VOV4.Êđê - Tiêu jing ana pla tu\ dưn sui thu\n, pioh ]h^ kơ ala ta] êngao, ba w^t lu prăk mnga kơ mnuih pla mjing. Tiêu dưi pla mjing hlăm lu kr^ng ti ala ]ar, hlăm năn Lăn Dap Kngư jing kr^ng lăn jăk êdi kơ brua\ pla tiêu. {ia\dah boh s^t hlăm du\m thu\n êgao, ana tiêu ăt ka kla\ s^t kjăp ôh hlăm kr^ng lăn anei, lu jing mnuih pla mjing ka kjăp ôh hlăm hdră dlăng kriê wiê ênăk hluê hdră êlan h’^t kjăp.    

    Hla\m du\m thu\n gia\m anei, ênha\, hnơ\ng mboh leh ana\n hnơ\ng mâo tiêu ti kr^ng Dap Kngư amâo mâo mdei đ^ nnao đrông. Kno\ng t^ng mơ\ng thu\n 205 truh kơ ara\ anei, du\m c\ar kr^ng Dap Kngư lo\ mrâo ba pla truh du\m êbâo ha đang tiêu. Ênha\ đang tiêu đ^ sna\k s’ưn, mb^t ho\ng brua\ pla mjing amâo mâo h’^t kja\p nga\ kơ lu go\ êsei mnuih [uôn sang pla tiêu tuôm ho\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ jhat rrai, lu đang tiêu kno\ng hla\m wưng bhiâo đuic\ djiê jih kyua mnơ\ng nga\. Kyua ana\n, mâo mnuih đ^ mdro\ng mơ\ng tiêu, [ia\ a\t ka\n [ia\ lei mnuih [uôn sang le\ hla\m klei lo\ w^t [un kyua mơ\ng ana tiêu mơh.    

   A|t mse\ ho\ng du\m go\ êsei mnuih [uôn sang mka\n hla\m alu\ wa\l, kyua ka thâo kla\ kơ hdra\ pla mjing leh ana\n dla\ng kriê kơ ana tiêu ana\n đang tiêu mơ\ng go\ êsei Nguỹên Hữu Hà ti sa\ Liên Hà, Kdriêk Lâm Hà, c\ar Lâm Đồng đ^ jing êmưt, đang tiêu djo\ mnơ\ng nga\ bi rai. Nguễn Hữu Hà brei thâo: “ Hluê si ênoh ênil hla\m sang c\ơ mnia ara\ anei ênoh c\h^ tiêu đ^ h^n ana\n mnuih [uôn sang hmei mphu\n mlih ba pla ana tiêu. Kha\gơ\ mâo duah mđing leh mơh [[ia\ klei hlua\t mnơ\ng nga\ kơ ana tiêu nga\ djiê êmưt djiê pral [ia\ ka thâo kla\ ôh”.  

    Ana tiêu jing mta ana mâo phu\n agha ma\ mơ\ng gu\ êyui ana kyâo dliê kr^ng hlơr ana\n kno\ng c\ia\ng boh mngac\ yang hruê [ia\ đuic\, kyua ana\n c\ia\ng bi mâo ana gang êyui la\ lar. Ana gang êyui mse\ si ma\i bi knar hnơ\ng adiê đru bi mjing klei kbia\ mnga leh ana\n bi adiê boh kơ ana tiêu. Êngao kơ ana\n, kr^ng la\n pla tiêu c\ia\ng bi jing anôk kriê hnơ\ng h’a\p ja\k êdi hla\m yan bhang, mđoh mđue# êa bi ja\k hla\m yan hjan, [ia\ ara\ anei a\t adôk amâo mâo [ia\ ôh mnuih pla tiêu ti kr^ng Dap Kngư amâo mâo c\ia\ng mđing ôh kơ klei anei. Kyua ana\n, lu đang tiêu ti kr^ng Dap Kngư amâo mâo ôh ana mgang êyui, đa mâo pô ba pla ti kr^ng tlung, êlưih ênga\p êa, đang tiêu kha\ng mâo klei mnơ\ng nga\, bohnik hla\m yan hjan s^t kman hla\m go\ la\n leh ana\n mmao đ^ lêc\ lar ktang, nga\ hma\i djo\ kjham kơ klei tu\ brua\ pla mjing.  

    A|t mse\ ho\ng lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma mka\n ti wa\k krah Êa Drăng, kdriêk Êa H’Leo, c\ar Daklak, leh lu thu\n dleh dlan kyua đang tiêu kha\ng djo\ mnơ\ng nga\ jhat, Trần Xuân Phương, ti Êpul 9, wa\l krah Êa Drăng duah êmuh hria\m tui nga\ klei thâo, thâo kla\ kơ hdra\ mnêc\ pla mjing leh ana\n hdra\ bi mdjiê du\m mta mnơ\ng nga\ kơ ana tiêu, ana\n đang tiêu mơ\ng go\ sang `u amâo lo\ djo\ mnơ\ng nga\ ôh, đ^ jing ja\k ba w^t leh klei tu\ pro\ng kơ brua\ duh mkra. Hluê si Phương, êngao kơ rơ\ng du\m hdra\ mnêc\ nga\ brua\ phu\n hla\m brua pla mjing dla\ng kriê leh ana\n ba yua du\m mta hbâo pruê bi knar djo\ guôp, `u lo\ ba yua hluê gưl du\m mta mnơ\ng mkra mjing sinh học amâo mâo nga\ jhat rua\ ôh, kla\ klơ\ng jing êa drao bi knar hnơ\ng đ^ jing RIC10WP pioh yua kơ ana tiêu, kyua ana\n klei tu\ mơ\ng brua\ pla mjing [rư\ hruê [rư\ mâo klei h’^t kja\p h^n. Trần Xuân Phương lac\: “ Êlâo adih go\ êsei kâo mb^t ho\ng mnuih [uôn sang ti anei pla tiêu jing dleh dlan êdi, mâo nnao klei mnơ\ng nga\, bohnik klei mnơ\ng nga\ djiê pral, djiê êmưt. Mơ\ng hruê ba yua êa drao sinh học hla\m thu\n mrâo êgao [uh mâo klei tu\ h^n leh. Kla\ klơ\ng jing tiêu kbia\ lu agha, ana mtah mda, đ^ jing ja\k h^n, ba yua êa drao anei ktuôp lir mâo klei tu\ amâo mâo  djiê ôh, [ia\ lo\ nga\ bi êbhui êbhuc\ la\n.”  

     Amâo mâo djo\ kno\ng go\ êsei Phương đuic\ ôh, [ia\ ara\ anei lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti du\m c\ar Dap Kngư tuôm ba yua leh du\m hdra\ msir răng mgang mnơ\ng pla ho\ng mnơ\ng mkra mjing sinh học amâo mâo nga\ jhat rua\ ôh kơ brua\ pla mjing tiêu ho\ng hdra\ k`a\m jing mđing nao truh kơ sa brua\ pla mjing tiêu h’^t kja\p. Boh s^t brei [uh, lu đang tiêu ba yua djo\ hdra\  brua\  pla mjing, lo\ ba yua du\m mta mnơ\ng mkra mjing sinh học amâo mâo nga\ rua\ ôh đ^ jing ja\k siam s’a\i, dưi bi mkhư\ du\m mta mnơ\ng nga\ kơ tiêu, bohnik klei nga\ bi k`^ hla, êluh boh leh ana\n bi bru\ agha. Blu\ hra\m ho\ng Đỗ Trọng Hoàng, pô thơ\ng kce\ ktrâo kơ hdra\ mnêc\ nga\ lo\ hma kơ brua\ anei, `u lac\ snei:“ Hla\m brua\ pla mjing tiêu mâo lu klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ leh ana\n hla\m du\m thu\n gia\m anei klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ mâo lu sna\k, hla\m ana\n klei mnơ\ng nga\ djiê pral, djiê êmưt jing dua klei mnơ\ng nga\ [uh mâo lu êdi ti kr^ng Dap Kngư.  Mta phu\n nga\ truh klei djiê pral, djiê êmưt lu jing kyua mơ\ng eh kan bi suôp amâo dah kman hla\m la\n nga\ bi êka kơ agha, mơ\ng ana\n mmao sra\ng ksu\ng nga\ kơ agha leh ana\n bi bru\ agha tiêu. C|ia\ng bi mkhư\ klei anei, sna\n mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi ba yua hdra\ pla mjing tliêr kja\p, sa hdra\ mguôp tliêr kja\p mơ\ng brua\ pla mjing djo\ ho\ng klei bhia\n đ^ jing mơ\ng ana tiêu, mđoh mđue# êa, dưm hbâo bi djo\ guôp truh kơ brua\ bi mdjiê eh kan, bi mdjiê kman dôk hla\m gu\ la\n.”     

  Lăn Dap Kngư hlăk hlê yan hjan, [ia\ mnuih pla tiêu hlăm ti LănDap Kngư, ya mta klei năng mđing hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk kơ ana tiêu, ]ia\ng dưi răng mgang djăp mta klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă? Klei Nguyễn Văn Chương, pô k]e\ đru kơ brua\ lo\ hma pla mjing srăng mâo hdră mblang tu\ dưn, đru kơ phung pla mjing h’^t hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk tiêu ba w^t boh mnga h’^t.         

. Nguyễn Văn Chương: Tiêu jing mnơ\ng bi [a\t jăk snăk mâo ênoh êdi pioh ]h^ kơ ala ta] êngao, ba w^t lu GDP kơ lăn ]ar Việt Nam. Kyua klei tu\ dưn mơ\ng tiêu ana\n yơhlu mnuih pla mjing bi kluh pla tiêu, [ia\dah amâo mâo thâo nik ôh phu\n agha mnơ\ng ma\ mjeh, si mjeh jing, lehana\n si hdră dlăng kriê wiê ênăk kơ tiêu ka kjăp mơh. Tiêu hlăm yan hjan, brei diih ba yua mtam êa drao bi kna hnơ\ng đ^ jing ]ia\ng đru kơ agha kbia\ lu, dưi kdơ\ng ho\ng klei êngăp êa, lehana\n kơ klei k[ah hbâo pruê. Hla\m hdră răng mgang mnơ\ng pla mjing mâo leh klei mta\ kơ du\m ]ar ba yua êa drao bi kna hnơ\ng đ^ jing trua\n pioh kơ ana tiêu, s^t nik srăng đru mkhư\ klei mnơ\ng ngă djiê pral, lehana\n djiê êmưt.   

    - Akâo kơ ih brei ya mta klei năng mđing hlăm klei pruê hbâo hla\m yan hjan?       

   .Nguyễn Văn Chương: Ho\ng yan hjan đăm pruê lu đei đạm ôh, kno\ng pruê ma\ [ia\ đu] đạm. Tôhmô ho\ng kphê drei pruê 3 blư\, [ia\dah ho\ng tiêu pruê truh kơ 5 blư\, lehana\n răng đăm ksul ôh agha hla\m phu\n tiêu, đăm bi djo\ ho\ng agha tiêu ôh. Tơdah drei ngă êka agha tiêu, boh nik agha phu\n, agha dơ\ng snăn srăng ngă kơ ana tiêu tuôm ho\ng klei mnơ\ng ngă djiê êmưt.     

  - Hlăm wưng leh êgao kyua hmăi mơ\ng klei ang^n êbu\ mơ\ng êa ks^, snăn du\m ]ar ti Lăn Dap Kngư mâo du\m gưl hjan pro\ng, lehana\n hjan sui. Snăn si mnuih pla mjing srăng ngă ]ia\ng dưi răng kriê war tiêu pô ho\ng klei adiê amâo mâo jăk ana\n?        

. Nguyễn Văn Chương: }ia\ng dlăng kriê wiê ênăk tiêu hlăm yan hjan bi jăk, snăn phung pla mjing tal êlâo mghaih msir brua\ dram êa. Tal dua, mđue# êa bi pral, tal tlâo, krơ\ng hnơ\ng h’ăp kơ agha tiêu, tlum mđ^ phu\n tiêu kơ dlông, amâo mâo lui agha tiêu tram sui hlăm êa ôh, tal pa\ mta\ kơ mnuih pla mjing yua du\m mta hbâo sinh học, êa drao sinh học răng mgang kman ngă kơ agha hla\m lăn, đru kơ agha tiêu đ^ jing ktang, hrip ma\ jăk hbâo , đru kơ ana tiêu mâo ai kdơ\ng ho\ng yan adiê bi mlih.     

  - Sna\n he\ leh, la] jăk kơ ih ho\!        

                                        H’Nga pô ]ih hlo\ng răk