VOV4.Êđê - Mkŏ dăp, mlih mrâo, bi mguôp hnư dŭm anôk bruă lŏ hma dliê kmrơ̆ng knŭk kna hluê si hdră mtrŭn mrô 30 thŭn 2014 mơ̆ng Phŭn bruă kđi čar gưl XI lehanăn Hdră mtrŭn mrô 118 thŭn 2014 mơ̆ng Knŭk kna jing hdră êlan Đảng, Knŭk kna mtrŭn. Ti Lăn dap kngư, dŭm anôk bruă lŏ hma dliê kmrơ̆ng knŭk kna dôk kriê dlăng sa ênhă lăn prŏng, giăm 1 êklăk 200 êbâo ha. Anei jing klei găl yuôm bhăn kơ hdră mđĭ kyar bruă duh mkra ti alŭ wăl lăn dap kngư. Khă snăn, dŭm anôk bruă lŏ hma dliê kmrơ̆ng knŭk kna tinei ngă bruă amâo tŭ dưn, dleh kpăk, mtŭk mtŭl. Pô čih klei mrâo kơ Sang mđung asăp blŭ Việt Nam ti Lăn dap kngư mâo dŭm klei čih “Hdră mtrŭn 30: Klei čiăng kbiă hriê mơ̆ng klei dôk mâo sĭt ti dŭm anôk bruă lŏ hma dliê kmrơ̆ng ti Lăn dap kngư”.

Knơ̆ng bruă êpul grup TH jing sa hlăm dŭm anôk bruă duh mkra ba anăp hlăm hdră mkŏ dăp, mlih mrâo dŭm knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng ti Lăn Dap Kngư hŏng bruă duh bi liê hlăm krĭng lăn prŏng 27 êbâo ha prăk bi liê dưi kriê dlăng, ba yua amâo tŭ dưn kyua dua knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng Rừng Xanh leh anăn Čư̆ Mlêñ, kdriêk Ea Sup, čar Dak Lak. Knhal jih thŭn 2016, mơ̆ng tur knơ̆ng mkŏ dăp gru hmô dua knơ̆ng bruă, Knơ̆ng bruă mkra mjing mnơ̆ng ƀơ̆ng leh anăn dliê kmrơ̆ng Dak Lak dưi mkŏ mjing, Trịnh Xuân Thắng, Khua Knơ̆ng bruă brei thâo, hdră mtrŭn jing dưi brei knơ̆ng bruă pla mjing leh anăn rông mnơ̆ng hlăm lăn dliê amâo jing ƀiădah boh sĭt lu ênhă amâo lŏ mâo dliê ôh. Khădah, hdră kčah mơ̆ng Knŭk kna mâo klei bi mlih hŏng bruă mdei ba yua lăn dliê amâo jing kơ hdră kñăm mkăn, hdră kčah tal êlâo ăt kăn mdei mơh. Hlăk êjai anăn, 6 thŭn leh ƀiădah dŭm hră mơar mlih mrâo anôk bruă duh mkra ăt ka dưi bi leh, dŭm hră mơar hdră bhiăn mdĕ si hră bi mklă ba yua lăn ară anei ăt kă dưi yua anăn dua knơ̆ng bruă hđăp. Năng huĭ hĭn, êlâo kơ bi mbha, dŭm êbâo ha lăn luič leh, leh anăn ară anei kahan ksiêm čar Dak Lak dôk ksiêm dlăng klei soh anei. Bruă duh bi liê mơ̆ng knơ̆ng bruă dôk gun kpăk kơ hdră bhiăn leh anăn boh klei mâo: “Hdră kñăm mơ̆ng Êpul grup tinei jing čiăng mâo lăn duh bi liê ƀiădah truh wưng ară anei mrâo mâo lăn hlăm hră mơar đuič, anăn jing klei phŭn hĭn. Mâo đa đa anôk dưi ngă snăn mnuih ƀuôn sang suôt. Tơdah mâo dŭm krĭng lăn mnuih ƀuôn sang ka ksĭng mmiă snăn anăn jing krĭng dleh dlan, kbưi, amâo jăk jing leh anăn điêt. Êpul grup amâo dưi jhŏng duh bi liê ôh, kyua bi mklă jing srăng luič amâo mâo mnga ôh.”

