VOV4. Êđê - Thu\n anei, yan adiê amâo mâo jăk găl, adiê không truh hnưm, lehana\n du\m gưl hjan mklăk yan, ngă leh kơ lu ênha\ kphê ti ]ar Daklak ]uh blang mnga hnưm. Mnuih pla mjing, kha\dah mâo leh lu klei mưng hlăm brua\ dlăng kriê kphê, ăt dôk hyưt mơh kơ yan ti ana\p srăng hro\ boh mnga.

     Jing mnuih mâo klei mưng thâo pla kphê sui thu\n, [ia\ Bùi Văn Thống, ti sa\ Êa Kly, kdriêk Krông Pa], ]ar Dak Lak a\t mtu\k mtu\l mơh: 2 thu\n ho\ng anei, yan adiê hla\k dleh ksiêm dla\ng, nga\ bi mlih du\m klei bhia\n hla\m brua\ dla\ng kriê wiê êna\k ana kphê. Yan hjan sna\n adiê hjan [ia\ nga\ kơ ana kphê hrip ma\ k[ah mnơ\ng tu\ tu\ ja\k, asa\r đ’điêt; yan bhang sna\n mâo gưl adiê hjan amao djo\ yan nga\ kơ đang kphê leh hrui pe\ hlo\ng ]uh blang mnga mtam kyua ana\n gơ\ ka mâo ai mjing boh ôh. Wưng hrui pe\ mrâo êgao, hnơ\ng mâo kphê mơ\ng go\ sang `u tru\n mơ\ng 3 ton mkrah adôk ma\ 2 ton hla\m 1 ha. Thu\n anei, du\m gưl adiê hjan mrâo êgao hu^ lo\ nga\ kơ đang kphê tru\n hro\ hnơ\ng mâo boh mnga mse\ si yan thu\n êlâo. Bùi Văn Thống la]: “ Kyua hma\i amâo mâo ja\k mơ\ng yan adiê. Gưl ]uh blang mnga mrâo êgao dla\ng kơ ana kphê siam êdi [ia\ kno\ng m[^n ti hla đui] kyua ana\n hnơ\ng mboh mơ\ng ana kphê sra\ng [ia\”.

      Amâo djo\ kno\ng hja\n Thống, [ia\ ti ana\p klei adiê mđia\, hjan amâo mâo ga\l djo\, mâo lu mnuih pla kphê ti Dak Lak dôk mtu\k mtu\l hla\m brua\ dla\ng kriê wiê êna\k đang kphê.  Lê Minh Tuấn, ti sa\ Êa Kiết, kdriêk }ư\ Mgar brei thâo: “ Hluê si klei bhia\n đar thu\n, leh hrui pe\ boh kâo sra\ng kha\t adhan leh kơna\n hla\m brô 1 mlan lui ana thu krô sna\n kơh kâo krih yơh êa ]ia\ng kơ ana ]uh blang mnga. {ia\ thu\n anei, yan adiê bi mlih, mâo ana kbia\ mnga ưm, mâo ana krô he\ sna\n kâo dôk mtu\k mtu\l amâo thâo ôh si be\ nga\ ]ia\ng pruê hbâo, krih êa, dla\ng kriê wiê ana kphê anei”.

    Dôk ti ana\p đang kphê krô leh jih, Lê Thị Uyên, ti sa\ Êa Drơ\ng, kdriêk }ư\ Mgar la]: Gưl adiê hjan krah mlan 1 mrâo êgao ka dja\p êa c\ia\ng kơ ana kphê bi ]uh blang mnga leh ana\n bi adiê ôh. ~u la]: “ Ana anei `u k[ah êa, `u ]uh mblang mnga kruôt he\ snei, sna\n si lo\ thâo bi adiê. Ho\ng đang kphê sang kâo ara\ anei gơ\ la\n ka\n ja\k lei mơh, thâo hna\n he\  kphê amâo mâo đei mboh ôh, ana\n ara\ anei bi pruê hbâo kơ phu\n he\ amâo dah krih êa drao ti hla, a\t c\ia\ng mâo phung kreh knhâo ktrâo la] brei kơ hmei bi hluê nga\”.

