VOV4.Êđê - Hlăm krah yăn hjan jing wưng kphê đ^ jing pral kơ ana lehana\n boh. Wưng anei lo\ tuôm lu klei luh adiê mda mơ\ng đa đa war kphê mnuih [uôn sang, ngă kơ mnuih pla mjing dôk ru\ng răng, kyua hmăi amâo mâo jăk kơ boh mnga mgi dih. Ti ana\p klei ru\ng răng anei, ]ia\ng w^t la] klei phung pla kphê êmuh, pô ]ih klei mrâo mâo klei bi blu\ hrăm ho\ng thạc sĩ brua\ lo\ hma Đào Hữu hiền, hlăm knơ\ng brua\ ksiêm hriăm kơ klei kreh knhâo brua\ lo\ hma, dliê kmrơ\ng Tây Nguyên..

       Đang kphê mơ\ng Kiều Trang ti alu\ Tiến Cường, sa\ Quảng Tiến, kdriêk C|ư\ M’Gar mâo [ơ\ng leh boh hla\m 18 thu\n ho\ng anei. Sna\n [ia\dah, gra\p bliư\ truh yan hjan đang kphê `u a\t mao nnao klei êluh adiê boh kphê [ia\ truh kơ ara\ anei `u ka thao ôh hdra\ msir mkra. ~u brei thâo: si ktrâo kâo hluê nga\ jih si ana\n, `u lông nga\ leh lu hdra\m, mơ\ng brua\ bi mlih hbâo pruê truh kơ brua\ yua êa drao sna\n ka\n [uh jih lei: “  Ako\ yan hjan dưm leh hbâo, [ia\ amâo mâo thâo ôh ya nga\ s^t truh kơ krah yan hjan sna\n kphê êluh boh yơh. Du\m thu\n êlâo amâo mâo thâo ôh, s^n nao nao kơ anôk c\h^ êa drao si ara\ng ktrâo lac\ bi nga\ sna\n yơh. Đa pô lac\ k[ah hbâo pruê, đa lac\ kyua la\n k[ah do\ anei do\ adih.”

      A|t hla\m alu\ ana\n mơh, đang kphê Kiều Tre a\t mâo klei êluh boh kphê mse\ si ana\n mơh lac\:“ Kâo amâo mâo thâo ôh ya nga\ kphê s^n êluh nnao boh mse\ si anei. Tơ êluh nao boh snei, sna\n djiê yơh mnuih pla kphê hmei, amâo thâo lo\ b^t mjing nga\ ôh ara\ anei kno\ng c\ang hmang kơ phung kreh knhâo ksiêm mđing  brei kơ klei anei.”

     Phạm Thanh Nhàn ti alu\ Tiến Cường brei thâo: amâo djo\ kno\ng mâo klei êluh boh đuic\ ôh, hla\m wưng krah yan hjan, đang kphê lo\ djo\ lu mta mmao nga\. Mnuih [uôn sang pla kphê hla\m kr^ng lông nga\ leh lu hdra\, [ia\ amâo mâo klei tu\ ôh. ~u c\ang hmang mâo phung kỹ sư brua\ lo\ hma duah brei hdra\ msir c\ia\ng đru mnuih [uôn sang gơ\ mgang mdjiê klei mnơ\ng nga\, lo\ w^t kru\ bi hlua\ ana kphê: “ Hla\m wưng krah yan hjan ana kphê kha\ng klei mnơ\ng nga\ mse\ si bi bring, djo\ mmao hdăng, mmao hrah nga\..... Gra\p thu\n kao kha\ng pruê hbâo hữu cơ hla\m ako\ yan hjan, ara\ anei hmư\ ara\ng lac\ krah yan hjan a\t c\ia\ng lo\ dưm hbâo hữu cơ mơh bi hrô kơ hbâo vô cơ. Sna\n kâo c\ia\ng êmuh la\ng phung thơ\ng kơ brua\ anei djo\ he\ amâo dah h’a\i soh si ana\n.”

