Ho\ng klei êlưih ba pla, êlưih kriê dla\ng ana\n hla\m du\m thu\n gia\m anei, ênha\ ba pla hbei [lang hla\m wa\l c\ar Dap Kngư đ^ kyar ktang.

      Hluê si klei t^ng yap mơ\ng Dhar brua\ pla mjing, Phu\n brua\ lo\ hma leh ana\n mđ^ kyar kr^ng [uôn sang brei [uh: ênha\ đang hbei [lang mơ\ng du\m c\ar Dap Kngư hla\m brô 160 êbâo ha, đ^ lu h^n mka\ ho\ng du\m kr^ng wa\l mka\n msei si: ti Dưr kwar Krah, Dhu\ng kwar Krah leh ana\n Ngo\ kwar Dhu\ng.

     Ti Dap Kngư jih du\m c\ar mâo ênha\ đang hbei êgao ho\ng hnơ\ng c\ua\l mka\ pro\ng êdi. Êdah êdi mse\ si ti Dak Lak, ako\ thu\n 2014 ênha\ đang hbei mơ\ng c\ar đ^ truh 35 êbâo ha, hla\k êjai hnơ\ng c\ua\l mka\ kno\ng 15 êbâo ha đuic\. C|ar Kon Tum c\ua\l mka\ kơ ana hbei mâo 28 êbâo ha hla\k êjai ênha\ ba pla s^t êdi truh 34.000 ha.

      Hluê si tiến sĩ Trương Hồng, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Khoa học Kỹ thuật brua\ lo\ hma dliê kmrơ\ng Tây Nguyên, sna\n klei c\ua\l mka\ kr^ng la\n leh ana\n ênha\ ba pla hbei [lang amâo mâo djo\ ho\ng hdra\ jing sa klei [ơ\ng la\n. Kno\ng hla\m 2 yan ba pla hbei [lang, la\n anôk ana\n sra\ng sah kba, ho\ng kr^ng la\n c\ư\ kngư sra\ng dja\l êa proh mđue# … êdei anei tơ lo\ c\ia\ng ba pla ana mka\n sra\ng  dleh  đ^ jing.

     Hla\k êjai ênha\ đang hbei [lang ti du\m c\ar hla\m kr^ng wa\l po\k phai nnao drông, sna\n mâo sa klei [uh s^t êdi jing pla mjing amâo mâo klei h’^t kja\p. Hla\k êjai hnơ\ng boh mnga mnơ\ng pla mjing mơ\ng đa hma mnuih [uôn sang kno\ng mâo mơ\ng 18 – 25 tôn hbei mtah / 1 ha, đa [ia\ h^n sna\n ti du\m anôk mka\n, mse\ si ti Tây Ninh mâo truh 30 tôn, đa truh 50 tôn/ 1 ha ho\ng du\m anôk pla mjing ja\k.

      Kyua ana\n, klei hrut [ia\ êwang bi kpleh kơ hnơ\ng boh mnga mâo ho\ng hdra\ mkra mđ^ djuê mjeh leh ana\n bi mtô hria\m brei hdra\ mnêc\ nga\ brua\ kơ mnuih [uôn sang mâo klei yuôm bha\n êdi hla\m klei hluê nga\ hdra\ c\ua\l mka\ c\ia\ng đa\m lo\ po\k pro\ng ênha\ ba pla, [ia\ a\t dưi dôk rơ\ng hnơ\ng hbei mâo kơ du\m sang ma\i mkra mjing leh ana\n pra\k mâo hrui w^t kơ mnuih [uôn sang mơ\ng ana hbei [lang.

      Bi mkla\ hdra\ êlan nao anei, knu\k kna kdriêk Đa\k Hà, c\ar Kon Tum leh ana\n Knơ\ng brua\ TNHH kpu\ng hbei [lang Tây Nguyên – Đa\k Hà hla\k po\k nga\ gru hmô pla hbei [lang mboh lu leh ana\n ru\ mkra sang ma\i mkra mjing rơ\ng doh ja\k kơ la\n êa wa\l hd^p mda phu\n tal êlâo mâo leh klei tu\ na\ng mđing êdi.

     C|ia\ng thâo sa\ng kla\ h^n kơ hdra\ nga\ anei, pô c\ih klei mrâo kơ kdrêc\ anei mơ\ng Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam ti kr^ng Dap Kngư mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Huỳnh Nam Giang, Khua Êpul hgu\m hla\m Knơ\ng brua\ TNHH kpu\ng hbei [lang Tây Nguyên – Đa\k Hà. Klei bi blu\ hra\m ana\n snei:

      - Đơ ênha\ hlăm kdriêk Đăk Hà pioh pla ana mnơ\ng anei amâo lo\ lu ôh, ênha\ ênha\ la\n mâo hnơ\ng, si ih m^n kơ klei anei?

            . Huỳnh Nam Giang: Dơ\ng mơ\ng mphu\n kâo ]o# mkra sang măi mkra mjing kpu\ng hbei [lang Tây Nguyên – Đăk Hà anei, kâo hlo\ng ba leh mtam mjeh hbei [lang mrâo truh kơ Đăk Hà pla. Mjeh hbei [lang anei mơ\ng Tây Ninh lehana\n Đồng Nai, mnuih [uôn sang ba pla mâo du\m thu\n ho\ng anei leh. Mnuih [uôn sang pia ana hbei biêr, amâodah hbei lu kpu\ng, mâo ana\n kreh knhâo pia jing KM49. Ti Tây Ninh mâo du\m go\ êsei pla mâo mơ\ng 90 – 100 tôn/ha. Kah knar djăp mơ\ng 50 – 60 tôn/ha. Êjai ana\n kâo [uh ti Đăk Hà lu ênha\ pla hbei [lang, nao êmuh mnuih [uôn sang bu] kno\ng mâo ma\ mơ\ng 18 – 25 tôn/ha. Lehana\n lu ba mjeh amâo mâo jăk guôp đei ôh mse\ si mjeh KM94. Mâo hla pro\ng, mâo lu adhan, mơ\ng năn bo\ anôk. Hnơ\ng ênoh pla hlăm sa ha hlăm brô êbeh 12.500 phu\n truh 13 êbâo phu\n, jing [ia\ h^n mka\ ho\ng mjeh hbei [lang biêr. Mjeh hbei [lang biêr mâo hla điêt, ana kpa\, biêr, atu\t [lia, dưi pla mơ\ng 16 êbâo – 17 êbâo phu\n/ha. Mơ\ng năn mâo hbei lu, jing hdră ]ia\ng bi hro\ ênha\ mnơ\ng pla, [ia\dah ăt mđ^ boh mnga mâo.

       - Akâo kơ ih mblang brei wưng đ^ jing mơ\ng ana hbei [lang anei hlăm thu\n, lehana\n du\m yan dưi pla hlăm thu\n?

            . Huỳnh Nam Giang: Ana hbei [lang anei mâo pla leh du\m yan ti Tây Ninh lehana\n Đồng Nai, `u amâo mâo guôn êa hjan ôh pioh pla. {ia\dah leh drei bu] hbei hlo\ng ]ia\ng pla dưi mơh. Pla yơh mâo 7 mlan êdei jing dưi bu] hbei. Mse\ si ti Tây Ninh ara\ng pla hlăm 2 thu\n mâo 3 yan, jing 3 blư\ mâo bu] hbei.

       - Đăk Hà mâo anôk pro\ng jing mkrah êngăp êa mơ\ng phu\n pui Plei Krông. Dah snăn ana hbei [lang anei dưi mơ\ ba pla hlăm anôk mse\ snăn?

            . Huỳnh Nam Giang: Hlăm kr^ng ênưih tuôm ho\ng klei êngăp êa mơ\ng ênao Plei Krông, năng ai ăt dưi mơh ba pla hbei [lang anei, kyuadah ti Tây Ninh mâo knơ\ng kdơ\ng êa Dầu Tiếng, ara\ng pla leh mơh hlăm kr^ng mse\ djuê ana\n ăt mboh lu mơh. Kno\ng kha\ bi kr^ng kreh dram êa ana\n mâo knơ\ng kdơ\ng êa Plei Krông po\k mđue# brei êa bi jăk. Tơdah mâo djăp 6 mlan hbei ăt mâo 24 – 25 hnơ\ng kpu\ng hlăm hbei jing dưi bu] leh.

       -  Hlăm hdră êlan diih mđ^ kyar kr^ng pla hbei, ho\ng mnuih [uôn sang diih mâo mơ\ hdră êlan đru di`u ma\ brua\?

            . Huỳnh Nam Giang: Hmei hgu\m leh ho\ng knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk Đăk Hà ba mjeh hbei [lang ana biêr lu kpu\ng anei pioh mbha kơ du\m sa\ hlăm kdriêk. Leh thu\n anei, tơdah mnuih [uôn sang [uh jing tu\ dưn, snăn hmei srăng lo\ mâo hdră đru lu h^n pioh mnuih [uôn sang pla, ho\ng klei k`a\m jing đru mnuih [uôn sang mjeh jăk, mâo boh mnga lu, lehana\n sang măi hmei ăt ]ia\ng mâo mơh anôk hrui blei hbei.

       - Mka\ ho\ng mjeh hbei [lang mâo boh mnga lu snei, snăn t^ng ho\ng mnơ\ng pla mkăn, si ih [uh klei tu\ dưn mơ\ng ana hbei [lang anei?

            . Huỳnh Nam Giang: Ana hbei [lang mâo lu klei găl. Êjai drei pla mjing, kno\ng [ia\ đu] drei dlăng kriê wiê ênăk. Tal dua le\, `u jing ana mnơ\ng pla [ia\ hruê đu], ênưih pla, lehana\n ara\ anei ]h^ ăt mâo ênoh mơh mơ\ng 2.000 – 2.100 prăk/kg. Tơdah mâo hbei mơ\ng 50 tôn/ha snăn kâo m^n dưi mơh `u bi lông ho\ng ana mnơ\ng mkăn.

        - Tơdah bơ\k bâo kơ ana hbei [lang, ara\ng m^n mtam yơh brua\ pla ana hbei [lang srăng ba hriê kơ lăn sah kba. Ho\ng hdră ]ia\ng mâo boh mnga lu hlăm sa ênha\ lăn, snăn si diih m^n kơ brua\ anei?

          . Huỳnh Nam Giang: Jih jang djăp mta mnơ\ng drei pla hlăm sa ênha\ lăn, snăn brei drei lo\ w^t mbo\ hbâo kơ lăn, amâo mâo djo\ kno\ng klei drei pla ana hbei [lang ôh. Sa klei bi knăl brei [uh pla hbei ti Tây Ninh mâo ho\ng anei mơ\ng 13 – 14 thu\n leh, hlăm sa ênha\ lăn ana\n kno\ng mâo bu] mơ\ng 18 – 20 tôn hbei đu]. {ia\dah truh kơ ara\ anei hnơ\ng boh hbei mâo [rư\ đ^ h^n, kyuadah: Tal êlâo ruah mjeh jăk. Tal 2 drei bi hgu\m ho\ng phung kreh knhâo ]ia\ng kơ di`u ktrâo ata\t drei hdră pla mjing, hdră pruê hbâo, ma\ rơ\k ]ia\ng bi mâo klei tu\ dưn. Tui si kâo đăm kno\ng knang kơ lăn jăk jing ôh, tơdah pla nanao hjăn ana hbei [lang, [ia\dah amâo mâo lo\ tuh ôh hbâo s^t yơh lăn srăng sah kba.