      C|ia\ng ktuê dla\ng, dla\ng kriê wiê êna\k đang kphê s^t tuôm ho\ng gưl adiê hjan amao mao ga\l djo\ nga\ kơ ana kphê ]uh blang mnga ưm. Ana\n jing, leh adiê hjan, mnuih [uôn sang drei ksiêm dla\ng ho\ng hdra\ klei la\n, tơ êa kno\ng hra\m hla\m brô 10 cm, sna\n pô lo\ krih tui tluôn mtam êa ]ia\ng kơ ana kphê ]uh blang mnga leh ana\n bi adiê. Leh kơna\n, drei lui đang kphê sna\n, truh kơ mmông mnga kphê bi k[u\t blang wa\t hla\m adhan sna\n kơh drei lo\ krih êa ]ia\ng kơ mnga kphê kbia\ lu h^n. Thu\n anei, adiê không k[ah êa sui, ho\ng du\m đang kphê leh khua mduôn amâo dah amâo lo\ đ^ jing ôh kyua thu\n êlâo hrui pe\ lu leh, amâo dah du\m đang kphê amâo mâo êyui gang mđia\ ang^n, sna\n mnuih [uôn sang kha\t adhan 2 bliư\, dôk yua du\m adhan ppro\ng, adhan khua dôk mtah, dôk guôn leh krih êa gưl tal 2 amâo dah ako\ yan hjan sra\ng lo\ kha\t, koh he\. Nga\ sna\n, sra\ng đru kơ ana kphê dưi bi kdơ\ng ho\ng adiê không k[ah êa ktang h^n.

    Kơ brua\ dla\ng kriê wiê êna\k leh ana\n pruê hbâo kơ đang kphê ]uh blang mnga ưm kyua tuôm ho\ng adiê hjan amâo ga\l djo\, pô ]ih klei mrâo kơ Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam dôk jưh ti Dap kngư mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Kỹ sư Nguyễn Văn Duy, knua\ druh brua\ hdra\ mnê] nga\ brua\ lo\ hma ti Knơ\ng brua\ cổ phần hbâo pruê Bình Điền.     

     -Ơ kỹ sư Nguyễn Văn Duy, tui si phung kreh knhâo ksiêm  snăn ti Daklak, du\m gưl hjan leh êgao ngă leh kơ lu ênha\ kphê ]uh blang mnga hlăm brô 20 – 30%, hnơ\ng mnga kơ yan ti ana\p. Snăn si mnuih pla mjing srăng dlăng kriê pruê hbâo kơ kphê, ]ia\ng dưi mâo klei tu\ dưn jăk h^n?

       . Kỹ sư Nguyễn Văn Duy: Tui si kâo m^n gưl hjan leh êgao đru leh kơ mnuih pla mjing ti Lăn Dap Kngư, lehana\n hlăm năn mâo ]ar Daklak mdul leh sa gưl krih êa, lehana\n drei amâo mâo ru\ng răng lu ôh, kyuadah mnga kphê ăt blang truh siam, snăn klei srăng đuôm adiê jing jăk, leh kơ năn mnga tuôm ho\ng mđia\ jăk s^t nik adiê srăng đuôm yơh, ara\ anei drei kno\ng lo\ mka\ t^ng si ]ia\ng krih gưl dua. Tơdah ana kphê mnga leh hlăm wưng anei, snăn drei mđing kơ hbâo pruê, kyuadah hlăm grăp thu\n krih êlâo kơh kphê bi mnga, snăn krih gưl sa amâo mâo pruê hbâo ôh, [ia\dah thu\n anei gưl tal êlâo kphê mnga leh sơăi mdê he\ [ia\. Pătdah kphê thu\n anei amâo jăk mâo boh mnga ôh, snăn war kphê ăt dôk mâo ai, jing kphê ăt adôk mtah mda. {ia\dah leh bi mnga gưl tal êlâo, drei amâo mâo pruê hbâo ôh, snăn kphê tuôm ho\ng mđia\, lehana\n ang^n mse\ ho\ng ara\ anei, srăng ngă kơ ana kphê toh hroh pral. Kyuana\n kâo mta\ thu\n anei pruê hbâo hlăm gưl tal êlâo jing yuôm bhăn. Mbo\ hbâo snăn, srăng đru đ^ jing boh, kha\dah hlăm wưng kngăm boh, lehana\n ăt đru kơ ana đ^ jing ktang mơh, lehana\n đru mkhư\ mơh klei luh adiê wưng êdei. Ana\n yơh jing klei mta\ đru kơ mnuih [uôn sang prăp êmiêt pioh dlăng kriê kphê ara\ anei.