      Klei kphê êluh boh mâo hla\m lu đang kphê amâo mâo djo\ kno\ng ti Daklak đuic\ ôh [ia\ wa\t ti Lâm Đồng, Dak Nông leh ana\n Gialai….. nga\ kơ lu mnuih [uôn sang hu\i hyưt kơ hnơ\ng mâo boh mnga kphê hla\m thu\n ti ana\p sra\ng hro\. Kha\gơ\ ka mâo ênoh mrô kla\ klơ\ng ôh kơ ênha\ đang kphê Dap Kngư êluh boh, [ia\ hluê si klei  hưn lac\ mơ\ng lu mnuih pla kphê, sna\n hnơ\ng êluh boh [uh `u lu h^n mka\ ho\ng du\m thu\n êlâo.

      Hluê si klei t^ng [uh mơ\ng Knơ\ng Kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ brua\ Lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên mâo lu mta klei nga\ truh kphê êluh boh, năng ai `u kyua mơ\ng klei bhia\n kphê gơ\ pô mse\ si: tơ lu đei boh hla\m kmru\ sna\n gơ a\t êluh he\ mơh boh, êluh boh kyua mnơ\ng nga\ amâo dah k[ah mnơ\ng tu\ ja\k. Mơ\ng klei nao duah dla\ng ti đang kphê hla\m alu\ wa\l c\ar Daklak [uh mta phu\n nga\ truh klei êluh boh jing kyua k[ah mnơ\ng tu\ ja\k, pruê hbâo amâo mâo bi knar, mta mka\n dơ\ng jing kyua hla\m wưng bi mnga tuôm ho\ng adiê không mđia\ hlơr sui mơ\ng ako\ thu\n truh kơ mlan 6. Anei jing klei ga\l kơ hlua\t [ơ\ng mnơ\ng đ^ lêc\ lar. Sna\n [ia\dah truh kơ wưng bi adiê kphê tuôm ho\ng adiê hjan nga\ kơ adiê boh djo\ mmao hdăng nga\ ti kuôp leh ana\n nga\ êluh boh. Kyua ana\n, c\ia\ng bi mkhư\ klei êluh boh, sna\n c\ia\ng mka\p dja\p ênu\m mnơ\ng tu\ ja\k leh ana\n c\ia\ng mâo boh mngac\ bi knar djo\ guôp ho\ng klei đ^ jing mơ\ng ana kphê, c\ia\ng kơ ana kphê dưi rông ja\k boh êjai, leh ana\n dưi mjing dja\p ênu\m pum adhan kja\p ktang kơ du\m thu\n ti ana\p./.

         Wưng kran yan hjan jing wưng đ^ jing ktang êdi mơ\ng ana kphê, ana đ^ jing pral kơ ana, adhan leh ana\n kơ boh. Hla\m wưng anei a\t mâo klei êluh adiê boh kphê ti du\m đang kphê nga\ kơ mnuih [uôn sang dôk hyưt êdimi, kyua `u sra\ng hma\i djo\ truh kơ hnơ\ng mâo boh mnga kơ du\m wưng êdei. Ho\ng du\m klei dôk hu\i hyưt leh ana\n c\ia\ng w^t lac\ brei kơ du\m klei êmuh mơ\ng mnuih pla kphê, pô c\ih klei mrâo kơ kdrêc\ anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Thạc sĩ brua\ lo\ hma Đào Hữu Hiền – Knơ\ng Kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ brua\ Lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên.

     - Mơ\ng kbia\ hriê klei luh adiê mda boh kphê hlăm krah yan hjan mse\ snei Ơ Thạc sĩ?

