Hla\m du\m thu\n giăm anei, brua\ rông pai mâo klei đ^ lar pro\ng kyua klei ]ia\ng blei kđeh pai jing lu. Hdră rông pai, ho\ng ênoh prăk bi liê tal êlâo amâo mâo lu ôh, mkra war dưi mkra ma\ mơ\ng du\m mta mnơ\ng mâo leh hlăm sang, ênưih blei, yua mmông wa\n ]iêm rông, đru leh kơ mnuih [uôn sang lo\ mâo thiăm hnơ\ng hrui w^t. Lu go\ êsei mnuih [uôn sang hlăm sa\ Êa Tu, [uôn pro\ng Buôn Ama Thuôt, ]ar Daklak jho\ng lông rông, lo\ mđ^ thiăm leh hnơ\ng hrui w^t, mâo leh klei bi mlih kơ klei hd^p mda ti alu\ wa\l:

 

       Gơ\ jing leh mnuih mưng kơ brua\ lo\ hma pla mjing, kriê dla\ng leh ana\n  hrui pe\ boh kphê, thu\n 2009 hluê ho\ng klei ktrâo lac\ mơ\ng Hdra\ brua\ đru brei hdra\ mnêc\ kriê dla\ng leh ana\n duh bi liê kơ mnuih [uôn sang kr^ng taih kbưi rông pai pioh mđ^ pra\k ka\k mâo ba w^t, go\ sang Y’Bhiu Niê dôk ti [uôn K’Mrơ\ng B, sa\ Êa Tu, [uôn pro\ng {uônmathuột, c\ar Dak Lak kmla\n ai nga\ hra\ m’ar ba rông pai. Phu\n tal êlâo dưi đru brei 2 kruôp pai, leh mâo mkrah thu\n, 2 kruôp pai ana\n mđai lung tal êlâo, Y’Bhiu lo\ dơ\ng bi mdjuê mjeh. Êbeh sa thu\n êdei, êpul pai mơ\ng Y’Bhiu đ^ leh truh gia\m êtuh drei leh ana\n ba c\h^ du\m pluh kruôp pai mjeh ho\ng ênoh mơ\ng 140-180 êbâo pra\k sa kruôp. Amâo guôn duh bi liê lu ôh, [ia\ lo\ mâo mjeh pai pioh c\h^ kơ mnuih [uôn sang rông, leh ana\n mâo pai pioh c\h^ hga\l kơ ara\ng [ơ\ng, ana\n gra\p thu\n sang `u mâo ba w^t mơ\ng 20-30 êkla\k pra\k mơh ana\n `u hơ\k kdơ\k lac\: “ Aguah brei `u [ơ\ng sa bliư\, yang hruê dơ\ng sa bliư\ leh ana\n mma\t sa bliư\. Aguah brei [ơ\ng amlơ\k asa\r, yang hruê dơ\ng brei [ơ\ng rơ\k, mmăt lo\ brei `u [ơ\ng amlơ\k asa\r. Sa thu\n tơ ba c\h^ pai mjeh mâo lu h^n pra\k, kyua pai mjeh mơ\ng 5 lạng - 9 lạng gra\p drei ba c\h^ mâo hla\m brô mơ\ng 70-80 êbâo pra\k. Sna\n hla\m sa thu\n pô hrui a\t mâo mơ\ng 25-30 êkla\k pra\k mơh” .

       Pai êlưih rông, pra\k bi liê [ia\ mơh, war nga\ êlưih mơh ka\n dleh dlan lei, ka\n liê lu ai rông kriê dla\ng lei. Bi mnơ\ng [ơ\ng kơ pai lu ma\ mơ\ng lo\ hma pla mjing, rơ\k dliê… ana\n pra\k bi liê [ia\ đuic\, mnuih [uôn sang drei dưi ma\ anôk huâng pioh ba rông pai mguôp hla\m đang kphê… Lu go\ sang [uh pra\k ka\k mâo ba w^t mơ\ng brua\ rông pai a\t đ^ [ia\ mơh, ana\n kmla\n ai duh bi liê po\k mlar anôk rông. Y-Mai Niê, dôk ti sa\ Êa Tu, [uôn pro\ng {uônmathuột brei thâo:“ Go\ sang kâo brua\ phu\n jing pla kphê, rông pai jing c\ia\ng lo\ mđ^ pra\k ka\k mâo ba w^t đuic\. Tui hluê ho\ng pô rông, tơ rông lu ana\n ba c\h^ lu mơh, tơ rông [ia\ sna\n sa thu\n a\t mao ba w6t truh 5 êkla\k pra\k mơh, ana\n jing t^ng leh pra\k bi liê. Go\ sang kâo mâo hdra\ lo\ dơ\ng po\k mlar brua\ rông pai, nga\ warr rông bi ja\k, djo\ ho\ng hdra\, jing nga\ ti dlông h^n, bi ti gu\ pô klia he\ ximăng mtam, nga\ sna\n kơh `u djo\ ho\ng klei c\ia\ng”.

