VOV4.Êđê- Thạc sỹ Nguyễn Hữu Hưng – Khua adu\ brua\ ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing, Knơ\ng brua\ pla mjing lehana\n ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing ]ar Daklak sra\ng kah mbha du\m hdra\ pla mjing lehana\n dla\ng kriê ana boh êrang anei ba w^t klei tu\ dưn:

-La] jăk kơ Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng hriê hgu\m ho\ng kdrê] anei hruê anei. Akâo kơ thạc sĩ brei thâo si hdra\ hro\ng ruah brua\ pla boh êrang asa\l kđeh ti lăn Mdrak, lehana\n bi kla\ tal êlâo mơ\ng dhar brua\ djo\ tuôm kơ brua\ anei?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng: Mơ\ng leh brua\ pla tiu tuôm ho\ng klei mnơ\ng ngă djiê sa wa hlăk wưng knhal jih thu\n 2017 lehana\n ako\ thu\n 2018, mb^t ho\ng ênoh ]h^ đa đa mnơ\ng mse\ si ktơr, hbei [lang, kbâo, kphê, ksu… tru\n ênoh snăk sơưn, lu go\ êsei hlăm kdriêk Mdrak kmlăn ai tiê bi mlih pla ana boh kroh. Truh ti wưng anei, ti kdriêk Mdrak mâo leh êbeh 2 êbâo ha đang boh kroh. Hlăm ana\n ana boh êrang yơh jing pro\ng h^n truh 135 ha. Mjeh boh êrang anei jing mjeh Hương Chi, boh êrang Hưng Yên… Hlăm thu\n 2019, knơ\ng brua\ lo\ hma ]ar Daklak ăt mkăp leh hra\ tu\ yap ho\ng ana boh êrang ti sa\ Êa Pil kdriêk mdrak.

Akâo kơ thạc sĩ brei thâo, hlăm brua\ pla mjing boh êrang Hưng Yên si hdra\ ma\ brua\, ]ia\ng kơ ana boh mâo klei ]a\t đ^ jăk, mboh h^n?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng: Ana boh êrang dưi pla pătdah hlăm jih thu\n ti Lăn Dap Kngư. {ia\dah tơdah pla hlăm yan hjan snăn mđing kơ brua\ mđue\ êa hu^dah dram lu đei êa kơ ana boh, ngă tlip he\ lăn ênưih snăk djiê ana kyua jhat agha. Boh nik ti Lăn Dap Kngư kno\ng pla mjing jăk h^n tơdah yan hjan hơ^t leh, jing kreh djo\ h^n hlăm mlan 6 mlan 7 grăp thu\n. Ho\ng ênoh ]ua\n êđai mjeh drei ruah du\m mta mjeh jăk mboh, ana kjăp dưi kdơ\ng ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, dưi tu\ ho\ng klei không k[ah êa jăk. Jih jang mjeh anei dưi blei ti anôk mjut mjing êđai mjeh mâo leh k’hưm, mâo phu\n agha kla\ mnga]. Hdra\ ruah blei mjeh snăn ruah mjeh Hưng Yên jing djuê grep, mâo bi mdjuê mơ\ng asa\r jăk amâodah mdjuê mơ\ng adhan k]iêp.

-Akâo kơ ih brei thâo, pla mjeh boh êrang hlăm lăn ]uah êga ti Lăn Dap kngư tăp êwang bi kpleh phu\n anei ho\ng phu\n adih, ]ia\ng kơ ana boh đ^ jing jăk lehana\n mboh?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng: Kơ êwang bi kpleh phu\n anei ho\ng phu\n adih jing tui hluê ho\ng klei jăk jing lăn pla ana\n. Sitôhmô lăn amâo mâo jăk đei jăk jing pla mơ\ng 7 – 8m, bi anôk lăn jăk snăn pla hlăm brô 6m. Sa ha drei srăng dưi pla mơ\ng 190 – 200 phu\n. Ho\ng ana boh êrang drei klei [a\ng ho\ng boh êlam jing 80cm, pro\ng 80cm lehana\n boh [ai 80cm mơh. Êjai klei [a\ng pla, drei kuai dưm he\ sa anôk [o# lăn nah dlông. Mta lăn anei amra lo\ bi lu\k ho\ng hbao kali, lân, lehana\n eh êmô bi mbru\ mđam jih jang mnơ\ng anei mâo sa mlan hlăm [a\ng snăn kơh dưi pla êdai boh.