Ăt jhŏng hgŭm hlăm hdră duh bi liê bruă lŏ hma ti Lăn Dap Kngư jing Knơ̆ng bruă mnơ̆ng ƀơ̆ng tŭ jăk NutiFood leh blei 80% kdrêč bi liê ti Knơ̆ng bruă kphê Phước An. Hdră mơ̆ng knơ̆ng bruă jing ba yua bruă lŏ hma mrâo mrang, ba dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng mâo hnơ̆ng jăk kơ anôk ba čhĭ hlăm ala čar leh anăn dlông rŏng lăn. Ƀiădah 4 thŭn leh bi mbha, amâo djŏ knŏng amâo dưi pŏk ngă hdră mkra mjing ôh, anôk bruă duh mkra lŏ lĕ hlăm klei mtŭk mtŭl bi kčŭt kđi hŏng phung ƀuôn sang phăn jao lăn. Nguyễn Huyền Trâm, Khua Knơ̆ng bruă brei thâo, wăt tơdah gĭr bi blŭ hrăm, klei mâo ăt kăn dưi msir mgaih, kyua anăn knơ̆ng bruă kčŭt kơ Sang phat kđi hluê si hdră bhiăn.“Čiăng msir mgaih klei bi mmiă, Knơ̆ng bruă pŏk ngă lu hdră msir čiăng mâo ai tiê bi hgŭm, bi trông plah wah phung phăn jao lăn hŏng Knơ̆ng bruă, hluê ngă djŏ klei kčah mơ̆ng hdră bhiăn. Klei tŭ ăt ka dưi tŭ jing. Hdră msir knhal tuič, jing hmei mơĭt hră kơ dŭm gŏ êsei phăn jao kơ Sang phat kđi msir mgaih hluê si hdră bhiăn”

Boh jhat mơ̆ng bruă amâo klă mngač hlăm bruă bi mbha klei kiă kriê ăt hlăk ngă kơ Knơ̆ng bruă kphê Gia Lai leh anăn Knơ̆ng bruă Čê Biển Hồ, hŏng giăm 1.700 ha ti čar Gia Lai dleh pŏk ngă hdră mkra mjing, mnia blei leh 3 thŭn bi mbha kiă kriê. Thŭn 2016, leh mbha kiă kriê, čar Gia lai knŏng brei bi kdung hdră phăn jao đang pla mjing truh wưng knơ̆ng bruă klă sĭt jao kơ Knơ̆ng bruă lŏ kiă kriê. Khădah, dua knơ̆ng bruă hđăp jing Knơ̆ng bruă Kphê Gia Lai leh anăn Knơ̆ng bruă Čê Biền Hô lŏ ngă soh hŏng klei Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar gĭt gai, lŏ dơ̆ng bi klă hră mơar kuôl kă phăn jao sui hŏng wưng kčah hŏng phung mă bruă truh thŭn 2042 leh anăn thŭn 2047.

Trịnh Đình Trường, Khua Êpul gơ̆ng bruă kiă kriê, Knơ̆ng khua kiă kriê mơ̆ng dua knơ̆ng bruă brei thâo, phung duh bi liê amâo păn kjăp ôh leh anăn phung phăn jao snăn, phung mă bruă ară anei jing klă sĭt mơ̆ng đang pla mjing. Knơ̆ng bruă ăt kăn dưi dlăng jing msĕ si knơ̆ng bruă knŭk kna, ăt adôk mâo klei kpĭ hdră mkra mjing, mnia blei, ka mâo ôh klei bhiăn, hdră êlan čiăng kơ anôk bruă duh mkra dưi tlaih mơ̆ng klei ngă bruă hđăp. Hlăk êjai anăn, mnơ̆ng phung duh bi liê blei jing amâo djŏ ênoh prăk đru duh bi liê ôh, ngăn drăp ti lăn, klei dưi lŏ mưn lăn ôh ƀiădah jing bruă klam hŏng mnuih mă bruă, bruă klam mơ̆ng anôk bruă duh mkra knŭk kna lŏ lui. Dŭm klei anei amâo dưi ksiêm dlăng bi nik ôh êlâo leh anăn êdei kơ bi mbha kiă kriê: “Bi lông blei snăn hluê si klei bhiăn jing gĭr bi lông ênoh djŏ, lăn doh, jih jang mnơ̆ng klă mngač ƀiădah Knŭk kna amâo thâo êlâo ôh klei jhat anăn. Hmei lŏ jing mnơ̆ng mgơ̆ng. Ară anei msĕ si čhuang jơ̆ng hlăm lăn hlŭ leh, klei rŭng răng jing toh hroh leh, ksuê̆ jơ̆ng amâo lŏ dưi, dôk êđăp ênang kăn lŏ dưi, djiê sơaĭ yơh!”

Anôk bruă duh mkra bi liê dŭm êklăk truh dŭm êtuh êklai prăk čiăng hgŭm kiă kriê, kčah hdră kñăm hŏng Knŭk kna ba yua tŭ dưn dŭm ênhă lăn prŏng leh anăn jing ti Lăn Dap Kngư. Khădah, leh mkŏ dăp, bi mbha kiă kriê, lu anôk bruă lŏ lĕ hlăm klei rŭng răng, dŭm klei bi mmiă amâo thâo mjưh ruê̆ leh anăn klei jhat jing mkra mjing, bruă mnia blei amâo mâo mnga bi kdung sui.