VOV4.Êđê - Hla\m kdrê] mđung anei, Thạc sĩ Phạm Công Trí, Khua klei hria\m kơ Brua\ nga\ Lo\ hma, dliê kmrơ\ng, hla\m Knơ\ng brua\ ksiêm hria\m klei kreh knhâo, hdra\ mnêc\ nga\ brua\ Lo\ hma, dliê kmrơ\ng Dap kngư sra\ng đru kc\e\ kltrâo brei kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p drei du\m hdra\ pla leh ana\n dla\ng kriê wiê êna\k ana boh sầu riêng. Alum kơ [^ng ga\p ka\p mđing hmư\:

-Ơ Thạc sĩ hlăm brua\ pla mjing boh sầu riêng snăn ya mta brua\ mnuih pla mjing bi mđing he\ kơ hdră dlăng kriê wiê ênăk?

Th.s Phạm Công Trí: Tui hluê ho\ng mjeh sầu riêng pô pla đang amâodah pla plua hlăm war kphê drei mâo hdră dlăng kriê bi jăk, [ia\dah dla\ng kluôm ana boh sầu riêng jing mta kyâo năng mđing êdi kơ klei đ^ jing mơ\ng knăt mda, lehana\n kơ wưng đ^ kyar jăk kơ klei mboh, rông boh, lehana\n tơdah drei pruê hbâo amâo mâo djo\ ăt srăng ngă jhat, lehana\n luh adiê. Ho\ng ana boh sầu riêng brua\ mjing pum bi mnga] ta] jing yuôm bhăn snăk. Ho\ng ana boh sầu riêng klei pla plua\ hlăm war kphê snăn brua\ mjing pum plah wah ana sầu riêng lehana\n ana kphê ăt jing yuôm bhăn, bi đru kơ jih dua mta ana anei đ^ jing lehana\n mboh.

Ara\ anei hdră dlăng kriê IBM jing brua\ dlăng kriê wiê ênăk kluôm. Việt Nam jing 1 hlăm du\m ala ]ar ba ana\p kơ brua\ mkra mjing chế phẩm sinh học, lehana\n mjing mta mnơ\ng hd^p bi kdơ\ng ho\ng mta mnơ\ng jhat, mse\ si mta mmao Tricoderma jing sa mta vi sinh mâo ba yua tu\ jing leh hlăm brua\ pla tiêu ti Lăn Dap Kngư, snăn ho\ng mta vi sinh anei mơh ba yua ăt tu\ jing mơh ho\ng ana boh sầu riêng ara\ anei. {ia\dah ara\ anei hlăm ana boh sầu riêng mnơ\ng ngă kbia\ hriê mơ\ng mta mmao jhat Phytopthora, lehana\n ho\ng du\m klei bi bru\ agha ăt hlăk hlê dleh dưi ksiêm dlăng, snăn brei mnuih pla mjing mđing kơ klei anei.

-Bi kơ hbâo pruê si ngă Ơ Thạc sĩ? Ara\ anei hlăm anôk ]h^ mnia mâo du\m mta hbâo pruê trua\n kơ brua\ pioh pruê kơ ana boh sầu riêng, snăn si ngă  dưi mơ\ mnuih pla mjing ba yua mta hbâo anei pruê kơ boh sầu riêng pla plua\ mb^t hlăm đang kphê?

Ths. Phạm Công Trí: Tơdah diih ba yua hbâo pruê trua\n kơ brua\ pruê kơ ana boh sầu riêng snăn diih [uh ênoh ]h^ `u jing yuôm h^n mka\ ho\ng hbâo pruê kơ kphê, [ia\dah drei pla leh plua\ mb^t snăn hlăm wưng ana boh sầu riêng bi adiê leh, jing hlăk hlê wưng dôk hlăm klei răng, snăn drei bi g^r pruê bi djo\ mta hbâo yơh, lehana\n kơ đa đa phu\n kphê ju\m ana boh sầu riêng ho\ng mta hbâo trua\n kơ ana boh sầu riêng, [ia\dah leh truh ti wưng hơ^t leh, yap ti wưng mdei, amâo mâo lo\ ktro\ ôh kơ brua\ rông boh, lehana\n djo\ hlăm wưng mơ\ng ana\n truh kơ jih thu\n kphê hlăk hlê ksu\n ai bi msăr mboh, snăn mmông anei drei pruê hbâo hluê hdră pruê hbâo kơ kphê. Mse\ snăn kơh rơ\ng kơ jih dua mta mnơ\ng pla anei đ^ jing jăk, lehana\n ênoh bi liê kăn lu rei.

-Dưi mơ\ ih brei thâo ya mta klei hlua\t [ơ\ng ngă ho\ng ana boh sầu riêng, lehana\n si hdră răng mgang ho\ng mta klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă anei?

