VOV4.Êđê - Ara\ anei mnuih pla kphê ti Lăn Dap Kngư lehana\n ti Daklak hlăk hlê hrui pe\ boh kphê. Mdê ho\ng yang đar thu\n, adiê thu\n anei amâo mâo jăk găl ôh, tơl truh kơ ara\ anei adiê adôk hjan snăn jing dleh dlan kơ brua\ [hu kphê, lehana\n kriê pioh boh kphê. }ia\ng bi hro\ [ia\ êdi klei amâo mâo jăk kơ asa\r kphê, dưi răng kriê hnơ\ng jăk kphê mâo, hruê anei phung thơ\ng kơ brua\ lo\ hma srăng ktrâo ata\t kơ mnuih [uôn sang hdră mkra mjing, kriê pioh boh kphê leh hrui pe\.

Mkra mjing kriê pioh kphê leh hrui pe\ jing kdrê] bruă yuôm bhăn, bruă mkra mjing kriê pioh amâo djo\ hdră srăng ngă hro\ tru\n hnơ\ng mâo, hnơ\ng tu\ jăk leh ana\n ênoh c\h^ mơ\ng asa\r kphê. Ara\ anei bruă mkra mjing kriê pioh kphê hlăm mnuih [uôn sang ngă lo\ hma lu êdi tăp kwa\ krô. Leh hrui pe\ mnuih [uôn sang khăng mkăm hlăm ta] [hu, amâo dah kwa\ mtah ]ia\ng [hu djăl thu. Khă snăn bruă kwa\ mtah êlâo kơ ba [hu, klei truh srăng lu h^n, kyua leh kwa\ tuôm ho\ng adiê hjan sui mse\ si ara\ anei snăn dleh kriê pioh leh ana\n êlưih jhat. Nguyễn Xuân Thái, khua knơ\ng bruă kphê Thắng Lợi la] sơnei:“ Kwa\ mtah ]ia\ng [hu hu^ hyưt êdi, kyua tơ adiê mđiă đrông hla\m 3 – 4 hruê, snăn amâo dih anei ôh, bi tơdah tuôm ho\ng adiê hjan h’uh snăn asa\r `u ju\ he\, ju\ ana\n ăt ngă klei truh kơ bruă duh mkra mơh”.

Tơdah [hu mnuih [uôn sang drei bi [hu ti ta] simăng, ta] [r^k amâo dah lang [aih, amâo dưi [hu ôh hlăm ta] lăn. {hu ho\ng boh kpal gu\ 10 cm ho\ng boh adôk mtah, 5 cm ho\ng kphê asa\r. Bi kraih lu bliư\ hlăm 1 hruê, ho\ng hnơ\ng h’ăp đ^ mse\ si ara\ anei, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thường, K’iăng khua Knơ\ng bruă kreh knhâo hdră mnê] ngă bruă lo\ hma, dliê kyâo Tây Nguyên mtă mtăn:“ Tơdah yan adiê amâo mâo găl kơ bruă [hu, snăn jăk h^n mnuih [uôn sang drei bi m^n kơ bruă bi mthu, mưn ma\i ]ia\ng bi mthu. Ho\ng hdră anei prăk duh bi liê lu h^n, [ia\ `u ăt jing hdră jăk h^n ]ia\ng krơ\ng hnơ\ng jăk kơ kphê. Bi tơdah amâo mâo ôh ma\i bi mthu, mnuih [uôn sang drei đăm mkăm boh kphê kpal đei amâo dah dưm kphê hlăm klu\ng mkăm dăp sa anôk ôh. Kyua tuh mkăm amâo dah dưm hlăm klu\ng mse\ snăn s^t nik kphê srăng bluh hlơr. Bluh hlơr mse\ snăn s^tnik kphê srăng bi mlih kơ hnơ\ng jăk ana\n jing ho\ng boh mtah, tăp năng wa\t boh ksă srăng ju\ atôk leh ana\n êngao kơnăn kphê mgi dih mâo mnâo [âo pia jing mnâo kpei amâo dah mnâo mơ\ng atôk boh. Phung ngă bruă t^ng knăl hnơ\ng tu\ jăk srăng thâo [uh. Êngao kơnăn, tơdah drei tuh mkăm amâo dah dưm hlăm klu\ng sui hruê, snăn kphê lo\ dơ\ng bluh hlơr leh ana\n bi rai hnơ\ng krô ngă kơ asa\r kphê hdjul he\ leh ana\n drei ăt lui] liê lu mơh hlăm bruă kriê pioh, kyua ana\n jăk h^n drei tuh [hu êpih tơdah drei mâo ta] [hu”.

Kphê leh [hu, bi mthu, mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi mđing kơ du\m mta  hlăm bruă kriê pioh. Kỹ sư Võ Văn Thắng, pô thơ\ng kơ brua\ mơ\ng Adu\ bruă Thí nghiệm Sinh Hoá leh ana\n Công nghệ sinh học – Knơ\ng bruă Kreh knhâo hdră mnê] bruă Lo\ hma, Dliê kyâo Tây Nguyên lo\ dơ\ng mtă:“ Bruă trôk kphê hlăm klu\ng pioh hlăm sang, drei c\ia\ng bi mđing gu\ tur sang bi ba yua balet. Tơdah mnuih [uôn sang amâo mâo ôh balet, snăn drei ba yua du\m klo\ kyâo đal dlông ]ia\ng dưm klu\ng kphê, amâo bi so# ho\ng tur sang. Kyua bi so# ho\ng tur sang kphê hrip mă hnơ\ng h’ăp mơ\ng tur sang ngă kơ kphê đ^ h^n hnơ\ng h’ăp leh ana\n tơdah tuôm ho\ng adiê hlơr, amâo mâo mnga] ta] ]ia\ng bi mlih êwa ang^n mơ\ng êngao leh ana\n hlăm sang. Tal 2 dơ\ng, tơdah dưm kphê hlăm sang, drei đăm dăp ôh siă mtih sang, [ia\ drei da\p dưm bi kbưi ho\ng mtih sang hlăm brô 30 cm ]ia\ng mâo klei mnga] ta] leh ana\n ]ia\ng kphê tlaih tu\ mă hnơ\ng h’ăp mơ\ng mtih sang leh ana\n mtih sang bi mâo klei mnga] ta], amâo mâo sir kr^p ]ia\ng mâo klei bi mlih êwa ang^n nah êngao ho\ng  hlăm lam”.

Sơnăn, tơdah [hu kphê, mnuih [uôn sang drei bi mđing đăm kwa\ mtah, amâo tuh mkăm kpal đei. Kphê leh ba [hu, bi mthu krô c\ia\ng dưi kriê pioh ti hnơ\ng h’ăp mơ\ng 12,5 truh 15% hlăm anôk êđăp. Klu\ng bi doh amâo mâo [âo, du\m blah klu\ng dưm ti dlông balet kbưi ho\ng tur sang 10 -20 cm, kbưi ho\ng mtih sang 30 cm leh ana\n kbưi ho\ng ]uôr sang mơ\ng 40 – 50 cm.

}ang hmang ho\ng du\m klei bi kah lac\ mơ\ng phung thơ\ng kơ bruă lo\ hma si ti dlông, srăng đru mnuih [uôn sang drei  lo\ dơ\ng mâo du\m klei hâo hưn tu\ dưn hlăm bruă mkra mjing leh ana\n kriê pioh kphê hlăm klei yan adiê amâo ga\l jăk mse\ si ara\ anei.

                                                 H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.