VOV4.Êđê - Ara\ anei yan adiê hla\k bi mlih  mơ\ng yan hjan nao kơ yan bhang. Anei a\t jing wưng mnuih [uôn sang ti kr^ng Dap Kngư hla\k hla\m wưng hrui pe\ boh kphê leh ana\n kriê dla\ng ana tiêu hla\m wưng mjing asa\r. Kyua ana\n hla\m wưng anei, hdra\ dla\ng kriê wiê êna\k leh ana\n gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ mnơ\ng pla mjing mâo mnuih [uôn sang mđing dla\ng êdi. Kha\ sna\n, ]ia\ng rơ\ng kơ mnơ\ng pla đ^ jing h’^t kja\p, boh nik ho\ng du\m ana ba pla phu\n ti kr^ng Dap Kngư mse\ si kphê, ana tiêu… sna\n mb^t ho\ng brua\ hrui pe\, mnuih [uôn sang a\t c\ia\ng bi mđing dla\ng mơh kơ brua\ dla\ng kriê wiê êna\k leh ana\n gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ đang war pô.  Hla\m hdra\ hruê anei, Tiến sĩ brua\ lo\ hma Tôn Nữ Tuấn Nam sra\ng mta\ kơ mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi mđing kơ du\m hdra\ dla\ng kriê wiê êna\k leh ana\n gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ mnơ\ng pla mjing hla\m wưng bi mlih yan adiê mơ\ng yan hjan nao kơ yan bhang.

       VOV4.Êđê - Ara\ anei yan adiê hla\k bi mlih  mơ\ng yan hjan nao kơ yan bhang. Anei a\t jing wưng mnuih [uôn sang ti kr^ng Dap Kngư hla\k hla\m wưng hrui pe\ boh kphê leh ana\n kriê dla\ng ana tiêu hla\m wưng mjing asa\r. Kyua ana\n hla\m wưng anei, hdra\ dla\ng kriê wiê êna\k leh ana\n gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ mnơ\ng pla mjing mâo mnuih [uôn sang mđing dla\ng êdi. Kha\ sna\n, ]ia\ng rơ\ng kơ mnơ\ng pla đ^ jing h’^t kja\p, boh nik ho\ng du\m ana ba pla phu\n ti kr^ng Dap Kngư mse\ si kphê, ana tiêu… sna\n mb^t ho\ng brua\ hrui pe\, mnuih [uôn sang a\t c\ia\ng bi mđing dla\ng mơh kơ brua\ dla\ng kriê wiê êna\k leh ana\n gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ đang war pô. Hla\m hdra\ hruê anei, Tiến sĩ brua\ lo\ hma Tôn Nữ Tuấn Nam sra\ng mta\ kơ mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi mđing kơ du\m hdra\ dla\ng kriê wiê êna\k leh ana\n gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ mnơ\ng pla mjing hla\m wưng bi mlih yan adiê mơ\ng yan hjan nao kơ yan bhang.

      Tui si Tiến sĩ Tôn Nữ Tuấn Nam, hlăm wưng bi mlih yan, yan adiê mâo klei bi mlih kơ hnơ\ng h’uh, kơ hnơ\ng h’ăp hlăm êwa, mơ\ng ana\n kha\dah amâo mâo lu ôh, war hma mnơ\ng pla ăt tuôm ho\ng đa đa klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă.

         - “Mơ\ng yan hjan nao kơ yang bhang không snăn hnơ\ng h’uh, hnơ\ng h’ăp hlăm êwa bi mlih, thu krô h^n, snăn klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă srăng tuôm ho\ng kphê, tiêu amâo mâo jăk lu ôh, mơ\ng năn mơh mnuih pla mjing kăn jăk răng rei, truh yan không kăn lo\ mđing rei kơ brua\ răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă. {ia\dah boh s^t hlăm đa đa mnơ\ng pla phu\n mse\ si kphê, tiêu snăn du\m mta hlua\t, mnơ\ng ngă mkăn ăt đ^ lê] mơh hlăm yan bhang, snăn brei mnuih pla mjing răng mơh”.

      Ho\ng kphê, wưng anei lu jing eh kan ngă kơ boh kphê. Anei jing klei mnơ\nmg ngă kjham, kreh mâo hlăm wưng mlih yan plah wah yan hjan lehana\n không.

