VOV4.Êđê - Hlăm yan hjan, hnơ\ng h’ăp đ^ jing wưng jăk găl êdi kơ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă hlăm ana kphê.

      Nguyễn Văn Tùng ti să Êa Kênh, kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak mâo 1 ha kphê hrui w^t mâo 3 ton kphê asa\r hlăm 1 ha. Khă s’năn, kyua yan adiê amâo mâo ga\l jăk, mơ\ng ako\ yan hjan mtam, đang kphê sang `u mâo mnơ\ng ngă êluh adiê boh leh ana\n mâo du\m mta m’mao ngă, anăn truh kơ m’mông anei, hnơ\ng đuôm boh mơ\ng đang kphê `u amâo mâo đ^ ôh:“ Ti wưng bi adiê kphê khăng êluh lu, ti kuôp boh bi ju\ he\ leh ana\n êluh yơh, phu\n truh yan hjan, s’năn khăng mâo m’mao, bring leh ana\n m’mao hrah, mnơ\ng ngă bi kd^t mse\ ală ariêng… hluê si kâo bi m^n ana\n jing phu\n agha ngă hma^ djo\ kphê êluh boh”.

            Ăt mse\ ho\ng Nguyễn Văn Tùng, đang kphê mơ\ng Phan Quang An ti să Êa Phê, kdriêk Krông Pa] thu\n anei lui] boh mnga leh ana\n mâo klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă. Kyua amâo mâo bi mđing amâo mâo krih êa drao, anăn mnơ\ng ngă đ^ lar ti lu ana kphê mkăn hlăm đang, kyua ana\n hnơ\ng ]uh blang mnga mơ\ng ana kphê hro\ tru\n. Phan Quang An la]: “ Thu\n anei yan adiê amâo mâo jăk, anăn mnga kphê ]uh blang amâo mâo sa hnơ\ng, anei jing klei bhia\n gơ\. Du\m mta mnơ\ng ngă ăt ngă hma^ djo\ kơ hnơ\ng mâo boh mnga ara\ anei mse\ si eh kan, kman hla\m gu\ la\n, mnơ\ng ngă bi kd^t mse\ ală ariêng, bring ngă, ]ang hmang phung ngă bruă kreh knhâo ksiêm dlăng brei kơ du\m klei anei:.

            Nguyễn Thanh Chung, knuă druh bruă lo\ hma să Hoà Phú, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuột, ]ar Daklak mta\ mtăn kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma kriê dlăng kphê hlăm wưng anei snei: “ Thu\n anei mse\ si hmei [uh klei adiê không ktang bhang sui Elnino wưng sui ngă kơ thu\n anei hjan lu, hnơ\ng hjan ktang h^n srăng ngă klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă đ^ h^n, anăn hmei ăt mtă mtăn kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma koh hre\ he\ du\m adhan ana bi êyui kơ kphê, du\m mta ana boh kroh hlăm đang kphê bi djo\ guôp h^n. Tal 2 ana\n jing bi mđing kơ bruă mjing pum leh ana\n pruê hbâo kơ đang kphê bi knar h^n ]ia\ng đăm mâo klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă đ^ lêc\ lar h^n”.

Mgang mdjiê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ kphê – hre\ ga\l he\ adhan ana bi êyui, dưm hbâo bi knar, ba yua êa drao mdjiê mnơ\ng nga\ djo\ guôp

      Tiến sĩ Phan Việt Hà, knua\ druh Knơ\ng bruă Kreh knhâo hdră mnê] nga\ bruă lo\ hma dliê kyâo Tây Nguyên kc\e\ ktrâo kơ mnuih [uôn sang drei du\m hdră răng mgang klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana kphê mâo boh tu\ :

      - Ơ Tiến sĩ, hlăm wưng anei hlăm ana kphê kreh mâo ya mta klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă?