-Brua\ pruê hbâo, dlăng kriê wiê ênăk ana boh êrang bi jăk lehana\n ]ia\ng kơ mboh, snăn akâo kơ thạc sĩ mblang brei wưng dlăng kriê kơ ana boh ya mta hbâo pruê, du\m ênoh bi pruê?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng: Ana boh êran ăt mse\ ho\ng ana boh mkăn mơh, wưng đ^ jing bi dlăng kriê mbha ngă dua gưl ana\n jing wưng dlăng kriê mjut mjing, lehana\n ]ia\ng mboh brei bi djo\ guôp. Ho\ng du\m thu\n tal êlâo mrâo pla, drei pruê drei pruê hbâo đạm jing 25gram/phu\n, bi lân mơ\ng 300 – 400gram/phu\n, kali mơ\ng 25 – 35gram/phu\n. Hjăn NPK snăn lo\ thiăm pruê hluê ênoh 11-4-14, mđing h^n jing hbâo đạm lehana\n kali, mơ\ng thu\n tal 2-3 snăn mđ^ ênoh đạm jing mơ\ng 50 – 100gram/phu\n, lân jing 800 gram/phu\n, kali mơ\ng 300 – 400gram/phu\n. NPK jing 650 – 800gram/phu\n. Bi hbâo bru\ eh mnơ\ng rông drei pruê sa blư\/thu\n, amâodah dua thu\n sa blư\ tu\ mơh. Bi ênoh tui hluê ho\ng war boh đ^ jing. Drei dưi pruê mơ\ng 40 – 50kg/phu\n, tui hluê ho\ng mdê bi mta lăn. Drei pruê leh adiê hjan hlăm knhal jih mlan 6 mlan 7 êjai lăn msah leh, amâodah mtlaih hbâo ho\ng êa lehana\n krih kơ ana boh. Drei mbha ngă mơ\ng 4 – 5 blư\ pruê hlăm thu\n.

-Ana boh êrang jing ana kyâo pro\ng, [ia\dah ăt ]ia\ng snăk kơ klei krih êa, snăn akâo kơ ih ktrâo brei si ênoh krih êa bi djo\ guôp ]ia\ng kơ ana boh đ^ jing hlăm yan bhang không lehana\n boh mnga ăt jăk?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng: Ana boh êrang jing ana boh kreh jê` ba pla hlăm lăn ping kngư, mơ\ng ana\n ênưih le\ hlăm klei k[ah êa hlăm yang bhang không. Mơ\ng ana\n drei ăt mđing truh kơ brua\ krih êa bi djăp ]ia\ng kơ ana boh đ^ jing jăk lehana\n mboh. Krih êa kơ ana boh êrang dưi mbha ngă hlăm 3 gưl wưng bi knăt, wưng bi mnga đuôm adiê, lehana\n wưng leh hrui pe\ boh ]ia\ng kơ ana lo\ kru\ ai ]a\t đ^. Hlăm wưng anei krih bi ênu\m tar êa hlăm phu\n, dưi krih jur êa hlăm phu\n amâodah krih bi thư\, kno\ng kha\ bi djăp êa mâo hnơ\ng h’ăp msah jăk. Jing djăp êa kơ ana boh đ^ jing lehana\n mboh dưi leh.

-Bi hdră khăt mkra adhan kơ ana boh si be\? ]ia\ng kơ ana boh mboh, lehana\n amâo mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ôh?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng: Ho\ng klei khăt mkra adhan ana boh êrang lehana\n lu mta ana boh mkăn mse\ mơh, snăn mbha jing wưng mrâo pla êjai ka truh thu\n mboh, lehana\n wưng leh mboh. Hlăk mrâo pla mjing ka truh thu\n mboh drei dlăng kriê khăt hre\ mkuôm 4 adhan pro\ng mbha hlăm 4 kiêng, mjing pum siam pioh ênưih dlăng kriê, hrui êmiêt, lehana\n răng mgang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, bi truh thu\n mboh drei khăt mkra he\ jih adhan je\ ho\ng lăn, jih jang adhan mâo klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, lehana\n mjing klei mnga] ta] kơ ana boh đ^ jing. Jăk h^n, drei bi mnga] nah [ro\ng, drei hre\ ya adhan pluh ktlah mtlâo.

-Leh jih wưng dlăng kriê mơ\ng 3 – 4 thu\n, ana boh dơ\ng đue\ nao kơ thu\n mboh, dơ\ng mâo [ơ\ng. Snăn hlăm wưng anei si mnuih pla mjing bi dlăng kriê kơ ana boh?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng: Ana boh êrang leh mâo 4 thu\n kơ dlông, dơ\ng đue\ nao hlăm wưng mboh. Wưng anei drei ktuôr mnuôr tuh hbâo, hluê si boh pro\ng adhan ana boh, kuai boh pro\ng mnuôr mơ\ng 20 – 30cm, êlam mơ\ng 20 – 25cm. Ênoh blư\ pruê hbâo năng ai mơ\ng 4 – 5 blư\/thu\n. Gưl tal êlâo pruê hbâo pioh mtru\t klei bi mnga, lehana\n rông knăt mơ\ng krah mlan 2, leh kơ ana\n lo\ pruê ti knhal jih mlan 3, ako\ mlan 4 ]ia\ng kơ mnga ]uh blang jăk đuôm adiê boh, tal 3 lo\ pruê hlăm krah mlan 5, lehana\n gưl knhal tui] jing pruê hlăm krah mlan 6. Tơdah drei kđiăm h^n dưi lo\ pruê hbâo leh hrui pe\ boh ]ia\ng kơ ana boh mâo ai kru\ jing, [ia\dah hlăm wưng anei amâo mâo guôn pruê lu ôh hbâo, kno\ng jing pruê sun đui] leh hrui êmiêt boh mnga.

-Hlăm brua\ pla mjing, lehana\n dlăng kriê ana boh êrang mâo hdră kruak kl^t ]ia\ng kơ mboh, snăn si brua\ anei akâo kơ ih k]e\ brei?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng: Hlăm brua\ pla mjing lehana\n dlăng kriê wiê ênăk ana boh, lo\ mâo hdră ]ia\ng md^ boh mnga h^n. Ana\n jing hdra\ kruak kl^t. {ia\dah brua\ anei ăt tui hluê si mjeh mơh, lehana\n tui hluê ho\ng yan adiê hlăm thu\n kr^ng pla mjing drei srăng ]oh ]ua\n wưng kruak kl^t mdê mdê. Kreh nga\ ho\ng ana boh êrang ti Lăn Dap kngư snăn kruah kl^t hlăm knhal jih mlan 11, ako\ mlan 12 grăp thu\n êjai knăt mda dơ\ng pluh. Drei ruah ana đ^ jing pioh kruak kl^t ]ia\ng kơ ana boh mboh h^n. Drei yua dho\ng [ơ\ng mta dje\ kriêt ti adhan kjăp, boh pro\ng gru kruak jing mơ\ng 0,4 – 0,5cm. Tơdah adiê thu\n ana\n h’uh snăn drei lo\ dơ\ng kruak kl^t ana boh mâo dua blư\ jing djo\ h^n.

-}ia\ng kơ war boh êrang ]a\t đ^ jăk, leh hrui êmiêt boh mnga, snăn si mnuih pla mjing khăt mkra adhan ana boh ]ia\ng kơ thu\n êdei ana\p lo\ mboh h^n?

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng: Kơ klei khăt mkra adhan ana boh leh yan hrui pe\ boh mnga, snăn drei dơ\ng ksiêm dlăng lehana\n khăt lui he\ jih jang adhan êwia\r, adhan hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, adhan pluh đue\ hlăm lam, adhan so# ho\ng lăn mjing klei mnga] ta] kơ ana boh. Du\m k[iêng mda pluh plia\ plia drei hlo\ng lah he\. Grăp adhan kno\ng pioh mơ\ng 1 – 2 knưt pro\ng kjăp, pluh bi knar. Klei khăt mkra dhan ksua\ jing drei ba yua ho\ng ana boh leh sui thu\n, ho\ng ana boh bi so# adhan leh phu\n anei ho\ng phu\n adih. Tơdah phu\n tal êlâo khăt, snăn drei khăt mkrah pha êdu\ng adhan amâo mâo mboh, thu\n êdei drei lo\ mlih khăt ]ia\ng kơ phu\n boh mâo adhan mrâo, bi brua\ pruê hbâo jing pruê djo\ mse\ si wưng pruê kơ thu\n tal 3. Thu\n êdei drei srăng lo\ dơ\ng khăt mjing pum adhan mrâo jăk h^n.

-La] jăk kơ thạc sĩ Nguyễn Hữu Hưng hriê đru k]e\ brei leh ho\ng kdrê] hrăm mb^t hong [^ng ngă lo\ hma.

Y-Khem Niê mblang