VOV4.Êđê - Hla\m yan buh pla mdiê, yan bhang hjan jing yan bo\ ho\ng klei dleh dlan, lông dla\ng kyua yan adiê anei amâo mâo ja\k ga\l, klei hlơr h’uh êlưih sna\k mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\. Kyua ana\n, ]ia\ng ra\ng mgang hnơ\ng mâo mdiê hla\m yan bhang hjan, mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma brei mđing dla\ng dla\ng kriê wiê êna\k mdiê mơ\ng brua\ nga\ mkra la\n, rah pla truh kơ brua\ gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\. Kdrê] anei hruê anei, Kỹ sư Ngô Hữu Châu sra\ng mka\p du\m klei hâo hưn ]ia\ng êdi. Alum kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p ka\p mđing hmư\:

         Du\m mta hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ kơ mdiê yan bhang hjan jing: hnuê bhang nga\, hlua\t [ơ\ng, bi kd^t kdruêh kman, hlua\t bi mc\uit hla, bi krô grio# hla. Ho\ng hnuê bhang nga\ khăng mâo leh anaơn `u nga\ bi rai mơ\ng hla\k mdiê bi ktlah êđai truh kơ bi mtian. Hnuê bhang nga\ ktang êdi kơ hla. Atu\t ana mdiê, kkuê hla mdiê, kkuê amung mdiê. Hnuê bhang nga\ jhat kjham kơ hnơ\ng mâo boh mnga mdiê tơ amâo mâo hmao [uh dja\l leh ana\n hmao bi mdjiê. Klei hnuê bhang nga\ mphu\n mâo jing du\m ad^t điêt êa k`^ uê, êdei anei gru anôk  hnuê bhang nga\ ana\n jing rup ala\ c\^m ia\t. C|ia\ng mgang mdjiê klei hnuê bhang nga\, mnuih [uôn sang drei c\ia\ng lu thu lo\; Hla\k hnuê bhang mrâo nga\ sna\n krih êa drao bi mdjiê `u mse\ si êa drao: Filia, Famy, Rabcide, Beam…. Kỹ sư Ngô Hữu Châu lo\ kc\e\ ktrâo brei snei: “ C|ia\ng răng mgang klei hnuê bhang nga\, hlam brua\ pla mjing kriê dlang sna\n mnuih [uôn sang drei bi klei tla\ng la\n, bi mdoh lo\ c\ia\ng bi mdjiê phu\n  ba mnơ\ng nga\ mơ\ng yan êlâo, bi klei tla\ng [hu la\n bi ja\k. Tal 2 jing ara\ anei mâo du\m djuê mjeh mdê dưi bi kdơ\ng ho\ng hnuê bhang nga\, mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi ba pla mjeh mdiê ana\n. Tal 3 jing mnuih [uôn sang drei c\ia\ng rah mdiê rưng, kyua ara\ anei, lu kr^ng rah pla mdiê kpal đei ho\ng hnơ\ng mjeh truh 20kg kơ 1.000m2 lo\;  mâo klei c\ia\ng mta\ kơ mnuih [uôn sang kno\ng yua ma\ 12kg mjeh mdiê kơ 1000m2, tơ lu êdi kno\ng 15kg.”

     Hlua\t [loh: Truôm mơ\ng [loh jing sa mta hlua\t điêt. [loh leh pro\ng mboh mdê hja\n amâo dah jing êpul mơ\ng 3 – 4 asa\r boh, Hlua\t mda leh kc\eh mâo  hlam brô mơ\ng 1 – 2 hruê dôk hd^p hla\m êa, leh kơ ana\n sra\ng kbia\ mơ\ng pak hla mdiê [oh nao mu\t hla\m anôk đ^ jing mơ\ng pak mdiê nga\ kơ hla mdiê mrâo bluh đ^ sa\r mbl^t he\ mse\ si hla êsu\n, hlua\t mda nao mu\t dôk hla\m ana\n yơh. Hla\k hlua\t mda mrâo nao mu\t dôk anôk đ^ jing mơ\ng mdiê nga\ kơ phu\n mdiê bi w^l leh ana\n pro\ng he\  (Hla\k dôk wưng êđai mdiê yua  kngan ruêh dla\ng sra\ng [uh). Êdu\k mâo hla êsu\n sna\n amâo mâo bi mtian ôh, [ia\ dưi lo\ c\ah êđai mrâo pioh lo\ bi mhrô kơ du\m ana mdiê leh jhat. S^t mdiê leh mtian sna\n hlua\t mda mơ\ng [loh amâo lo\ dơ\ng nga\ jhat kơ mdiê ôh. Kơ hdra\ bi mgang mdjiê hlua\t [loh, kỹ sư Ngô Hữu Châu kc\e\ ktrâo snei:  “ S^t [uh adiê êyut êyui sna\n s^t n^k mâo klei hlua\t mda [loh đ^ lar, s^t `u đ^ lar leh sra\ng dleh dưi bi mdjiê, ana\n s^t [uh adiê bi êyut êyui bi phưi mđue# mtam êa hla\m lo\ leh ana\n yua êa drao bi mdjê hlua\t bi asa\r mse\ si Basudin 10H, Furadan bi lu\k ho\ng la\n kpu\ng leh anaưn raih hlam jơ\ng lo\  ho\ng hơ\ng mơ\ng 1 kg mkrah truh kơ 2 kg  kơ 1.000m2 lo\, leh kơ ana\n dôk kriê hnơ\ng êa hla\m brô hla\m brô 3 cm hla\m 7 hruê. Sna\n jing s^t [loh bi mboh leh ana\n kc\eh jing hlua\t srăng hlo\ng djiê mtam.” 

