VOV4.Êđê - Kyua amâo đei liê lu anôk la\n pioh pla mjing, mnơ\ng yua êlưih duah, djo\ guôp ho\ng wa\l la\n êa anôk hd^p mda, bruă pla mmao hlăk mâo lu go\ êsei mnuih [uôn sang ti [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột, ]ar Daklak ruah nga\ pioh mđ^ kyar bruă duh mkra go\ êsei. Brua\ anei hlăk ba w^t boh tu\ dưn đ^, mlih mđ^ hnư hrui w^t kơ mnuih [uôn sang. Pô ]ih klei mrâo kơ kdrê] anei mâo klei c\ih lac\ kơ bruă anei.

Anôk pla mmao êbeh 5 êbao m² mơ\ng go\ sang Trương Văn Chúc ti alu\ kr^ng Êa Tam, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, ]ar Daklak ara\ anei pla lu mta mmao mse\ si mmao ^t, mmao êngoh, mmao adrăng, mmao knga kuih… Djo\ mmông găl grăp hruê mâo ]h^ truh 500kg mmao mtah, kah knar mâo ba w^t mơ\ng 400 – 500 êklăk prăk. Chúc brei thâo, `u mphu\n pla mmao mơ\ng thu\n 2007, tal êlâo pla ma\ kno\ng điêt 1.500m²; leh mơ\ng năn dơ\ng mâo prăk mjut lo\ ngă pro\ng h^n. Truh kơ ara\ anei, ]o\ng mkra mjing leh mơh mjeh, dưi mkăp djuê mjeh kơ hlei pô ]ia\ng blei.

Tui si Chúc, brua\ pla mmao brei mâo klei thâo mbrua\, ma\ brua\ ho\ng klei mdje\, ho\ng klei g^r, nao ]ua\ war mmao jê` jê`, ksiêm dlăng bi nik lehanăn thâo [uh ma\ lui he\ jih đơ kpu\ng jhat. Mb^t ho\ng ana\n, êjai hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk, krih nanao êa man bi djăp h’ăp msah, amâo mâo lui mmao le\ hlăm klei thu krô ôh, ngă dleh đ^ pro\ng hmăi amâo mâo jăk kơ hnơ\ng mmao mâo, bi tơdah krih êa lu đei, mmao ăt srăng jhat mơh bru\ he\. Snăn hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk mmao ^t jing mta mmao mâo ênoh, lehana\n hlăm anôk mnia mblei ]h^ yuôm.

Trương Văn Chúc brei thâo:“Tal êlâo kâo ngă pioh ]h^ mâo ma\ 200kg đu], [ia\dah ara\ anei kâo ngă lu h^n leh mâo mơ\ng 400 – 500 kg leh. Klei ]ia\ng blei mmao ^t hlăk hlê lu, mnuih [uôn sang thâo kơ klei tu\ dưn mơ\ng mmao ^t pioh mbo\ jăk kơ asei mlei, snăn lu mnuih blei yua, kâo pla jing pioh ]h^ yơh. Mmao ^t pla mjing dleh h^n ho\ng du\m mta mmao mkăn, bi liê ktro\ h^n mơh, [ia\dah mâo ba w^t kdlưn h^n”.

Ăt mse\ ho\ng go\ sang Chúc, go\ sang Trương Tố Hà, ti alu\ kr^ng Tân An, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt sia\ suôr ho\ng brua\ pla mmao êbeh 12 thu\n ho\ng anei leh. Hà ara\ anei jing khua kia\ kriê Êpul hgu\m brua\ pla mmao Hà Hương, sa anôk duh mkra pla mjing mmao hing ang ti [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt. Truh kơ ara\ anei, Êpul hgu\m brua\ pla mmao anei ăt mâo ]h^ lu mta mmao mơh mse\ si mmao ^t, mmao adra\ng, mmao êngoh, mmao knga kkuih… grăp thu\n mâo truh 30 tôn mmao mtah djăp mta. Mmao mơ\ng Hà Hương mâo ]h^ truh kơ Đà Nẵng, Hà Nội, Biên Hoà…