        . TS Phan Việt Hà: Wưng anei jing hlăm krah yan hjan, msâo mb^t ho\ng mđia\ ktang, snăn jing jăk găl snăk kơ klei mnơ\ng ngă đ^ lê] boh nik mmao jhat. Brei drei mđing hlăm wưng anei du\m mta mnơ\ng kreh ngă kơ kphê. Bi klei hlua\t [ơ\ng kreh mâo eh kan, kđuh mtah, lehana\n uê. Mmao jhat kreh mâo bring, mmao hrah, boh nik mmao hrah đ^ lê] hlămmlan 9, mlan 10 grăp thu\n.

     - Ara\ anei drei mâo leh he\ êa drao ]ia\ng gang mkhư\ djăp mta klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, Ơ tiến sĩ?

        . TS Phan Việt Hà: Ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mse\ si du\m mta eh kan snăn ara\ anei, drei mâo leh lu mta êa drao mkhư\ eh kan hlăm ana kphê mse\ si: AnBum 40EC, Bi58, jing êa drao pioh krih hlăm ana kphê. Bi kơ eh kan brei drei lo\ mđing kơ hnơ\ng êpih amâodah kpal, bi tơdah 10% kơ dlông jing man yơh drei krih êa drao, yan anei `u kreh gam hlăm kmru\ boh kphê, snăn hdơr krih bi tar.

      - Ya mta brua\ phung pla mjing năng ngă ]ia\ng mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ kphê hlăm wưng anei, Ơ tiến sĩ?

         . TS Phan Việt Hà: Ho\ng ana\ kphê hmei mâo klei mta\ kơ mnuih pla mjing na yua djăp hdră răng mgang kluôm jing hdră IPM. Êngao kơ klei ba yua êa drao krih kơ grăp mta mnơ\ng ngă, snăn drei bi ksiêm dlăng lu hdră mkăn, mse\ si pruê hbâo bi djo\. Boh nik hlăm yan hjan lu, snăn bi hre\ he\ ana kyâo bi êyui bi mnga] ta], đăm mâo hnơ\ng h’ăp êgao hnơ\ng đei ôh, đăm mjing anôk kơ mmao jhat đ^ jing.

      - Mâo mơ\ klei tiến sĩ ]ia\ng mta\ kơ mnuih pla mjing êjai ba yua êa drao c\ia\ng amâo mâo ngă bi hro\ ôh hnơ\ng tu\ dưn mơ\ng êa drao?

         . TS Phan Việt Hà: Êjai krih êa drao brei drei krih hlăm du\m anôk mâo hlua\t gam, mmao jhat gam ho\ng hdră krih bi tar, bi ana ka mâo ôh eh kan snăn drei ka guôn krih tu\ mơh. Êjai krih êa drao diih hdơr krih bi djo\ klei bhiăn krih, krih djo\ mmông. Dlăng kơ adiê mđia\ amâodah hjan êlâo kơ krih, jăk h^n drei krih hlăm mmông adiê êđăp, hlăm hruê amâo mâo hjan ôh, bi tơdah hjan hriê đăm krih êa drao ôh.

     - Klei ba yua êbeh amâodah k[ah hbâo pruê ngă kơ mnơ\ng pla ênưih tuôm ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă mơ\, Ơ Tiến sĩ?

       . TS Phan Việt Hà: Tơdah drei pruê êbeh đei hbâo, amâodah amâo mâo djăp hbâo pruê ôh amâo mâo djo\ tuôm ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ôh, [ia\dah le\ srăng jing klei găl ênưih kơ hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, kyuadah ti wưng anei hmei ]ia\ng mta\ kơ mnuih pla kphê pruê bi knar hbâo đạm, lehana\n kali ]ia\ng kơ ana kphê đ^ jing boh, lehana\n kali ăt jing hbâo đru kơ ana kphê mđ^ ai ktang kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă.

• Sna\n he\, la] jăk kơ tiến sĩ lu!

                                         H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.