VOV4.Êđê - Ara\ anei lu war kphê lo\ w^t bi hlua\ mrâo ti Gialai mâo 2 thu\n leh, lehana\n mâo boh dlông djăp man kt^ [ro\ng, mjing pum ana. Ho\ng klei mưng mơ\ng pô ma\ brua\, Phung khua đang war ba yua jăk hdră kt^ [ro\ng, lehana\n mâo hdră răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă hlăm wưng anei.

Go\\ êsei Ngô Văn Bảng, ti sang mrô 66, Phù Đồng, [uôn pro\ng Pleiku, ]ar Gialai mâo 1 ha mkrah ha đang kphê ru\ lo\ w^t pla mâo leh 2 thu\n. Ara\ anei, jih jang ênhă kphê anei dlông êgao 1m2 leh, snăn yan bhang anei, Ngô Văn Bảng m^n t^ng kt^ [ro\ng yơh. Hluê si klei thâo mơ\ng `u, kt^ [ro\ng ana kphê hlăm yan bhang srăng ngă kơ mmao ruă dleh `u\ kma hluê gru kt^ ana\n. Mb^t ho\ng bruă kt^ [ro\ng du\m ana kphê dlông, `u srăng ]ua\ dlăng nanao đang war, ksiêm dlăng du\m ana kphê êdu awa\t, đ^ jing êmưt ]ia\ng lo\ pla mrâo:

“ Ana dlông hlăm brô 1m2, snăn kơh drei kt^ [ro\ng. Kphê hlăm brô 1 thu\n mkrah, 2 thu\n snăn kơh drei kt^ [ro\ng, amâo mâo hlo\ng kt^ [ro\ng mtam ôh, djăp thu\n snăn kơh drei kt^. Tơdah kt^, ti ana `u amâo mâo siam, drei koh lui he\, klei [a\ng, lo\ w^t pla mjeh mrâo, [ia\ hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, dưm hbâo pruê ăt gơ\ êlưih h^n”.

Ăt mprăp kơ bruă kt^ [ro\ng 2 ha kphê mjeh mrâo, amai Nguyễn Thị Ngọc Thu, dôk ti wa\l krah Phú Hoà, kdriêk }ư\ Pa\h, ]ar Gialai brei thâo, bruă kt^ [ro\ng ana kphê bi tui hluê si klei jing mơ\ng mjeh kphê. Ho\ng mjeh kphê hđăp mâo agha amâo đei kjăp ôh, hnơ\ng mâo man dưn, anăn `u khăng dôk guôn ana dlông êbeh 1m2, snăn srăng kt^ yơh [ro\ng. Snăn [ia\dah, ara\ anei, ho\ng mjeh kphê mrâo mâo agha kjăp, dưi mjing pum adhan jăk, hnơ\ng mâo boh đ^, [ia\ hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, anăn amai srăng dôk guôn ana dlông êbeh 1m4  snăn kơh bi kt^ [ro\ng. {ro\ng dlông srăng ngă klei dleh dlan kơ bruă pe\ boh, [ia\dah bi hrô kơnăn, ana srăng mâo lu boh h^n. Mb^t ana\n, leh kt^ [ro\ng, amai bi mdoh gru kt^ ana\n ]ia\ng mkhư\ mmao ruă kma:

“ Kâo hu^ êdi kơ mmao ruă srăng `u\ kma hlăm gru kt^ anei. Anăn kâo khăng ba yua du\m mta êa drao mao phu\n agha êa kông ]ia\ng krih msah hlăm gru kt^ ana\n. Kao kha\ng ba yua mta êa drao Champion, kyua êa drao anei ênoh êlưih leh ana\n mâo boh tu\ dưn h^n. Yan hjan kâo ăt dưm hbâo mse\ aguah tlam hluê 3 gưl, bi yan bhang, kâo amâo mâo dưm ôh”.

K`ăm đru mnuih [uôn sang hluê ngă bruă kt^ [ro\ng ana kphê djo\ hdră, Kỹ sư Lê Bá Nghiêm, knuă druh Anôk bruă mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ]ar Gialai kc\e\ ktrâo brei snei:

- Ơ kỹ sư, akâo kơ ih brei thâo brua\ yuôm bhăn mơ\ng klei kt^ [ro\ng kphê?

Ks Lê Bá Nghiêm: Kt^ [ro\ng ana kphê jing brua\ amâo mâo dưi k[ah ôh hlăm klei pla mjing kphê. Kyuadah ]ia\ng mjing pum ana jăk mâo adhan gưl tal êlâo, kno\ng kt^ [ro\ng, snăn jih jang adhan srăng ksua\. Kno\ng bi mlih hluê si mdê bi mjeh đu], mjeh awa\t adhan srăng [ia\, mjeh jăk, boh pro\ng snăk kt^ [ro\ng dlông h^n; mjeh mâo agha jăk snăn mjing pum dlông h^n dưn.

- Ara\ anei, du\m hdră mâo hlăm brua\ kt^ [ro\ng ana kphê, Ơ kỹ sư?