     - Ara\ anei mnuih pla mjing hlăm đa đa kr^ng krih gưl sa leh kơ kphê. Snăn brua\ pruê hbâo kơ war kphê si srăng ngă Ơ kỹ sư?

        . Kỹ sư Nguyễn Văn Duy: Mơ\ng êlâo dih truh kơ ara\ anei, hmei ăt mta\ nanao kơ brua\ pruê hbâo hla\m yan bhang, ngă hlăm dua blư\, kyuadah ana kphê amâo mâo dưi hrip jih ôh hbâo hla\m sa blư\ không mơ\ng 3 – 4 mlan. Kyuana\n mbha hlăm 2, amâodah 3 gưl pruê hbâo. Tui si kâo m^n drei pruê hlăm brô wưng kphê mnga ênu\m leh đuôm adiê leh, ho\ng ênoh pruê hlăm brô 60%. Sitôhmô hlăm yan bhang drei pruê mơ\ng 500 – 600gram/phu\n, snăn gưl anei drei pruê hlăm brô mơ\ng 300 – 400gram, lehana\n gưl krih tal dua lo\ pruê 200gram đu]. Snăn jing djo\ h^n, đru kơ ana mtru\t ]uh blang mnga mơ\ng gưl hjan leh êgao, ka ênu\m blang, snăn ara\ anei srăng blang ênu\m. Tal dua jing đru kơ ana kphê đ^ jing jăk h^n, lehana\n đru rông adiê leh đuôm, lehana\n đru krơ\ng kơ klei đ^ jing hlo\ng truh kơ mlan 5 mlan 6, dưi mkhư\ yơh klei luh adiê. 

     - Ơ kỹ sư, hlăm wưng anei adiê hlăk thu krô, k[ah êa krih, si ngă dưi mơ\ lo\ mbo\ hbâo vi lượng krih hlăm hla?

         . Kỹ sư Nguyễn Văn Duy: Tơdah jing hbâo vi lượng hruh pioh pruê hlăm phu\n, snăn amâo mâo dưi ôh pioh krih hlăm hla. Krih hlăm hla jing du\m mta hbâo lik pral, krih hlo\ng kma mtam hla\m hla. Jing mdê ho\ng hbâo pruê hlăm phu\n mnơ\ng pla hrip [ơ\ng ho\ng agha. Diih [uh tơdah blei sa kdô hbâo Đầu Trâu yan bhang, snăn ara\ng lo\ brei sa hruh super mã 200gram, hlăm hruh anei mâo du\m mta trung vi lượng, snăn dưi drei mtlaih pioh krih hlăm hla, amâodah yua bi lu\k ho\ng hbâo pruê hlăm phu\n. Bi ho\ng hbâo krih hlăm hla mâo leh djăp mta trung vi lượng jing pioh krih yơh.

-          La] jăk kơ ih lu!

                                         H’Nê] – Y Khem pô ]ih mkra hlo\ng ra\k