VOV4.Êđê- Hdră tla prăk rang mgang dliê kmrơ̆ng jing knhuang êbat yuôm bhăn hŏng bruă dliê kmrơ̆ng, mkŏ mjing hdră êlan mrâo, kjăp leh anăn bi mdul klei ktrŏ ngăn prăk hlăm bruă răng mgang leh anăn mđĭ kyar dliê kmrơ̆ng.

Leh 10 thŭn hluê ngă hdră tĭng tla bruă răng mgang dliê, Keh răng mgang lehanăn mđĭ kyar dliê čar Kon Tum hrui mâo êbeh 1.900 êklai prăk. Keh anei mkăp leh giăm 1.800 êklai prăk tĭng tla kơ dŭm pô dliê jing êpul êya, gŏ êsei, mnuih, êpul êya mnuih ƀuôn sang dôk mâo Knŭk kna jao lăn, jao dliê lehanăn Anôk bruă sang čư̆ êa gưl să mâo Knŭk kna jao klei đua klam kriê dlăng, răng mgang dliê. Phŭn mkăp prăk tĭng tla bruă răng mgang dliê đru mguôp hlăm bruă răng mgang 384.000 ha dliê, truh hlăm brô 67% ênhă dliê mơ̆ng čar amâo tĭng ana ksu, dŭm mta mnơ̆ng pla jăk mâo ti alŭ wăl.

Kơ bruă pla dliê bi hrô, 7 thŭn êgao, čar Kon Tum pla leh êbeh 2.200 ha dliê lehanăn đru kơ mnuih ƀuôn sang pla êbeh 647 ha pla mjing. Hoàng Văn Chất, Khua anôk bruă dliê kmrơ̆ng Đăk Tô, êpul êya dôk răng mgang 29.000 ha dliê, hlăm anăn mâo êbeh 22.000 ha dliê dưi dưn hdră mtrŭn tĭng tla bruă răng mgang hlăm thŭn êgao êbeh 17 êklai prăk, brei thâo:

        “Mơ̆ng leh mâo hdră mtrŭn tĭng tla bruă răng mgang dliê, dlăng kluôm jing bi mlih jih jang hlăm hdră kriê dlăng, răng mgang dliê. Tal sa jing hdră kriê dlăng, răng mgang dliê mâo mđing dlăng. Mơ̆ng phŭn mkăp prăk dưi duh bi liê blei mprăp kdrăp mnơ̆ng, kdrăp gang mkhư̆ klei pui ƀơ̆ng dliê djŏ guôp. Prăk mlan tla kơ phung knuă druh, mnuih mă bruă dưi rơ̆ng kjăp klei hdĭp mda aguah tlam. Leh mâo hdră mtrŭn, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang răng mgang dliê boh nik mnuih ƀuôn sang, êpul êya mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ hruê ƀrư̆ h’ĭt kjăp, đĭ kyar”.

        Boh sĭt leh 10 thŭn hluê ngă hdră tĭng tla bruă răng mgang dliê, Anôk bruă sang čư̆ êa čar Kon Tum mñă klă, hdră mtrŭn anei jing boh kdrŭt yuôm bhăn kơ anôk bruă dliê kmrơ̆ng, mjing klei găl klei bhiăn ngăn prăk mrâo, h’ĭt kjăp, bi hrŏ klei ktrŏ kơ anôk bruă ngăn prăk đru mguôp yuôm bhăn hlăm bruă răng mgang lehanăn mđĭ kyar dliê h’ĭt kjăp. Thŭn 2011, ênoh ngă soh hŏng Klei bhiăn dliê kmrơ̆ng mơ̆ng čar giăm 1.100 klei ară anei trŭn adôk 361 klei, ênhă dliê mâo arăng bi rai mơ̆ng êbeh 400 ha ară anei adôk 46 ha.

        Bruă hluê ngă hdră tĭng tla bruă răng mgang dliê ăt mjing bruă mă kơ dŭm êbâo čô mnuih, đru mđĭ hnư hrui wĭt, bi hrŏ ênoh gŏ êsei ƀun, rơ̆ng kjăp klei êđăp ênang yang ƀuôn, klei êđăp ênang bruă kđi čar lehanăn klei êđăp ênang yang ƀuôn, boh nik ti dŭm krĭng taih kbưi mơ̆ng čar. Mơ̆ng thŭn 2011- 2020, ênoh prăk yua hlăm bruă tĭng tla răng mgang dliê mâo dŭm gŏ êsei, mnuih, êpul êya mnuih ƀuôn sang dôk hlăm čar mâo tŭ mă êbeh 176 êklai prăk. Hồ Thanh Hoàng, Khua keh răng mgang lehanăn mđĭ kyar dliê čar Kon Tum brei thâo, hdră tĭng tla bruă răng mgang dliê ƀrư̆ hruê ƀrư̆ nao mŭt hlăm klei hdĭp lehanăn mñă klă bruă klam yuôm bhăn mơ̆ng anôk bruă dliê kmrơ̆ng mơ̆ng čar:

“Dŭm pô dliê jing dŭm êpul êya, mâo anôk bruă dliê kmrơ̆ng, mâo Anôk bruă răng mgang dliê, mâo leh phŭn mkăp prăk h’ĭt kjăp čiăng rơ̆ng kjăp hdră mă bruă. Klei hdĭp mơ̆ng phung knuă druh, mnuih mă bruă mơ̆ng dŭm êpul êya pô dliê ƀrư̆ hruê dưi mkra mđĭ klă sĭt. Kyua anăn, phung knuă druh, mnuih mă bruă mơ̆ng anôk bruă anei ăt sĭt êmĭt nao hgŭm hlăm hdră răng mgang dliê. Kyua mâo phŭn mkăp prăk răng mgang dliê h’ĭt kjăp anei, mnuih ƀuôn sang ăt nao hgŭm hiu suang dlăng, răng mgang dliê, klei hdĭp diñu ƀrư̆ hruê ƀrư̆ h’ĭt kjăp”.

Kluôm čar Kon Tum ară anei mâo êbeh 360 êbâo ha dliê mkăp kơ hdră tĭng tla bruă răng mgang dliê, hlăm anăn, hlăm brô 45.000 ha dưi phăn jao kơ 3.612 gŏ sang lehanăn 22 êpul êya anôk mnuih ƀuôn sang dôk nao hlăm bruă răng mgang dliê. Ênoh adôk jao kơ Anôk bruă dliê kmrơ̆ng lehanăn Anôk bruă sang čư̆ êa dŭm să, wăl krah kriê dlăng, răng mgang.

Hluê si A Câu – K’iăng khua anôk bruă sang čư̆ êa să Đăk Kôi, mơ̆ng leh mâo hdră mtrŭn tĭng tla bruă răng mgang dliê, păt čiăng jih ênhă dliê mâo phăn jao kơ mnuih ƀuôn sang dưi răng mgang kjăp hĭn.

A Câu brei thâo: Mơ̆ng leh mnuih ƀuôn sang tŭ mă prăk răng mgang dliê snăn klei hdĭp mnuih ƀuôn sang dưi mkra mđĭ, hdră msir klei ư̆ êpa, bi hrŏ klei ƀun knap mơ̆ng alŭ wăl dưi mtrŭt mđĭ pral. Boh nik hlăm klei dleh dlan êjai mnuih ƀuôn sang hluê ngă hdră bi ktlah yang ƀuôn čiăng gang mkhư̆ hŏng klei ruă Covid 19.

"Hlăm wưng bluh mâo klei ruă Covid 19, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang tuôm hŏng lu klei dleh dlan snăn bruă hrui êmiêt mdiê kuê, hbei, ana kđuč, kphê mâo gun kpăk hmăi truh kơ hnư hrui wĭt. Bruă grăp gŏ êsei mâo tŭ mă mơ̆ng 5 – 6 êklăk prăk tĭng tla bruă răng mgang dliê srăng đru kơ dŭm gŏ êsei dul ƀiă klei dleh dlan. Phŭn mkăp prăk anei mnuih ƀuôn sang ba yua hlăm klei hdĭp aguah tlam, lŏ duh bi liê kơ bruă duh mkra, bi h’ĭt klei hdĭp. Tơdah klei hdĭp dưi rơ̆ng kjăp snăn mnuih ƀuôn sang ăt h’ĭt ai tiê răng mgang dliê kjăp hĭn”.

Hŏng bruă hluê ngă tŭ dưn hdră mtrŭn tĭng tla bruă kriê dlăng, răng mgang dliê, Keh răng mgang lehanăn mđĭ kyar dliê čar Kon Tum hlăk lehanăn dôk bi hgŭm kjăp hŏng anôk bruă dliê kmrơ̆ng dŭm kdriêk, ƀuôn prŏng mơ̆ng Kon Tum lehanăn Anôk bruă ngăn prăk Liên việt post Bank ti alŭ wăl čar Kon Tum hluê ngă leh jăk hdră tĭng tla êbeh 90 êklai prăk hlăm bruă răng mgang dliê kơ mnuih ƀuôn sang djŏ wưng kčah mtrŭn. Bruă tĭng tla prăk răng mgang dliê djŏ wưng srăng đru kơ mnuih ƀuôn sang mâo prăk kăk duh bi liê kơ bruă duh mkra pla mjing hlăm wưng dôk bluh mâo klei ruă tưp lehanăn blei mnơ̆ng dhơ̆ng hlăm wưng giăm yan hrui êmiêt mñg dhơ̆ng pla čiăng bi h’ĭt klei hdĭp. Bruă duh mkra đĭ kyar, klei hdp h’ĭt kjăp, mnuih ƀuôn sang srăng h’ĭt ai tiê hĭn hlăm bruă răng mgang wăl dliê ti lăn dap kngư./.

                                                    Pô mblang: H’Nêč Êñuôl