VOV4.Êđê - Hlăm du\m thu\n giăm anei, mâo lu go\ êsei ti ]ar Daklak ruah leh brua\ rông bê jing brua\ phu\n pioh mđ^ kyar klei hd^p mda. Dưi tu\ ho\ng yan adiê, mđia\ ktang thu krô, [ia\ mâo klei dju rua\, mđai bê], ]h^ yuôm, du\m êpul bê dưi đru leh kơ lu go\ êsei tlaih mơ\ng klei dleh dlan lehana\n kpưn đ^ kơ sah mdro\ng. Klei bi blu\ hrăm ho\ng Ngô Nhân, Khua anôk brua\ mtru\t mjhar brua\ lo\ hma ]ar Daklak yăl dliê kơ brua\ dlăng kriê wiê ênăk, lehana\n hdră mkra war êning kơ bê mâo klei tu\ dưn.

- Ara\ anei brua\ brua\ rông bê ti ]ar Daklak hlăk mâo klei đ^ kyar pral, ba w^t klei tu\ dưn kơ mnuih rông. Snăn si ih [uh klei ]ang hmăng kơ brua\ rông bê mơ\ng mnuih [uôn sang ti Daklak ara\ anei?

Ngô Nhân: Alum kkuh kơ [^ng ngă lo\ hma. Mse\ ho\ng klei drei thâo leh, bê jing mnơ\ng ênưih rông, mnơ\ng [ơ\ng jing hla kyâo mtao rơ\k ktơ\k lu jơr djo\ guôp ho\ng yan adiê rông mnơ\ng ti ]ar Daklak. Brua\ mđ^ bi lar klei rông bê ara\ anei hlăk đ^ lar leh hlăm lu anôk, ho\ng hnơ\ng pro\ng mơh hlăm ]ar. Bê jing mnơ\ng rông [ơ\ng djăp mta, khăp dôk hlăm kr^ng ]ư\ dlông, anôk thu krô, khăp [ơ\ng djăp mta hla kyâo, lehana\n ana [ur, ana djuê êtak, rông ho\ng hdră mkrah krư\ lehana\n tha pioh hiu [ơ\ng mnơ\ng kơ ta] snăn hlăm ]ar Daklak jing găl ênưih h^n. Hlăm hdră mko\ w^t brua\ lo\ hma hlăm ]ar Daklak, bê mâo dăp hlăm ênoh mnơ\ng rông tu\ dưn ti Daklak. Klei ]ang hmăng kơ brua\ rông bê wưng anei jing ba w^t klei tu\ dưn pro\ng kơ ]ar. Êpul bê drei đ^ lar pral srăng mâo ]h^ kơ djăp anôk ]ia\ng blei. Boh s^t ara\ anei ênoh jih jang bê drei mâo yap leh hlăm brô 70 êbâo drei, lu mâo rông hlam kr^ng Êa Sup, {uôn Đon, Êa Kar, krông Bông, lehana\n Êa Hleo.

-}ia\ng kơ brua\ rông bê mâo klei tu\ dưn, snăn si hdră mkra war êning pioh kơ bê đ^ pro\ng jăk mâo klei suaih pral. Akâo kơ ih k]e\ brei kơ mnuih [uôn sang hdră mkra war êning pioh rông bê tu\ jing?

Ngô Nhân: Ho\ng brua\ rông bê snăn war êning kno\ng mkra ênưih, ho\ng djăp mta mnơ\ng mâo amâo lui] liê lu prăk kăk ôh, ênưih duah hlăm [uôn sang pô. Êjai hlăm klei mkra war êning brei bi djo\ ho\ng knhuah klei jing mơ\ng bê. Kyuadah bê kno\ng khăp dôk hlăm anôk kơ dlông mnga] ta] thu doh, êđăp amâo mâo h’ăp msah ôh. Êngao ana\n, lu dlăng ana\p mkra war kơ bê. Drei ruah ana\p Ngo\, Ngo\ Dhu\ng, `e\ kơ mđia\ mtrang, hjan ang^n. War êning đăm mkra ôh je\ ho\ng sang pô dôk, ]ia\ng rơ\ng mâo klei doh hlăm wa\l drei hd^p mda, lehana\n kăn kbưi đei rei ho\ng sang pô kyuadah dleh kia\ kriê. Mkra sang krum ho\ng kyâo, amâodah ho\ng kram, krum kbưi ho\ng ro\ng lăn hlăm brô 40 – 60cm, ana\n jing êwang djo\ guôp.

-Snăn bi anôk bê hlăp si ênoh ]ua\n srăng mkra?

Ngô Nhân: Anôk bê hlăp jing jăk êdi jing pro\ng h^n kơ anôk krư\ êbeh 3 blư\. Boh nik mkra anôk kơ bê hlăp bi mâo gu\ êyui, mâo anôk êa kdơ\ng, dưm kniêm ]iêm rơ\k, kniêm bi mnăm êa ]ia\ng kơ bê [ơ\ng rơ\n lehana\n mnăm êa doh sơăi, s^t sik srăng ba w^t klei tu\ dưn hlăm brua\ rông.

-Mta phu\n ]ia\ng rông bê mâo klei tu\ dưn jing brua\ ruah mjeh jăk, snăn mnuih rông bê ti Daklak si srăng ruah mjeh bi djo\ guôp, ]ia\ng kơ bê d^ pro\ng pral, lehana\n ba w^t klei tu\ dưn kơ pô rông?

