văn Nam mta\: “K]ưm mu\t hlăm yan hjan mnuih pla mjing dơ\ng mđing kơ brua\ pruê hbâo yơh. Brei pruê bi kna djăp mta hbâo. Tal êlâo, jing brei mâo lu hbâo leh bru\ jing ho\ng hnơ\ng mơ\ng 10 – 15kg/phu\n/thu\n pruê hbâo anei. Ho\ng hbâo bru\, drei lo\ pruê thia\m NPK ti ênoh man djăp. Êngao kơ NPK đa lượng snăn diih lo\ mđing hbâo vi lượng lehana\n trung lượng, mse\ si calsi, magie amâodah du\m mta đồng, kẽm, bo pioh mghaih msir klei kprê` hla”.

      Mb^t ho\ng ana\n, ]ia\ng dưi mâo sa war tiêu kjăp ju\m ktuê roh hma pla ana gang ang^n, ho\ng mta ana dưi tu\ klei ang^n thut ktang, lehana\n ana bi êyui, ]ia\ng mjing wa\l ju\m war tiêu êđăp. Tơdah dưi thâo mâo, diih pla tiêu ho\ng ana hd^p jing ]ia\ng đru bi kna êwa hlăm war tiêu, lehana\n răng amâo mâo pla ôh du\m mta ana ênưih ba hriê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ war tiêu.

      Brua\ si srăng pla tiêu mâo klei tu\ dưn jăk jing sa mta brua\ ngă amâo mâo djo\ ênưih ôh, lehana\n ăt kăn jing dleh rei tơdah mnuih pla mjing păn kjăp klei kreh knhâo ba yua hla\m klei pô dlăng kriê. Hơê] hmưi kơ diih sa yan jăk êa hl^m hjan./.

                                H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k