     Lir hdrô: jing mta mnơ\ng nga\ bi rai mdiê mơ\ng ako\ yan mdiê bhang hjan mtam. ~u dưi nao kbưi c\ia\ng duah du\m lo\ djo\ guôp kơ `u dôk. ~u hd^p lu ti êdu\k hla mdiê, `I kl^t he\ 2 grio\ hla hluê êlan mdơ\ng, dôk hla\m ana\n hrip [ơ\ng ktak hla mdiê, nga\ kơ  êduk hla k`u\n he\, bi k`^ hla leh ana\n hlo\ng truh kơ djiê krô tơ mâo lu leh ana\n lo\ hlo\ng thu krô. Lir hdrô khăng kno\ng bi jhat mdiê hla\k dôk mda jing hla\k dôk êđai mdiê. Yan adiê mđia\ hlơr, thu krô, lo\ k[ah êa, k[ah hbâo jing klei djo\ guôp kơ lir hdrô đ^ lar leh ana\n nga\ jhat kơ mdiê. Mgang mdjiê liê hdrô amâo mâo guôn ytua êa drao ôh, kyua ana mdiê dưi c\o\ng lo\ hlua\ hla mda mrâo pioh bi mhrô. Kyua ana\n, ti du\m lo\ mâo lir hdrô nga\ jhat kơ mdiê kno\ng rơ\ng mâo bi dja\p êa, mka\p dja\p mnơ\ng tu\ ja\k, mdiê sra\ng đ^ jing ja\k sra\ng dưi hgao klei lir hdrô nga\. Tơ lo\ k[ah êa, amâo mâo ôh êa hla\m lo\, dưi krih hbâo kơ hla pioh mka\p êa leh ana\n mnơ\ng tu\ ja\k êjai kơ ana mdiê hla\m wưng bhiâo, [ia\ leh kơ ana\n a\t c\ia\ng bi mu\t êa  hla\m lo\, ana mdiê sra\ng dja\l lo\ hlua\ mda, amâo mâo nga\ hma\i djo\ kơ hnơ\ng mâo boh mnga ôh. Kỹ sư Ngô Hữu Châu lo\ brei mđing kơ sa mta mnơ\ng nga\ kơ mdiê jing jing kman bi kdruêh:“ Klei kman bi kdruêh nga\ kơ mdiê, s^t mdiê mphu\n truh wưng bi mtian. Mgang mdjiê mnơ\ng nga\ anei a\t jing hdra\ rah pla bi rưng, đa\m  nga kơ lo\  msah ms^k kman đ^ lar. S^t mdiê bi mtian, c\iang mâo boh mnga đ^ sna\n c\ia\ng bi krih êa drao răng mgang, dưi ba yua Kasumin, Kasuran, Staner. Anei jing dum mta êa drao pioh mdrao ho\ng kman.”

     Klei nga\ bi krô grio\ hla mdiê:  `u đ^ lar ktang mơ\ng hla\k mdiê bi mtian truh kơ mdiê [le\ hla\m knhal jih jan bhang hjan adiê hjan lu jing klei ga\l djo\ êdi kơ mnơ\ng nga anei đ^ lêc\ lar. Gru mnơ\ng nga\ đ^ lar mơ\ng êdu\k hla nao mu\t bi mjing gru krô ti knhal tuc\ hla. Hla\k aguah ưm nao c\ua\ lo\ mnuih [uôn sang drei sra\ng [uh ti êdu\k hla mâo du\m arua\t êa điêt mse\ ho\ng êa c\ê ana\n jing du\m arua\t êa mơ\ng kman. Mơ\ng du\m arua\r êa kman anei, `u sra\ng tưp lar mơ\ng ana anei kơ ana mka\n. Mnơ\ng anei kha\ng nga\ lu kơ mdiê [aao mngưi, ja\k siam. Ho\ng du\m lo\ dưm lu hbâo đạm êlưih nga\ mâo mnơ\ng anei nga\. S^t [uh mâo mnơ\ng nga\, c\ia\ng bi mhro\ hnơ\ng hbâo đạm, bi mđ^ hnơ\ng hbâo kali, bi mlih nnao êa lo\ leh ana\n krih du\m mta êa drao si ti gu\ anei: Visen, Agri – Life, Bactocide….. hla\m wưng mdiê bi mtian leh ana\n êlâo kơ mdiê [le\ bohnik `u leh mâo adiê hjan ang^n êbu. Brei mnuih [uôn mđing đa\m bi mtlaih ôh êa drao bi mdjiê mnơ\ng nga\ anei mb^t ho\ng hbâo krih kơ hla.

      “ Yan bhang hjan phu\n ba mnơ\ng nga\ kơ mdiê lu sna\k, kyua ana\n mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi ruah mjeh mdiê [ia\ mnơ\ng nga\ êdi,  mâo boh mnga đ^ sna\n jing ja\k h^n, mta\ kơ mnuih [uôn sang ba yua mdiê mjeh mrâo. Kyua du\m mjeh mdiê mrâo lu amâo mâo djo\ ôh hnuê bhang nga\ leh ana\n hnơ\ng boh mnga mâo a\t đ^ mơh mơ\ng 8 tôn mkrah kơ dlông, đa go\ êsei dla\ng kriê ja\k mâo mơ\ng 9 truh 9 tôn mkrah/1ha. Bi ho\ng du\m djuê mjeh mdiê phu\n sna\n ara\ anei mâo mjeh mdiê OM 6976 dưi bi kdơ\ng ho\ng mnơ\ng nga\ ja\k, boh mnga mâo đ^, tơ kriê dla\ng ja\k a\t mâo truh 7 tôn mơh/1 ha.

H’Nga Êban pô ]ih mkra.