Tui si Hà, kah knar hlăm sa sao pla mmao, tơdah hlăm sa blư\ lu mta mmao srăng ba w^t klei tu\ dưn h^n, leh kah kơ ênoh bi liê adôk mnga mơ\ng 50 – 60 êklăk prăk, sa thu\n dưi pla mơ\ng 3 – 4 yan. Hjăn go\ sang `u mâo ba w^t prăk mnga mơ\ng 500 – 700 êklăk prăk. Ho\ng hlei pô ]ia\ng hriăm brua\ pla mmao, `u đru mtô brei mtam: “Tơdah mâo hlei pô ]ia\ng hriê hriăm brua\ pla mmao snăn truh kơ đang mmao hmei hriê hriăm amâo mâo ma\ prăk ôh, tơdah hơăi kâo lo\ đru mtô du\m boh adu\ hriăm brua\ mơ\ng du\m kdriêk. Êpul anei di`u thâo pla leh đa đa, kyuadah kâo mtô dơ\ng mơ\ng brua\ ma\ djah kyâo hlo\ng truh kơ brua\ ba ]h^ mmao”.

Tui si adu\ brua\ duh mkra [uôn pro\ng, ara\ anei [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt mâo hlăm brô 40 go\ êsei pla mmao, grăp thu\n mâo ba ]h^ êbeh 20 tôn mmao mtah djăp mta, lu jing ]h^ hlăm ala ]ar pô. Amâo mâo djo\ kno\ng ba w^t hnơ\ng hrui w^t kơ go\ sang pô đu] ôh, du\m đang mmao lo\ mjing brei leh brua\ knua\ ma\ kơ lu mnuih hlăm alu\ w\al, ho\ng ênoh prăk [ơk 3 êklăk prăk/mlan. Pla mmao amâo mâo jăk yua êa drao hlua\t ôh, lehana\n dưn yua jih djah djâo mơ\ng brua\ lo\ hma, mse\ si mơ\ng djah kyâo, djah adrăng, mơ\ng ana\n ênưih pla mjing mmao hlăm alu\ wa\l mnuih [uôn sang dôk./.

Ara\ anei, alum [^ng drei hmư\ Thạc sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc, nai mtô brua\ pla mjing lehana\n dlăng kriê wiê ênăk mmao pioh [ơ\ng lehana\n mmao pioh ngă êa drao, mơ\ng Anôk mtô brua\ kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Daklak, srăng lo\ mâo klei mta\ mtăn kơ [^ng drei hla\m brua\ pla lehana\n dlăng kriê mta mmao anei hlăm wa\l go\ sang pô:

-PTV: Ơ thạc sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc, ]ia\ng duh bi liê pla mmao kơ go\ sang, du\m ênoh prăk drei c\ia\ng bi liê tal êlâo?

. Thạc sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc: Tơdah ho\ng sa đang mmao hlăm brô 100 m2, snăn duh bi liê kơ sang pla mâo ]uôr guôm, mâo `uăl ju\, pra, mko\ dưm kdrăp krih pruih êa êran hjăn lui] hlăm brô giăm 100 êklăk prăk. Ho\ng 100 m2 ana\n, drei dưi pla 10 êbâo hruh mjeh mmao, lo\ bi liê 55 êklăk prăk pioh blei mjeh dơ\ng.

Ho\ng  sa hruh mmao ^t, gưl tal 1 drei hrui pe\ kah knar mâo 20g mmao krô hlăm sa knuh, gưl tal 2 hrui mâo hlăm brô 10 – 12g, jing kah knar hrui mâo 1 knuh m’mao mơ\ng 30 – 32g. Wưng dôk mđam mjeh hlăm brô 1 mlan, wưng ba dưm kơ sang pla hlăm brô 3 mlan, jing hlăm brô 4 mlan drei bi mlih tuôr yơh.

-PTV: Tơdah pla hlăm go\ sang, snăn mnuih pla ba ba yua ya mta pra ơ thạc sĩ?

. Thạc sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc: Pra pla mmao, snăn mâo lu mta pra, mâo pra mse\ si boh hră A amâodah boh hră I mkruôp mdua. Boh kbưi plah wah hruh pla mmao hlăm brô 3 cm, du\m hruh pla amâo dưi dưm kniă ôh, tơdah bi siă mb^t, snăn knuh mmao mơ\ng hruh anei bi so# ho\ng knuh mmao hruh adih, mmông ana\n knuh mmao amâo mâo siam ôh leh ana\n ênoh ba ]h^ srăng amâo mâo đ^ ôh. Tơdah dăp hruh pla mmao hlăm pra, s\năn amâo dưi mbe\ hruh mmao kơ anôk mkăn ]ia\ng dưm `u h’^t sa anôk leh ana\n mđing dưm mbah t^ng kơ knuh m’mao srăng ]a\t đ^.

