VOV4.Êđê - Ti kdriêk knông la\n Ia H’Drai, ]ar Kontum, ba yua anôk êlan kngư pro\ng lehana\n mnơ\ng [ơ\ng gơ\ mâo leh, lu go\ sang ti alu\ wa\l mđ^ kyar leh gru hmô rông bê ba w^t klei tu\ pro\ng kơ brua\ duh mkra.

Mâo ho\ng anei dua thu\n, truh kơ ara\ anei, bê rông ti kdriêk Ia H’Drai, ]ar Kontum truh leh giăm 700 drei. Hlăm ana\n, Ia Tơi jing sa\ rông lu h^n truh 300 drei. Tui si du\m go\ êsei rông bê hlăm sa\ anei, lăn ala kơ anei jing guôp ho\ng brua\ phưi tha bê hlăm ]ư\. Bê rông phưi tha hiu [ơ\ng djăp mta kyâo rơ\k ]o\ng mâo, kđeh jăk h^n, hgăl h^n mka ho\ng bê rông krư\ hlăm war. Boh s^t mka\ ho\ng djăp mta mnơ\ng rông mkăn, bê ênưih rông mđai bê], kdơ\ng ho\ng klei rua\ ktang. Klei yuôm h^n jing prăk duh bi liê tal êlâo amâo mâo lu ôh, djăl ba w^t klei tu\ dưn. Amâo mâo djo\ kno\ng du\m ana\n, bê jing mnơ\ng rông [ơ\ng djăp mta hla kyâo dliê.

Aduôn Nguyễn Thị Mai, sang ti thôn 1 tlaih leh mơ\ng klei dleh dlan kyua rông bê, brei thâo:“ Go\ sang mâo ]an prăk knơ\ng prăk truh 40 êklăk prăk, blei mâo 26 drei bê. {uh mâo klei tu\ dưn, rông ênưih. Snăn g^r rông, mdul leh mơh hlăm klei hd^p, dah mdro\ng sah ho\ng ara\ng amâo mâo ôh, [ia\dah hơ^t leh”.

Ma\ klei hriăm brei [uh, rông bê hiu tha hlăm ]ư\ mâo klei tu\ dưn h^n, ba yua hdră rông mrâo ho\ng klei kreh knhâo jing jăk mse\ si brua\ mkra war, kăp ksiêm dlăng, kia\ kriê êpul bê. Êjai mkra war, tui hluê mdê bi kr^ng, grăp boh sang ruah anôk mkra war bi jăk, k`ăm bi găl guôp ho\ng adiê. Ti ana\p war brei mâo sa wa\l pro\ng kăp ksiêm dlăng êpul bê. War mkra bi mnga] ta], `e\ kơ hlơr mđia\ mtrang, lehana\n kơ h’ăp msah, boh nik piăt êmiêt kih mdoh nanao grăp hruê. Jing tu\ dưn êdi ho\ng hdră rông phưi tha hiu [ơ\ng hla\m ]ư\, Mai Văn Bình, dôk ti thôn 8, sa\ Ia Mơi, kdriêk Ia H’Drai yăl dliê:

“ Rông bê tal êlâo h^n jing ngă war êning bi doh siam. Lehana\n tlo\ mgang kơ bê, [uh bê mâo klei rua\ snăn bi mdrao mtam. War bê sai ]u\r bi jê` jê`. Sui sa blư\ êjai po\k bê hiu [ơ\ng, drei ma\ êa drao krih kê] krih hlăm war, mtlaih ho\ng êa drao bi mdoh war ]ia\ng đăm bi mtưp klei rua\ kơ bê. Amâo mâo jăk ôh po\k bê aguah ưm êjai dôk êa nguôm, [ia\dah hlăm brô mơ\ng 8; 9h leh jih êa nguôp po\k yơh bê s^t nik bê amâo mâo srăng rua\ ôh, lehana\n mâo klei ktang. Klei bi liê ngă war t^ng ma\ hlăm brua\ duah kyâo amâo lo\ yua, lehana\n khăt ]a\r mkra war, lehana\n hlăm anei jing găl adôk mâo dliê duah [ia\ kyâo hlăm ksơr mda pioh yua jăk leh. Boh nik bi mdoh war êning, răng mgang klei rua\ kơ bê”.

Mai Văn Bình lo\ brei thâo, hla\m klei rông bê brua\ ruah mjeh jing yuôm bhăn snăk. Snăn duah bê knô mjeh pro\ng, asei kjăp, mhâo pro\ng. Bê ana mđai asei pro\ng, awan kpa\, ksâo pro\ng w^l hgăl. Êjai rông, wưng bê kđông dơ\ng mđai, lehana\n rông êđai mda snăn krư\ hlăm war hjăn, dlăng kriê bi jăk:“Bê ana êjai dôk kđông, bi krư\ hjăn. Bi bê mđai leh ăt krư\ hjăn mơh ]ia\ng mâo mnơ\ng ]iêm mdê. Bi bê mđai awa\t brei drei g^r dlăng kriê, tơdah amâo mâo ra` ksâo, snăn nao blei êa ksâo amâo mâo mmih, lehana\n blei giêt êa ksâo bi mam mâo 2; 3 hruê, tơl êđai bê thâo mam ana mdul klei răng kriê. Sa hruê bi mam mâo dua blư\”.

Ara\ anei, ênoh ]h^ kđeh bê mơ\ng 120 – 150 êbâo prăk/kg, bê mjeh ho\ng ênoh mơ\ng 160 êbâo prăk/kg, rông hlăm 10 mlan dưi ]h^ yơh. Ho\ng klei tu\ dưn mâo ba w^t kơ mnuih rông, rông bê phưi tha hlăm ]ư\ hlăk jing leh hdră rông mâo lu mnuih tui hluê ti kdriêk Ia H’Drai, ]ar Kontum. K`ăm hlăm thu\n 2018 kdriêk srăng mđ^ ênoh bê mâo hlăm brô 1.500 drei. Hdră rông anei hlăk đru leh kơ mnuih [uôn sang mđ^ hnơ\ng mâo ba w^t, bi hro\ klei dleh dlan ho\ng klei kjăp.

Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k