VOV4.Êđê -  Mdiê hla\m yan bhang hjan khăng mâo lu klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ ana\n hnơ\ng boh mnga mâo amâo mâo đei lu ôh tơ amâo mâo klei kriê dla\ng, dưm hbâo bi djo\ guôp djo\ hdra\. Hla\m kdrêc\ anei, kỹ sư brua\ lo\ hma Ngô Hữu Châu, Anôk mtru\t mjhar brua\ nga\ lo\ hma c\ar Dak Lak sra\ng ktrâo lac\ kơ mnuih [uôn sang drei hdra\ dưm hbâo  bi djo\ guôp

Hbâo pruê kơ mdiê mâo hbâo bru\ lehana\n hbâo hoá học. Ho\ng hbâo hoá học: Mdiê ]ia\ng bi mâo hnơ\ng đạm hlăm wưng tal êlâo (hlăm brô 40 hruê yap mơ\ng leh rah mjeh) ]ia\ng mjing amung mdiê pro\ng siam mgi dih, hlăm wưng ksu\m pak, bi mtian ]ia\ng kơ asa\r mdiê bi msăr leh [le\ bi klh^t hgăl bi knar. K]ah đạm ngă kơ ana mdiê k`^ lehana\n mtah êdu, ana biêr, lehana\n khăng amâo mâo k]ah êđai lu ôh, djăl khua, hla điêt lehana\n k`^, amung amâo mâo bo\, awan đu\t. Êbeh đạm ana mdiê kbia\ lu hla, mdiê ksu\l, ana ênưih êbuh, sui amâo mâo thâo [le\, ngă lu rơ\k, lehana\n ênưih hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă (mse\ si krô guôr hla, hnuê bhang ngă, ktuôp uê, ktuôp mtah, lehana\n hlua\t [ơ\ng ana) srăng ngă hro\ boh mnga mgi dih.

Hdră pruê hbâo đạm: Dưi ba yua hbâo dlăng ti hnơ\ng êa mtah hla mdiê, amâodah pruê hluê hdră snei : “Lu tal êlâo, [ia\ kơ êdei” sitôhmô tuh êyuh pruê wưng tal êlâo, boh nik hlăm wưng mdiê k]ah êđai, ]ia\ng kơ mgi dih mâo lu amung mdiê, lehana\n êlâo kơ mdiê ksu\n pak, ]ia\ng kơ mdiê bi msăr mgi dih.

Hbâo Lân: Đru kơ ana mdiê mâo agha ktang, lehana\n lo\ mkhư\ klei lăn msăm, mtru\t hlăm klei mdiê [le\, lehana\n ksa\ mđrăm hlăm sa blư\, mdiê bi msăr sơăi, đru kơ ana mdiê đ^ jing pral tơdah tăm tuôm he\ ho\ng klei amâo mâo jăk. Diih mghaih msir klei k[ah lăn ho\ng hdră pruê du\m mta hbâo mâo hnơ\ng hbâo lân ênưih lik mse\ si DAP (18:46:0) amâodah NPK (16-16-8).

Hbâo kali: Amâo mâo dưi k[ah ôh ho\ng mdiê, kali đru bi hro\ klei jhat mơ\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, krơ\ng mdiê amâo mâo êbuh, lehana\n đru kơ mdir hrip hbâo jăk h^n, mtru\t klei đ^ jing asa\r, lehana\n boh ktro\ asa\r, mđ^ hnơ\ng jăk braih. K[ah kali hla srăng krô [rư\ [rư\ mơ\ng kuôt kơ ta], ana mdiê amâo mâo jing, amâo mâo k]ah êđai. Ana biêr, hla khăng mâo êa mtah khua. Tơdah pruê lu đei kali ăt kăn mâo klei tu\ dưn rei, kyuana\n brei mâo klei bi mguôp jăk  brua\ krih hbâo kali hlăm hla ti wưng knhal tu], ]ia\ng kơ kali mâo klei tu\ dưn. Kơ wưng pruê lehana\n hnơ\ng pruê kỹ sư Ngô Hữu Châu brei thâo:

“Leh rah mjeh mâo 10 – 12 hruê snăn dơ\ng pruê gưl tal êlâo, bi tơdah drei yua hbâo hliê snăn urê 10kg kơ/sao, lehana\n kali 5kg. Gưl dua, leh mdiê mâo 35 hruê leh rah, snăn pruê 10kg urê, lehana\n 5kg kali/sao. Tal 3, jing wưng mdiê ksu\n pak, leh mdiê mâo 45 – 50 hruê, wưng anei hnơ\ng hbâo đạm hro\, lehana\n mđ^ kali, urê 5kg, lehana\n kali 10kg”. Bi tơdah amâo mâo ba yua ôh hbâo hliê, drei dưi yua hbâo leh bi lu\k thơ\ng pioh kơ mdiê. “Mâo lu mta hbâo diih dưi ba yua mse\ si hbâo mơ\ng knơ\ng brua\ Bình Điền mâo hbâo Đầu trâu lúa 1, Đầu trâu lúa 2 ăt mbha pruê hlăm 3 blư\. Dua gưl tal êlâo leh rah mjeh 10 hruê, lehana\n 30 – 35 hruê snăn yua Đầu Trâu lúa 1, pruê 15kg/sao. Truh mdiê ksu\n pak, 50 hruê leh rah mjeh snăn pruê Đầu trâu lúa 2 ho\ng hnơ\ng 18kg/sao snăn jing djăp leh hnơ\ng tu\ jăk kơ mdiê”.

Klei brei mđing amâo mâo dưi k[ah ôh ana\n jing hnơ\ng êa bi djo\ guôp êjai pruê hbâo, hlăm brô 2 – 3cm, lehana\n amâo mâo brei êa mu\t kbia\ ôh hlăm tlâo hruê, amâo mâo pruê ôh hbâo êjai hla mdiê adôk msah; amâo mâo pruê ôh hbâo tơdah [uh adiê dơ\ng hjan, hbâo srăng hroh đue# jih, brei pruê hbâo bi kna NPK, đăm pruê lu đei ôh đạm, kăn k[ah kali, lehana\n lân, srăng ngă kơ mdiê ksu\l, êbuh, mâo lu klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, lo\ yăn hjan ênưih tro# bring, snăn lo\ pruê ]u\r, bi mdoh rơ\k hlăm lo\ đăm rơ\k bi mmia\ hbâo ho\ng mdiê, srăng jing anôk kơ hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, kyuana\n êlâo kơ pruê hbâo brei bi mdoh he\ rơ\k êlâo.

Hbâo bru\, drei mđam mơ\ng djah mnơ\ng pla mjing amâodah eh mnơ\ng rông, hdơr mđam bi bru\ êlâo ]ia\ng bi mdjiê jih boh rơ\k, lehana\n djăp mta kman jhat, mmao jhat. Klei tu\ dưn mơ\ng hbâo bru\ jing lo\ mđ^ hnơ\ng êbhui] lăn, ngă kơ lăn hruê, krơ\ng hbâo hoá học pioh mkăp [rư\ [rư\ kơ mnơ\ng pla, đru kơ agha đ^ jing jăk. Kỹ sư Ngô Hữu Châu la]:

“Hlăm go\ sang pô mâo eh mnơ\ng rông snăn ]o\ng mđam ma pô leh bi mbru\ truh wưng kai lo\ tal êlâo hlo\ng pruê yơh hbâo bru\ ho\ng hnơ\ng 1 tôn/sao, lo\ srăng jing, lăn amâo mâo sah kba ôh”. Hlăm brua\ pla mdiê ara\ anei, mnuih pla mjing dơ\ng duh m^n kơ brua\ pruê lu hbâo bru\ leh, bi hro\ hnơ\ng pruê hbâo hoá học. Anôk brua\ mtô bi hriăm brua\ pla mjing ]ar Daklak ăt hlăk dôk ngă lu brua\ bi hmô ho\ng hdră anei. Kỹ sư Ngô Hữu Châu la]: Klei anôk brua\ mtô bi hriăm brua\ pla mjing Daklak ba yua leh hbâo Azotobacterin ho\ng mdiê, snăn dưi bi hro\ hnơ\ng pruê hbâo hoá học truh 50%, [ia\dah ăt mboh. Amâodah diih dưi ba yua hbâo ]ur lân Địa Long pruê sun êlâo kơ rah mjeh ăt srăng bi hro\ mơh hnơ\ng pruê hbâo hoá học truh 30%.

“Hmei [uh hlăm du\m brua\ lông ngă ana\n, snăn ênoh bi liê amâo mâo lu ôh, [ia\dah boh mnga ăt đ^, lăn lo\ êbhui] jăk jing h^n. mse\ si mrâo anei mrâo lông ngă leh ti {uôn Đon, bi hro\ ênoh pruê hbâo hoá học, pruê vi sinh lu h^n snăn t^ng ênoh bi liê mka\ ho\ng hbâo hoá học snăn bi knar, [ia\dah le\ boh mnga đ^ h^n 20%, ai dlăng kriê wiê ênăk mse\”.

                                                Y-Khem; H’Nga pô ]ih mkra, răk dlăng.