PTV: Hlăm hdră pla leh ana\n kriê dlăng, snăn ya mta mnuih [uôn sang c\ia\ng bi mđing ơ thạc sĩ?

. Thạc sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc: Hlăm wưng pla leh ana\n kriê dlăng, ho\ng go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, tơdah amâo mâo ôh ma\i krih êran hjăn, drei krih ho\ng kngan, drei srăng krih hlăm brô 4 blư\ hlăm 1 hruê, tơdah adiê mđiă ktang, yang hruê dơ\ng mơ\ng 12h truh kơ 2h, drei krih ti tur. Sang pla jăk h^n êdi, bi pla hlăm sang mâo ]uôr leh ana\n guôm `uăl ju\ ]ia\ng boh mnga] mtrang bi knar hlăm sang pla mmao pioh mmao ]a\t đ^ hluê  sa t^ng leh ana\n bi knar. Bi tơdah ba yua tôl, snăn drei bi mhro\ hnơ\ng hlơr mơ\ng tôl ho\ng hdră lo\ dưm po\k mhro\\ hnơ\ng hlơr amâodah leh ana\n êlan bi ling êa hlăm tôl ]ia\ng mhro\ hnơ\ng hlơr mb^t ana\n mđ^ h^n hnơ\ng krih êa ]ia\ng hnơ\ng hlơr ti dlông leh ana\n ti gu\ h’^t sa hnơ\ng.

- PTV:  Sa hdră bruă mnuih [uôn sang bi mđing ana\n jing klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, ho\ng mmao ^t drei c\ia\ng bi mđing ya mta mnơ\ng ngă ơ thạc sĩ?

. Thạc sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc: Mmao ^t ăt mâo du\m mta mnơ\ng ngă, mnơ\ng ngă lu êdi jing hlăm wưng `u ]ah mta, kyua hlăk wưng ]ah mta srăng ngă tluh tlưi` kơ mnơ\ng hd^p đơđiêt phiơr mu\t hlăm sang pla, kyua ana\n êjai wưng pla drei bi ksiêm dlăng nanao hla\m grăp hruê, du\m hruh mâo mnơ\ng ngă drei ba kơ ta] mtam dlăng mâo mnơ\ng hd^p đơđiêt `u\ kma he\ amâodah h’a^. Ho\ng mmao ^t, amâo dưi ba yua ôh du\m mta êa drao krih mdjiê hluăt ]ia\ng mdjiê mnơ\ng nga\ kơ đang mmao, kyua mmao ^t amâo dja\l sna\k `u  kma êa drao mdjiê hluăt, tal 2 mmao ^t jing mnơ\ng mkra êa drao, anăn drei khut khat amâo dưi ba yua êa drao ôh.

PTV: M’mao ^t kno\ng dưi hrui pe\ lu êdi hla\m 2 gưl, snăn leh hrui pe\, mnuih [uôn sang dưi mơ\ lo\ ba yua mjeh m’mao leh pla ana\n ơ thạc sĩ?

. Thạc sĩ Nguyễn Thị Bích Ngọc:Ho\ng mmao ^t, snăn drei ba yua djah kyâo mrâo, kyua ana\n leh hrui pe\ 2 blư\, drei lo\ dưi ba yua ]ia\ng lo\ pla mmao [ơ\ng mse\ si m’mao êngoh, mmao djhưk. Leh hrui pe\ mmao [ơ\ng, snăn djah kyâo anei drei lo\ dơ\ng ba yua pioh pla mmao adra\ng ho\ng hdră ti gu\ drei dưm djah kyâo leh ana\n ti dlông drei dưm adrăng. Leh drei hrui pe\ mmao adra\ng, djah kyâo anei drei bi mdoh he\ ho\ng hdră bi lu\k du\m mta chế phẩm sinh học mse\ si Tricodezma leh ana\n lo\ dưm du\m hbâo bru\ mkăn pioh ba pla êya.

PTV: Sna\n he\, mni la] jăk kơ Thạc sĩ lu ho\!

H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.