Kỹ sư Lê Bá nghiêm: Tui si klei bhiăn đ^ jing mơ\ng ana kphê, mâo boh dlông tăp hnơ\ng ]oh ]ua\n, mâo đa đa war kno\ng kt^ [ro\ng sa blư\. Boh s^t pla kphê ti Lăn Dap Kngư, lu bi pla mjing rông sa ana hlăm sa phu\n, mơ\ng ana phu\n anei srăng kbia\ lu adhan gưl tal êlâo, yap jing gưl 1, lehana\n êdei ana\p gưl 2; 3; 4 mơ\ng ana phu\n ana\n. Si tôhmô leh ana kphê mâo boh dlông hlăm brô 1,2m; 1,3m kt^ [ro\ng gưl tal sa. Bi truh kơ wưng ]ia\ng kt^ knăt gưl 2, ara\ng kt^ knăt mơ\ng dhan gưl 1, snăn srăng kbia\ adhan gưl 2, gưl 3 srăng mjing lu adhan mra mboh h^n. Bi hlăm ]ar Lâm Đồng mâo hdră kt^ [ro\ng mkuôm lu ana hlăm sa phu\n. Dua hdră ngă brua\ mdê mdê. Bi tơdah sa ana kt^ [ro\ng mbha ngă dua blư\, gưl tal êlâo hla\m brô 1,2m; 1,3m lehana\n gưl tal 2 jing 6 mlan êdei lo\ dơ\ng kt^ [ro\ng leh ana mâo boh dlông hlăm brô 1,4m; 1,5m. Bi klei mkuôm lu ana hlăm sa phu\n snăn amâo mâo kt^ [ro\ng ôh, [ia\dah brei ksua\ ana phu\n ana\n yơh, kăp hrui pe\ mơ\ng dhan gưl tal1.

-Snăn hlăm jih dua hdră kt^ [ro\ng ti hdră jing jăk h^n, ba w^t boh mnga lu h^n, Ơ kỹ sư?

. Kỹ sư Lê Bá Nghiêm: Boh s^t hlăm hdră kt^ [ro\ng ana kphê jing sa hdră ngă brua\ mâo đưm leh hla\m djăp kr^ng, snăn ka dưi thâo t^ng knăl ôh si hdră ba w^t klei tu\ dưn h^n, grăp hdră mâo klei jăk mdê mdê. Tô hmô, rông sa ana kt^ [ro\ng kbia\ hriê adhan siam, lu adhan kjăp, kbia\ hriê adhan gưl mrâo kjăp mơh, ênoh adhan mboh bi plua\ mb^t, ba w^t boh mnga lu h^n. Bi hdră mkuôm lu ana snăn mnuih pla mjing ênưih ngă brua\, kyuadah mjing mơ\ng 5 – 8 adhan gưl 1 mơ\ng ana ana\n. leh hrui pe\, adhan ana\n ram kha\t hwiê he\, lehana\n lo\ rông adhan pluh mrâo, grăp blư\ leh hrui pe\, khăt lui he\ đa đa adhan. Truh 1- 2 thu\n êdei hlo\ng lui jih adhan ana\n. Kyuadah thu\n tal êlâo pe\ hla\m kdrê] nah lam, thu\n tal 2 pe\ ti kdrê] nah êngao. Hla\m brô 2 thu\n lui he\ adhan mơ\ng phu\n mkuôm lu ana, dôk guôn k[iêng pluh mrâo  lo\ mđ^ jing adhan gưl tal 2. Ti kr^ng Lâm Hà, ]ar Lâm Đồng kraih ngă mse\ djuê ana\n.

- Ara\ anei, phung ngă đang war kphê ruah mjeh mrâo pioh lo\ pla mjing. Snăn ho\ng du\m mjeh ana\n, brua\ khăt [ro\ng mâo klei mdê mơ\ ho\ng mjeh kphê hđăp, Ơ kỹ sư?

. Kỹ sư Lê Bá Nghiêm: Ara\ anei mâo leh lu mta mjeh kphê mrâo, jăk h^n, mâo lu mjeh mboh snăk. Mnuih pla mjing bi mđing kt^ [ro\ng dlông h^n mka\ ho\ng êlâo, hlăm brô 1,3m – 1,4m. Ana knư\ dlông, pum adhan knư\ pro\ng, snăn lu adhan h^n mơh. Ana phu\n hliê kt^ [ro\ng k`ăm ]ia\ng mjing pum adhan siam mđ^ boh mnga mâo hlăm lu yan, jing bi mbha adhan knar hlăm grăp kiêng, lehana\n mboh hlăm djăp adhan, s^t nik boh mnga srăng lu yơh.

- Leh klei kt^ [ro\ng, si hdră pruê hbâo kơ ana kphê, Ơ kỹ sư?

. Kỹ sư Lê Bá Nghiêm: Kơ hdră dlăng kriê wiê ênăk tui si kâo [uh amâo mâo klei mdê ôh. Leh kt^ [ro\ng, yan anei drei ka rua\t pruê hbâo ôh. Mâo đa đa go\ êsei thâo răng di`u krih êa drao mâo phu\n agha kông pioh mkhư\ mmao jhat gam ti gru khăt [ro\ng ana\n đui].

- Mni la] jăk lu kơ kỹ sư !

H’Mrư – Y Khem pô ]ih mkra