       - “Ho\ng ana kphê wưng anei amâo mâo jăk mâo klei mnơ\ng ngă ôh, kno\ng mâo tơdah truh yan không brei diih mđing kơ klei gang mkhư\ eh kan ngă kơ boh. Eh kan ngă kơ boh kphê đ^ lê] mơ\ng hnưm mtam hlăm yan không, đơ war mâo eh kan êlâo, snăn ara\ anei ăt adôk, lehana\n truh kơ adiê mđia\ không, mse\ ho\ng thu\n anei, snăn jing ana\p srăng đ^ lê] pro\ng hlăm yan bhang. Snăn diih bi răng mgang klei eh kan ngă kơ boh kphê. Lehana\n wa\t eh kan ngă kơ agha mse\ mơh, hnơ\ng h’ăp kno\ng [ia\ hlăm lăn, thu krô mb^t ho\ng mđia\ hlơr snăn ăt jing wưng eh kan lê] hlăm agha kphê mơh, hlăm du\m war kphê tơdah mâo leh eh kan êlâo, snăn pral snăk srăng lo\ đ^ lar, brei drei mđing gang mkhư\ mtam”.

      Ho\ng eh kan, dơ\ng mơ\ng mphu\n mâo [ia\ hlo\ng truh kơ đ^ lê] lu, kno\ng hlăm sa wưng bhiâo đu], tơl hnơ\ng tuôm he\ ho\ng adiê găl kơ eh kan hlăm dua tlâo hruê đu], dưi lar truh kơ lu ênha\ mkăn, mơ\ng ana\n srăng hmăi amâo mâo jăk kơ boh mnga kphê. Kyuana\n brei diih, pral ]o\ng răng mgang mtam lehana\n pral mkhư\ bi rai mphu\n dơ\ng k]ưm mâo, hu^dah đ^ lê] pro\ng.

        - “Ho\ng eh kan ngă kơ boh kphê, snăn brei diih khăt mkra adhan mơ\ng hnưm. Đơ war mâo leh eh kan bi khăt mkra mtam yơh adhan. Krih êa drao mkhư\ mdjiê eh kan êlâo kơ kphê bi mnga, jing êlâo kơ krih êa, ]ia\ng kơ mnga kphê ]uh blang, kyuadah leh mnga blang brua\ lo\ mkhư\ gang eh kan srăng dleh h^n. Kyudah đơ knuh mnga srăng blang hlo\ng guôm jih ngă kơ êa drao dleh kma. Kyuana\n brei diih krih êa drao êlâo kơ mnga blang. Anei jing ho\ng du\m war kphê mâo eh kan. Bi war kphê amâo mâo ôh, snăn drei amâo mâo guôn yua êa drao ôh pioh răng mgang”.

       Diih dưi ba yua du\m mta êa drao pioh krih kơ kphê mâo mnơ\ng ngă, [ia\dah brei mđing bi nik êlâo kơ krih, lehana\n krih êa drao bi djo\ ho\ng klei ktrâo ata\t.

         - “Du\m mta êa drao pioh krih kơ eh kan mâo: Batsa, Funbatok, Selekrông… snăn jih jang êa drao mkhư\ eh kan, lu jing ba yua ho\ng hdră krih. Brei krih bi tar, lehana\n krih 2 blư\, mơ\ng 7 – 10 hruê krih sa blư\, snăn kơh srăng dưi mkhư\ jih eh kan lê]. Ăt mse\ snăn mơh, ho\ng war kphê mâo eh kan ngă kơ agha brei mâo hdră mkhư\ gang mơh. Hlăm yan anei mkhư\ eh kan kơ agha kreh krih mb^t ho\ng du\m gưl krih êa. Si tô hmô mâo êa krih bi h’ăp msah kơh, mmông ana\n êa drao srăng lar bra hlăm lu anôk gu\ lăn, lehana\n mâo klei tu\ dưn h^n. Drei ksul [‘[ia\ gu\ phu\n pioh pioh krih êa drao hlăm năn, lehana\n dơr he\ snăn kơh mâo klei tu\ dưn h^n”.

Du\m mta mnơ\ng ngă mkăn ho\ng ana kphê hlăm wưng anei jing mmao hrah.

 “Hlăm yan bhang ana kphê kreh tuôm ho\ng mmao hrah gam, mơ\ng yan hjan mmao anei đ^ lê] leh, snăn hla\m yan bhang ăt đ^ lê] mơh, `u mâo bi kd^t đ’điêt hlăm boh dlăng mse\ ho\ng mlum, lehana\n hlăm năn mâo sa tal mlâo êpih êun êa hrah mda. Snăn hlăm yan không anei, ti war mâo leh mmao hrah gam lu, leh klei khăt mkra adhan, leh hrui êmiêt boh mnga ênu\m, drei hlo\ng krih mtam êa drao gang mkhư\ kơ yan không. Truh kơ yan hjan, drei dưi lo\ răng sa blư\ dơ\ng, snăn kơh srăng bi hro\ klei luh adiê boh hlăm ako\ yan hjan”.