Ths. Phạm Công Trí: Ho\ng ana boh sầu riêng mâo lu snăk klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, hlăm ana\n kjham h^n êdi jing mơ\ng mta mmao jhat Phytoxthora, mta mmao jhat anei bi rai kjham snăk. Ăt mse\ ho\ng tiêu mơh, hlăm ana boh sầu riêng brua\ kia\ kriê jing dleh dlan h^n, lehana\n ara\ anei brei drei mđing dơ\ng mơ\ng brua\ ruah mjeh, lehana\n klei dlăng kriê mơ\ng mrâo pla mtam, tơdah êđai boh mâo mta mmao jhat anei gam leh snăn brei drei mâo hdră dlăng kriê răng mgang bi jăk.

Ara\ anei hmei mâo klei ]ia\ng mta\ snei, lu mnuih pla mjing drei ara\ anei răng mgang mnơ\ng pla mjing, hlăm ana\n mâo wa\t ana boh sầu riêng, lehana\n ana boh sầu riêng jing ana kyâo pro\ng, bi tơdah yua êa drao hoá học krih, lehana\n ho\ng yan hjan dleh thâo t^ng knăl mse\ si ara\ anei, snăn dleh dlan măng ai yơh hla\m brua\ dlăng kriê. Mơ\ng klei anei drei mguôp brua\ dlăng kriê ho\ng êa drao hoá học lehana\n ba yua chế phẩm sinh học mse\ si TricoGold amâodah du\m mta trico tu\ dưn mkăn amâodah mơ\ng du\m mta chế phẩm sinh học hlăk dôk yua ti Việt Nam ara\ anei, drei ba krih hlăm war boh srăng đru kơ war boh đ^ jing jăk h^n. Boh nik mđing kơ du\m phu\n boh sầu riêng pla plua\ hla\m war kphê amâodah tiêu, jing di`u mâo sa mta klei mnơ\ng ngă mse\, snăn brua\ mkhư\ gang ho\ng du\m mta vi sinh, lehana\n du\m mta êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing, snăn wa\t hla\m ana mnơ\ng pla phu\n lehana\n pla plua\ bi krih răng mgang mse\ yơh snăn kơh mâo klei tu\ dưn.

-Êngao kơ du\m klei mrâo la] leh kơ dlông, snăn ya mta klei thạc sĩ ]ia\ng lo\ mta\ kơ mnuih pla mjing hlăm brua\ pla mjing lehana\n dlăng kriê ana boh sầu riêng, Ơ thạc sĩ?

Ths. Phạm Công Trí: Brei mnuih pla mjing bi mđing, điêt đuôt amâo mâo dưi ba yua ôh du\m mta êa drao jia kma đuôm sui hlăm lăn, ara\ anei mâo lu mnuih ba krih đa đa hoá chất hlăm lăn hlo\ng kma đuôm hlăm ana boh sầu riêng jing ba klei amâo mâo jăk ôh mtam. Ho\ng du\m đang war pla boh sầu riêng hluê ênoh ]ua\n VietGap ]ia\ng dưi yap jing hdră pla mjing doh, snăn bi dlăng kriê bi djo\ ho\ng klei mta\ djo\ ho\ng ênoh ]ua\n VietGap jing jăk snăk, lehana\n êđăp ênang kơ drei kơ mnuih yua djo\ ho\ng klei Anôk brua\ ksiêm duah kơ mnơ\ng pla mjing Lăn Dap Kngư mđ^ ai ba yua.

Tơdah drei ka mâo klei thâo săng ôh hlămbrua\ pla mjing boh sầu riêng, snăn drei g^r tui hriăm êmuh, ksiêm duah ]ia\ng mâo klei thâo săng kơ pô snăn kơh brua\ drei pla mjing srăng mâo klei tu\ dưn. Đăm le\ hlăm klei m^n pla si gơ\ jing truh leh [uh mnơ\ng ngă dơ\ng bi hluah d’dang êran hiu duah hdră mkhư\ gang snăn jing hnui leh, kyuana\n brei mâo klei kjăp gang mkhư\ mơ\ng hnưm s^t nik srăng ba w^t klei tu\ dưn jăk.

Hmei lo\ mâo klei mta\ kơ mnuih pla mjing, g^r lo\ bi ksiêm duah kơ alu\ wa\l ]ua\l mka\ pla mjing boh sầu riêng hlăm ]ar pô. Kyuadah brua\ anei ]ar drei mâo leh brua\ ]ua\l mka\. Tơdah anôk drei pla dôk hlăm kr^ng ]ua\l mka\ snăn jing anôk mâo klei găl jăk h^n mơ\ng yan adiê, bi tơdah dôk hla\m êngao wa\l ]ua\l mka\, snăn hlăm kr^ng ana\n yan adiê amâo mâo guôp ho\ng ana boh sầu riêng ôh, mơ\ng ana\n djăp mta brua\ drei ngă jing dleh h^n ktro\ h^n.

-La] jăk kơ thạc sĩ lu!

Y Khem pô ]ih mkra.