VOV4.Êđê – Hla\m wưng gia\m anei, lu đang boh c\ê` hrue# mơ\ng mnuih [uôn sang pla ti Daklak tuôm ho\ng lu klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\, nga\  hro\ boh mnga, leh ana\n amâo mâo ja\k siam ôh; đa truh kơ djiê ram jih. Ti gu\ anei, Kỹ sư Phạm Minh Tiến, knua\ druh hdra\ mnêc\ nga\ brua\ lo\ hma mơ\ng Êpul group Lộc trời sra\ng ktrâo lac\ brei hdra\ mgang mdjiê klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ ana boh c\ê` hrue#:

-Ơ kỹ sư Phan Minh Tiến, hlăm wưng giăm anei mâo đa đa war boh ]ê` hrue# mnuih pla mjing ti Daklak tuôm ho\ng klei bru\ agha, bru\ phu\n, djiê sa wa păt ]ia\ng mse\ ho\ng klei djiê pral lehana\n djiê êmưt mơ\ng ana tiêu. Akâo kơ ih brei thâo mơ\ng mâo klei anei, lehana\n si hdră răng mgang?

. Kỹ sư Phan Minh Tiến: Ho\ng ana ]ê` hrue# ăt mâo klei djiê pral, djiê êmưt mse\ ho\ng ana tiêu, kyua kbia\ hriê mơ\ng lu mta klei. Tal êlâo, jing mơ\ng mmao jhat Fusagium pô ngă, tal dua jing mơ\ng mmao jhat Phytopthora jing mse\ ho\ng mnơ\ng ngă djiê pral, djiê êmưt ho\ng ana tiêu ana\n yơh. Êngao ana\n, lo\ mâo du\m mta klei mkăn mse\ si klei dlăng kriê wiê ênăk, klei mghaih msir bi mdoh lăn, tăp năng kbia\ hriê mơ\ng klei dram êa ăt truh kơ klei bru\ agha mơh.

Snăn tơdah ana ]ê` hrue# mâo klei mmao jhat Fusagium snăn drei dưi ba yua êa drao mơ\ng Êpul gru\p Lộc Trời jing Insurance. Drei dưi ba yua hlăm 3 hruh bi mtlai ho\ng 200lit êa, drei tuh hlăm grăp phu\n mse\ snăn mơ\ng 4 – 5lit/phu\n. Êlâo kơ tuh êa drao hlăm phu\n ]ê` hrue# brei drei mđing, êlâo kơ ana\n sa hruê drei krih mâo [ia\ êa hlăm sa blư\, êdei kơ ana\n sa hruê drei tuh êa drao yơh.

}ia\ng răng kơ klei anei mơ\ng ako\ yan hjan mtam, drei tuh yơh êa drao pioh răng mgang êlâo, đăm ôh dôk guôn mơ\ng leh mâo klei mnơ\ng ngă kơh dơ\ng mghaih msir. Lehana\n brei drei mâo hdră dlăng kriê wiê ênăk bi jăk, ana\n jing [uôr he\ mnuôr mđue# êa bi jăk kơ agha. Ho\ng mta mmao jhat Phuytopthora ba truh klei pral kơ ana tiêu ăt ngă mơh kơ ana ]ê` hrue#, tơdah mâo hnơ\ng h’ăp pro\ng hlăm war. Tal dua, jing klei lo\ bi tưp ling mơ\ng êa hlăm lăn. Êjai mâo sa phu\n djiê snăn srăng tưp lar truh kơ phu\n mkăn, kyuana\n drei bi [uôr mnuôr mđue# êa ]ia\ng đăm tuôm ho\ng klei mnơ\ng ngă lehana\n djiê he\ sa wa.

- Mâo đa đa war ana ]ê` hrue# bi kprê` knăt, k`^ hla, bi ju\ hla kbia\ hriê mơ\ng klei mnơ\ng djip. Akâo kơ ih ktrâo brei hdră mghaih msir klei anei? Mâo mơ\ êa drao jăk mkhư\ jih, lehana\n si hdra\ răng mgang?

. Kỹ sư Phan Minh Tiến: Boh s^t, kâo hiu dlăng leh hlăm lu đang war pla mjing ]ê` hrue# hlăm alu\ wa\l lu snăk anôk mâo klei mnơ\ng djip. Klei anei tui hluê mdê bi kr^ng mơh, ăt kyua mơ\ng adiê mdê mdê, lehana\n hlăm wưng dôk đ^ jing mơ\ng ana ]ê` hrue# mdê mdê, srăng hmăi pro\ng. }ia\ng dưi gang mkhư\ klei mnơ\ng djip, ngă truh kơ klei kprê` knăt mda. Kyua mnơ\ng kraih djip hlăm knăt mda. Ho\ng wakwai hrah đue# dăp hlăm gu\ hla mda, lehana\n gu\ pum hla di`u djip ngă kơ knăt mda hlo\ng prê`. }ia\ng mghaih msir klei anei drei ba yua êa drao mơ\ng Êpul gru\p Lộc Trời mâo Radiant. Drei dưi ba yua 10 hruh mtlai kơ 200lit êa, lehana\n krih. Êngao ana\n lo\ mâo êa drao Kinalux, Angun pioh krih hlăm đang ]ê` hrue# tơdah drei êmưt hlăm brua\ krih êa drao anei srăng truh kơ klei virus gam. Ti phu\n mâo leh virus gam snăn mgi dih boh amâo mâo siam ôh, mơ\ng ana\n brei mâo klei răng mgang mơ\ng êlâo. Tôhmô, drei krih êa drao răng mgang leh yan hrui pe\ boh sa blư\, gưl tal dua leh bi mnga, wưng tal tlâo jing hlăm wưng bi adiê. Hlăm du\m wưng ana\n mnơ\ng djip lu kyuana\n drei krih mtam êa drao răng mgang s^t nik srăng mâo klei tu\ dưn h^n.