Bi ho\ng ana tiêu, wưng anei diih ktuê dlăng ]ia\ng ]ua\l ]uê ho\ng anôk mâo mnơ\ng ngă, mơ\ng ana\n mâo hdră gang mkhư\:

 “Ho\ng ana tiêu boh s^t klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă kơ ana, lehana\n hla amâo jăk mâo ôh ho\ng tiêu hlăm wưng anei. {ia\dah hyưt êdi ho\ng tiêu jing klei mnơ\ng ngă kơ agha, [ia\dah hlăm yan bhang không ăt mdul mơh kyuadah hnơ\ng h’ăp hro\ hlăm lăn, lehana\n hlăm êwa mse\ mơh, snăn mnơ\ng ngă kăn jăk đ^ lê] rei. {ia\dah ăt mâo mơh đa đa phu\n djiê mơh hlăm yan bhang không, klei anei mâo leh mơ\ng yan hjan, [ia\dah truh wưng anei đơ klei djiê pral lehana\n djiê êmưt ăt adôk mâo. Snăn ho\ng du\m phu\n ana\n amâo mâo guôn lo\ tio\ êran ôh ]ia\ng gang mkhư\, [ia\dah bi ]ua\l he\ wa\l ana\n pioh mâo hdră mghaih msir hjăn hlăm du\m ana djiê ana\n”.

Diih ăt răng mơh kơ eh kan, lehana\n mmao hrah gam kơ tiêu hlăm yan bhang không, kyuadah mnơ\ng anei ăt ngă mơh kơ tiêu.

 “Hlăm yan không bhang eh kan ăt đ^ lar hlăm ana tiêu, lehana\n eh kan ngă kơ agha, tơdah ti war mâo leh eh kan, snăn hlăm gu\ phu\n ăt mâo mơh eh kan ngă kơ agha. Kyuana\n brei mâo klei mđing mtam yơh klei eh kan ngă kơ agha hla\m yan anei. Êngao ana\n, hla\m ana tiêu ăt mâo mmao hrah gam mse\ ho\ng kphê mơh, [ia\dah `u srăng gam bi kd^t wi\l hlăm hla khua, mmông ana\n amâo mâo đei hyưt ôh kyuadah hla khua luh hlo\ng jih. {ia\dah mmao hrah anei gam hlăm hrue#, snăn hrue# tiêu djăl snăk k`^ lehana\n krô he\ amâodah mmao gam truh kơ kmru\ boh. Snăn brei mđing êjai tiêu mboh dơ\ng msăr, lehana\n ana\p ksa\ boh mmao hrah dơ\ng gam ngă mơh. Tơdah drei mâo leh hdră răng mgang mơ\ng hnưm, snăn hlăm wưng anei amâo mâo guôn lo\ răng mgang ôh, [ia\dah ho\ng war amâo mâo tuôm răng mgang ôh snăn ara\ anei mmao srăng lar truh hlăm kmru\ boh, ngă kơ boh dơ\ng ksa\ pê he\, tăp năng hlo\ng luh jih sa kmru\ boh mtam”.

Tơdah [uh hlăm war pô mâo klei hlua\t [ơ\ng ngă, brei diih ksiêm dlăng bi nik phu\n agha klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, ]ia\ng mâo hdră gang mkhư\ bi hmao. Tui si Tiến sĩ Tuấn Nam, brua\ răng mgang ka rua\t đei ôh, [ia\dah tơ war mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă lu snăn kơh krih êa drao ]ia\ng bi hro\ klei lu] liê.

 “Boh s^t klei mmao hrah gam, wưng răng mgang jăk h^n jing leh hrui pe\ boh, jing adôk sa dua mlan dơ\ng, leh jih pe\ boh tiêu, snăn bi krih yơh djăp mta êa drao phu\n agha mơ\ng đồng. Kyuadah êa drao anei êjai drei krih hlăk hla adôk mda, amâodah leh mrâo kbia\ mnga boh, ênưih snăk srăng luh. Kyuana\n hlăm wưng leh hrui pe\ ênu\m boh, adhan ana hlăk mrâo luh hla snăn krih êa drao jing jăk h^n mơ\ng djăp mta êa drao mâo phu\n agha mơ\ng đồng. {ia\dah ara\ anei ho\ng ya war mâo he\ mmao hrah gam lu snăn bi krih yơh êa drao, bi tơdah amâo mâo krih kmru\ mnga srăng luh jih. Drei krih êa drao anei mkhư\ mmao hrah jing jăk h^n, [ia\dah brei diih mđing krih êa drao mtlaih bi djo\ hnơ\ng, amâo mâo dưi krih ôh êa drao khua đei”.

}ang hmăng ho\ng ya mta klei Tiến sĩ Tôn Nữ Tuấn nam mrâo bi êdah anei diih lo\ mâo thiăm klei thâo săng ]ia\ng dlăng kriê wiê ênăk, lehana\n răng mgang mnơ\ng pô pla mjing jăk h^n. Hơê] hmưi kơ diih ma\ brua\ mâo sa yan djo\ boh mnga.

                                                            H’Nga, Y-Khem pô ]ih ho\ng răk.