. Đào Hữu Hiền: Tơdah pruê amâo mâo bi kna, snăn srăng tuôm ho\ng klei luh adiê mda, lehana\n srăng tuôm ho\ng klei mnơ\ng ngă, amâodah eh kan ngă ăt hmăi truh kơ klei luh adiê mơh. Lehana\n brei drei mđing hlăm krah yan hjan, tơdah boh kphê đ^ pro\ng bi knar sơăi, snăn klei luh adiê mmông anei kbia\ hriê mơ\ng klei bhiăn leh, hnơ\ng tu\ jăk mkăp kơ boh amâo mâo bi knar, ti anôk kmru\ boh mâo lu ti ana\n srăng mâo yơh klei luh adiê đa đa. Amâodah k[ah hlăm klei pruê hbâo mse\ si Bo, maziê, Silic, ăt ngă truh kơ klei luh adiê mơh.

       - Mse\ ho\ng klei thạc sĩ mrâo la] leh, sa hlăm du\m mta phu\n ba hriê kơ klei luh adiê mda kyua pruê hbâo amâo mâo bi kna, ka djo\ guôp. Snăn ya mta hbâo pruê srăng ba yua ]ia\ng mbo\ mnơ\ng tu\ jăk kơ boh kphê?

. Đào Hữu Hiền: Mâo du\m mta hbâo dưi ba yua jing hbâo hliê, hlăm năn hbâo hliê mâo SA, Ure, lân, kali. Tal dua, tơ amâo mâo pruê ôh hbâo hliê snăn diih pruê NPK. Êjai pruê NPK hlăm yăn không amâodah hlăm yan hjan, bi mbha pruê hlăm 3 blư\, lehana\n boh nik brei mđing êdi đăm k[ah ôh du\m mta trung, vi lượng, kyuana\n bi ruah đơ mta hbâo ara\ng ]h^ mâo leh djăp trung vi lượng ana\n, snăn kơh kphê đ^ jing tu\ dưn. Ara\ anei ara\ng ]h^ lu mta hbâo, mse\ ho\ng knơ\ng brua\ hbâo pruê Bình Điền mkra mjing mta hbâo 16 – 8 – 16 13S, jing lo\ thiăm mta vi lượng Bo, amâodah hbâo 16 – 7 17 – 13S, lo\ thiăm mta Mazie, Silic lehana\n du\m mta trung lượng srăng đru kơ ana kphê đ^ jing jăk lehana\n hơ^t h^n.

      - Si hnơ\ng pruê jing djăp kơ kphê hlăm wưng anei Ơ Thạc sĩ?

. Đào Hữu Hiền: Yăng đar hmei kreh mta\, hbâo leh bi lu\k NPK snăn diih pruê mơ\ng 1tôn8 - 2tôn5 amâodah 2tôn7/ha lehana\n tui hluê ho\ng hnơ\ng boh mnga mơ\ng war kphê ]ia\ng pruê hbâo bi djo\ guôp. Lehana\n hmei mta\ kơ diih jing ba yua hlăm 3 blư\ pruê ako\ - krah – lehana\n knhal jih yan hjan pruê bi djo\.

      - Si hdră pruê hbâo kơ kphê hlăm wưng anei, si srăng ngă ]ia\ng pruê hbâo bi djo\ Ơ Thạc sĩ?

. Đào Hữu Hiền: Êlâo kơ pruê hbâo, brei diih hwai he\ bi jih hla luh. Amâo mâo pruê ôh sia\ ho\ng phu\n, [ia\dah pruê ktuê knhal hla. }ia\ng kơ klei tu\ dưn kơ hbâo drei pruê, mđ^ hnơ\ng hrip kma leh pruê hbâo drei ma\ wa\ng dơr he\, ]ia\ng kơ hbâo amâo mâo hu\l đue#, ngă lu] liê hnơ\ng tu\ jăk mơ\ng hbâo.

       - La] jăk kơ Thạc sĩ  w^t lac\ brei leh hdră dlăng kriê wiê ênăk war đang kphê kơ mnuih pla mjing./.

                                           H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.