- Akâo kơ kỹ sư brei thâo phu\n agha kơ klei luh adiê mda, kl^t boh kprê` he\, năng ai kbia\ hriê mơ\ng mmao jhat ngă. Si hdră srăng mghaih msir? Ya mta êa drao srăng ba yua?

. Kỹ sư Phan Minh Tiến: Ho\ng klei luh adiê mda, kl^t boh bi kprê` he\ kbia\ hriê mơ\ng lu mta klei ngă. Tal êlâo, jing mơ\ng mmao jhat, tal dua kyua k[ah hbâo tu\ jăk, snăn amâo mâo djăp ai hd^p lehana\n luh. Leh hiu ]ua\ hlăm lu war boh ]ê` hrue# mnuih [uôn sang dôk dlăng kriê, [uh lu mnuih pla mjing mkuôm boh lu đei, hlăm sa adhan, sa hrue# tăp năng truh truh du\m pluh boh, snăn amâo mâo dưi djăp ai rông, k[ah BO ăt ngă lu adiê mda mơh, leh mnga hlăm wưng bi mnga. Snăn ]ia\ng dưi mâo boh mnga jăk snăn drei mkuôm boh man dưn đăm lu đei ôh srăng lu he\ đa đa adiê. Lehana\n Êpul gru\p Lộc Trời mâo leh du\m mta êa drao mse\ si Haboro, lehana\n Boomflower pioh mkăp hnơ\ng tu\ jăk kơ wưng anei. Tal êlâo jing drei ba yua Boomflower ti wưng bi k[u\t knuh mnga, srăng mtru\t mnga blang pruh hlăm sa blư\, tal dua jing drei mguôp mb^t ho\ng Haboro. Êa drao anei mâo lu mta đạm Amino asit, lehana\n mâo BO pioh mkăp djăp mnơ\ng tu\ jăk, mkhư\ klei luh adiê mda kyua k[ah BO. Snăn drei srăng mâo hnơ\ng boh jăk, tơdah pral mkăp djăp mnơ\ng tu\ jăk kơ ana boh ]ê` hrue# djo\ wưng.

- Ơ kỹ sư, hlăm đa đa klei mkăn hlăm ]ê` hrue# mse\ si bi ju\ hlăm hla, bi kr^k mse\ kl^t adro\k, amâodah bi êdjin he\ mse\ ho\ng tu\k ksa\. Akâo kơ ih brei thâo ya mta mnơ\ng ngă anei?

.Kỹ sư Phan Minh Tiến: Hlăm ana ]ê` hrue# ênưih tưp lu mta mnơ\ng ngă mdê mdê tăp năng mơ\ng mmao jhat, tăp năng mơ\ng kman. Klei mnơ\ng ngă bi kr^k mse\ kl^t adro\k kyua mơ\ng ksê djip, lehana\n wakwai hrah djip hla\m wưng tal êlâo, leh boh pro\ng kl^t boh dơ\ng gru\k gr^k yơh. Ho\ng klei ana\n drei bi mghaih msir pral hlăk adiê dôk mda. Krih êa drao mkhư\ gang hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. Bi ho\ng klei bru\ bi êdjin he\ ana\n jing kbia hriê mơ\ng kman ngă. Phu\n tal êlâo kno\ng gru điêt leh kơ ana\n dơ\ng pro\ng jing gru ling lehana\n kman gam. Mâo đa đa war truh kjham luh adiê boh mơ\ng 70 – 80%. }ia\ng răng mgang klei anei drei krih êa drao êlâo ti wưng adiê dôk mda. Drei yua du\m mta êa drao phu\n agha kông. Bi ho\ng boh mâo gru êa uê, ju\ kbia\ hriê mơ\ng mmat jhat snăn drei ba yua du\m mta êa drao mkhư\ mta mmao jhat. Mb^t ana\n Êpul gru\p Lộc Trời mâo mta êa drao Score, drei krih hlăm wưng adiê mda, 3 giêt 100 cc mtlaih ho\ng 200 lit êa. Drei hdơr krih hlăm wưng adiê mda mâo klei tu\ dưn h^n, srăng dưi mkhư\ klei mâo jhat gam.

- Sna\n he\, mni la] jăk kơ kỹ sư.

                                                                Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk