VOV4.Êđê - Wưng ]uh blang mnga, đuôm adiê jing wưng yuôm bhăn hmăi djo\ kơ boh mnga war tiêu, wưng anei bi mâo klei dlăng kriê wiê ênăk tiêu bi djo\. Boh nik grăp thu\n leh yăn hrui êmiêt, ana tiêu lu] hro\ sa hnơ\ng tu\ jăk pro\ng, kyua klei ana\n yơh mnuih pla tiêu lo\ dơ\ng bi mbo\ hnơ\ng tu\ jăk kơ ana tiêu, ho\ng klei pruê hbâo ]ia\ng kơ đ^ jing jăk. Tiến sĩ Tôn Nữ Tuấn Nam mta\:

“Ăt mse\ ho\ng mnơ\ng pla mkăn mơh ana tiêu ]ia\ng snăk bi mâo djăp mnơ\ng tu\ jăk, djo\ mmông, djo\ yăn, djo\ wưng ]ia\ng kơ ana tiêu đ^ jing siam, lehana\n mgi dih ba w^t boh mnga jăk. Jih jang phung pla mjing dôk guôn adiê hjan pioh pruê hbâo, mtru\t mnga ]uh blang, lehana\n lo\ pruê sa blư\ dơ\ng hlăm wưng ]uh blang mnga ]ia\ng kơ mnga blang siam lehana\n đuôm adiê jăk”.

Kơ hnơ\ng ênoh djăp mta hbâo pruê, tiến sĩ Tôn Nữ Tuấn Nam mta\ kơ mnuih pla mjing bi mka\ hnơ\ng plah wah hbâo khoáng ho\ng hbâo bru\:

“Mb^t ho\ng brua\ pruê hbâo khoáng jing amâo mâo dưi k[ah ôh, snăn brua\ pruê hbâo bru\ kơ ana tiêu jing yuôm bhăn snăk kyua hlăm hbâo bru\ mâo lu snăk mta ênưih lik [rư\ [rư\, lehana\n mâo lu mta vi sinh yuôm bhăn hlăm lăn mâo klei tu\ dưn đru mkhư\ mmao jhat ba klei amâo mâo jăk kơ agha, mơ\ng năn hbâo bru\ bi pruê grăp thu\n mtam yơh kơ ana tiêu. Amâo mâo djo\ mse\ ho\ng mnơ\ng pla mkăn ôh, tơdah pla leh tiêu snăn pruê hbâo grăp thu\n, lehana\n bi pruê hlăm ako\ yăn hjan mse\ si ara\ anei. Brua\ pruê hbâo bru\ kno\ng pruê hlăm ako\ yăn hjan, diih kno\ng dưi pruê hbâo eh mnơ\ng rông leh bi mbru\ s^t tuh ju\m pum ala ana tiêu, lehana\n điêt đuôt amâo mâo dưi [uôr ju\m phu\n ôh m^ndah ]ia\ng dơr hbâo pruê, kyuadah ngă mse\ snăn srăng khăt tloh agha, ênưih ba klei kman ngă kơ agha tiêu, lehana\n tưp djăp klei mnơ\ng ngă amâo mâo jăk hla\m lăn, dleh dưi kia\ kriê”.

Mơ\ng leh hrui pe\ boh yăn êlâo hlo\ng truh kơ pe\ boh yăn êdei, ana tiêu găn leh sa wưng dleh dlan hlăm klei hd^p, mâo lu klei bi mlih, kơ hnơ\ng ]ia\ng kơ hbâo pruê mdê mdê mơh. K`ăm mghaih msir klei mnuih pla mjing ]o\ng bi lu\k ma\ djăp mta hbâo pruê hliê mse\ si Ure, SA, super lân, kali… lu] ai êjai lehana\n bi lu\k kăn djo\ lei ho\ng hnơ\ng ana tiêu ]ia\ng, lehana\n đru phung pla tiêu [rư\ [rư\ bi mưng ho\ng mta hbâo pruê mrâo thơ\ng kơ ana tiêu, hlăm năn mâo du\m mta hbâo pruê mơ\ng Knơ\ng brua\ Hbâo pruê Bình điền.

Hlăm wưng êlâo kơ bi mnga, diih yua hbâo Đầu Trâu CT2. Hlăm brô mlan 5 – 7 grăp thu\n jing tiêu bi mnga, wưng anei tui hluê ho\ng yăn adiê, ho\ng hnơ\ng êa krih…[ia\dah ăt hmăi pro\ng mơh kơ klei ]uh mblang mnga. Hbâo pruê Đầu trâu CT2 mâo hnơ\ng lân lu đru mtru\t đ^ jing knuh mnga, lehana\n ]uh blang mnga mđrăm hlăm sa blư\, hnơ\ng kali lu, đạm man dưn đru kơ klei ]uh blang mnga mđrăm, djăp mta trung vi lượng đru kơ klei đuôm adiê. Anei jing klei yuôm bhăn đru kơ boh ksa\ hla\m sa blư\, bi hro\ mơh klei bi liê hlăm brua\ hrui pe\ boh.

Tơdah asa\r dơ\ng jing boh dơ\ng pro\ng: Pruê hbâo Đầu Trâu CT3. Leh đuôm adiê klei ]ia\ng kơ đạm, kali jing lu snăk, lehana\n klei ]ia\ng kơ hbâo lân tru\n hro\. Đạm đru mtru\t kơ boh đ^ pro\ng pral h^n ksu\n lu mnơ\ng tu\ jăk kơ asa\r hlăm wưng knhal tu] yan, kali lo\ đru kơ klei bi klin, lehana\n ba nao mnơ\ng tu\ jăk rông asa\r găl h^n mđ^ hnơ\ng boh mnga mâo lehana\n hnơ\ng jăk asa\r tiêu. Du\m mta trung vi lượng mâo klei tu\ dưn bi kna djăp mta mnơ\ng tu\ jăk kơ ana, mđ^ h^n klei jăk kơ boh (ngă kơ asa\r tiêu msa\r, lehana\n mâo klei hang hăng h^n).

Tơdah drei pruê bi kna lehana\n djo\ guôp, ana tiêu mboh, hrui pe\ hlăm sa blư\, lehana\n amâo mâo hmăi djo\ ôh kơ wưng bi mnga, đuôm adiê kơ yăn êdei. Lehana\n, tơdah mâo pruê hbâo djo\ hnơ\ng lehana\n djo\ hdră, ana tiêu srăng đ^ jing ktang, dưi mkhư\ mơh kơ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă.

                                H’Nga Êban pô mblang, răk dlăng.