Ngô Nhân: }ia\ng kơ brua\ rông bê mâo klei tu\ dưn snăn tui si kâo m^n ana\n jing brua\ ruah mjeh, srăng ba w^t klei tu\ dưn kơ mnuih rông bê. Ti Daklak ara\ anei mâo leh lu mta mjeh bê mdê mdê, mse\ si: Bê djuê hđăp, bê Bách thảo, bê Bor mơ\ng ala ta] êngao. Ho\ng mta k`ăm rông pioh ]h^ kđeh, snăn ruah mjeh bê Bách Thảo, lehana\n bê Bor mơ\ng ala ta] êngao, kyuadah mâo asei pro\ng, lehana\n dưi kdơ\ng ho\ng djăp mta klei rua\. Mâo klei găl kơ boh ktro\, ai kdơ\ng ho\ng klei rua\ snăn bê ana jing bê djuê mrâo ăt mđai bê] h^n mka ho\ng du\m djuê bê mkăn hlăm ]ar Daklak.

-Lu mnuih rông bê dôk mđing ara\ anei si srăng m]iêm bê jing jăk h^n, djăp pro\ng. Akâo kơ ih k]e\ brei kơ mnuih rông bê ruah mnơ\ng ]iêm bê?

Ngô Nhân: }ia\ng rông bê đ^ jing snăn brua\ yuôm bhăn tal êlâo jing bi mâo djăp mnơ\ng [ơ\ng kơ bê ]ia\ng djăl pro\ng. Hla\m klei rông bê brei drei thâo kla\ snei, bê jing mnơ\ng rông [ơ\ng djăp mta mnơ\ng, djăp mta rơ\k, hla kyâo, ktơr êtak, djah mnơ\ng mơ\ng brua\ lo\ hma. }ia\ng mâo djăp mnơ\ng pioh ]iêm bê, lehana\n bi kna kơ hnơ\ng tu\ jăk mnơ\ng bê [ơ\ng, lehana\n nanao mse\ snăn hlăm jih thu\n mlan hlăm mnơ\ng ]iêm ]ia\ng kơ drei mđing truh pioh mâo djăp mnơ\ng [ơ\ng kơ bê. Jăk h^n jing mguôp ho\ng brua\ pla du\m mta ana kơ bê [ơ\ng, hla\m pưk hma, mguôp ho\ng brua\ mkra đang war mâo ênao êa, war êning dliê kyâo ho\ng klei kjăp hlăm brua\ răng mgang wa\l hd^p mda mb^t ana\n mơh. Dưi pla ana mnơ\ng kơ bê [ơ\ng mjing ngă mnư\ êjai lehana\n mâo mnơ\ng kơ bê [ơ\ng êjai. Bê ăt mse\ ho\ng êmô kbao mơh, dưi [ơ\ng djăp mta mnơ\ng [ơ\ng mtah, lehana\n djah mơ\ng mnơ\ng mkra mjing. Kno\ng amâo mâo dưi [ơ\ng ôh du\m mta hla ph^, du\m ana\n kơ dih mse\ si hla taro, hla êmiê, hla kneh, lehana\n djăp mta ana [ur bê [ơ\ng sơăi. Êjai mnuih ngă lo\ hma pla mjing lo\ mâo hla kbâo, hla mtei, hbei mtei… ăt dưi m]iêm bê. Boh nik, wưng ]ia\ng kơ bê d^ pro\ng pral snăn drei lo\ m]iêm thiăm êtak prăi kơ bê [ơ\ng. Êjai hlăm klei rông bê, brei drei ]o\ng duah bi mâo anôk pla rơ\k mbô mjeh A06, lehana\n ana ktơr.

-Lu mnuih rông bê ti Daklak kreh tuôm ho\ng klei bê rua\ tian, ênưih ngă kơ bê djiê mơh. Akâo kơ ih đru k]e\ brei hdră mghaih msir kơ klei rua\ anei ho\ng bê?

Ngô Nhân: Klei rua\ tian ho\ng bê kreh tuôm hlăm klei mse\ snei. Klei rua\ tian kreh [uh hlăm bê êđai, bê mâo kmuôt, lehana\n bê [ơ\ng djo\ mnơ\ng [ơ\ng amâo mâo doh. }ia\ng gang mkhư\ klei rua\ tian kơ bê, snăn drei bi mdoh kmuôt kơ bê hlăm grăp wưng. Lehana\n hdơr m]iêm djăp mta mnơ\ng [ơ\ng doh, đăm lui ôh mnơ\ng pioh m]iêm bê le\ hlăm klei ]a\t h’oh, bru\, lehana\n mâo mta jhat. Hdơr kơ klei bi mdoh jê` jê` kmuôt kơ bê, êjai hlăm mmông phưi tha bê đue# hiu răng amâo mâo brei ôh bê mu\t hlăm war ksu kphê, hlăm war djam, mnuih mkăn, đru mgang brei mnơ\ng mnuih mkăn pla mjing, lehana\n hu^dah djo\ wưng ara\ng krih êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing, bê tăp [ơ\ng he\ srăng ba klei rua\ kơ bê. Ti ]ar Daklak hlăm yan bhang không rơ\k rung kyâo mtâo krô, kno\ng mâo ma\ hla hbei [lang jing mtah, tơdah phưi tha bê hiu [ơ\ng kreh mhao kơ hla mtah snăn [uh hla hbei [lang [hu\p [ha\p [ơ\ng lu mtam, boh nik ho\ng ana hbei [lang djuê mrâo mâo lu mta sihaluor ngă kơ bê ênưih truh kơ djiê mơh.

-La] jăk kơ ih lu!