       Aduôn Dương Thị Côi, knua\ druh brua\ lo\ hma, rông mnơ\ng sa\ Êa tu brei thâo: gru hmô rông pai djo\ guôp ho\ng klei hd^p mnuih [uôn sang alu\ wa\l, hla\m klei la\n nga\ lo\ hma điêt knia\, rông pai pra\k bi liê [ia\, leh ana\n êlưih rông, dưi ba yua mnơ\ng [ơ\ng mơ\ng lo\ hma, dliê. Đru lo\ bi mđ^ pra\k ka\k mâo ba w^t năng mđing mơh. Aduôn Côi a\t bi kla\: Knơ\ng brua\ djo\ tuôm a\t mđ^ klei mtô mblang, hưn mthâo du\m gru hmô mâo klei tu\ a\t mse\ mơh ktrâo lac\ hdra\ rông leh ana\n hdra\ mgang kdơ\ng ho\ng klei rua\ c\ia\ng mnuih [uôn sang gơ\ tui hria\m bi mlar hluê nga\, mơ\ng ana\n mtru\t mđ^ bi mlih hdra\ brua\ duh mkra ti alu\ wa\l. Aduôn Côi bi mkla\:“ Pai êlưih yơh rông leh ana\n êlưih mơh duah mnơ\ng [ơ\ng, pra\k bi liê pioh rông [ia\, ana\n mnuih [uôn sang dưi ba rông. T^ng klei tu\ mka\ ho\ng mnơ\ng pla mjing amâo dah du\m mta mnơ\ng rông mka\n [uh `u djo\ ho\ng klei hd^p mnuih [uôn sang jing pra\k bi liê tal êlâo [ia\. Mnuih [uôn sang hơ\k rông mta mnơ\ng anei, kyua `u ba klei tu\ pro\ng êngao kơ mnơ\ng hla\k ba pla kriê dla\ng, kyua ana\n lu mnuih ba rông pai. Hmei mtô mblang leh mơh kơ mnuih [uôn sang êlâo kơ rông pai jing c\ia\ng bi tlo\ mgang he\ du\m klei rua\ tưp”.

          -Rơ\ng mâo klei mnga] ta], doh siam, amâo mâo djo\ hjan sa] ôh, kăn mâo êlan ang^n thut rei. Boh nik, pai jing mnơ\ng ênưih tưp klei rua\, kyuana\n bi mkra war pai kbưi ho\ng anôk rông mnơ\ng mkăn.

          -Kniêm [ơ\ng, mâo ara\ng mkra leh ho\ng lăn ]uh, ho\ng ksu, ho\ng kyâo.

          -Kniêm êa mnăm: Mâo ara\ng mkra ho\ng mnơ\ng lăn ]uh, ho\ng tôk boh đung, ho\ng giêt ksu…

    Ho\ng du\m anôk rông pro\ng, bi mkra kniêm bi mnăm êa mâo êlan êa ]o\ng đoh, ]ia\ng rơ\ng mâo êa doh, găl ênưih kơ brua\ dlăng kriê.

 

      Mnơ\ng [ơ\ng kơ pai mâo dua êpul: Êpul mnơ\ng [ơ\ng ka mkra mjing, lehana\n mnơ\ng [ơ\ng leh mkra mjing. Êpul mnơ\ng [ơ\ng ka mkra mjing mâo yua lu h^n, mâo mnơ\ng [ơ\ng mtah, mnơ\ng [ơ\ng krô, lehana\n djăp mta boh hbei, êpul mnơ\ng [ơ\ng anei mâo hnơ\ng mnơ\ng tu\ jăk [ia\, lu kno\ng jing mta êdjao. Bi mnơ\ng [ơ\ng kpu\ng, mnơ\ng leh mkra mjing [ia\ êa, [ia\ mta êdjao, mâo hnơ\ng tu\ jăk lu, lehana\n pai kno\ng [ơ\ng ho\ng ênoh [ia\.

 

      Hdră ruah mjeh, dlăng kriê, rông ba:

         -Pai knô mjeh: Pai knô pioh ngă mjeh jing yuôm bhăn brua\ brua\ bi lar êđai pai. Sa drei pai knô mjeh jăk dưi mguôp ho\ng 5 – 6 drei pai ana. Êngao kơ klei ruah mjeh pai knô jăk, brua\ dlăng kriê rông pai knô mjeh ăt srăng hmăi kơ klei bi mdjuê, hnơ\ng jăk êđai pai, lehana\n ênoh êđai pai mđai hlăm sa lung. Dưi ma\ pai knô mâo mơ\ng 6 mlan truh kơ 3 thu\n pioh mdjuê mjeh, bi mdjuê lu êdi sa blư\/hruê.

 

         -Pai ana mđai: Pai ana dơ\ng ]ia\ng kơ knô, lehana\n duah knô leh mâo 4 – 5 mlan. Tuôr lo\ w^t ]ia\ng kơ knô mơ\ng 10 – 16 hruê, lehana\n boh sui mơ\ng 3 – 5 hruê. Pai ana ]ia\ng kơ knô hnưm amâodah hnui jing tui hluê ai ktang, lehana\n klei suaih pral mơ\ng pai ana, kơ hnơ\ng mnơ\ng [ơ\ng tu\ jăk drei ]iêm, lehana\n adiê anôk hd^p. Tơdah [uh, pai ana sui amâo mâo ]ia\ng kơ knô, amâo mâo thâo bi mdjuê ôh, snăn lo\ ksiêm dlăng mtam ya ngă, ]ia\ng mâo hdră mghaih msir bi pral.

 

      Dlăng kriê pai êđai:

         Wưng êđai pai adôk tui tio\ ana: Leh pai mđai bi ksiêm dlăng ênoh êđai, lehana\n dui` ma\ he\ êđai pai djiê, leh kơ năn pun bi mđao kơ êđai pai ho\ng mnơ\ng sun mjing hruh. Gra\p hruê kno\ng brei pai ana nao bi mam êđai sa blư\, kyuana\n leh êđai pai mam ana, pu\ mđue# he\ pông dưm êđai pai kbia\ mơ\ng war ana, kđăl he\ [a\ng bha\ kr^p, ]ia\ng kơ pai ana dôk hơ^t.

 

         Pai mrâo mđai ktro\ mơ\ng 40 – 60gram, pai mrâo mđai mâo mơ\ng 14 – 15h snăn kơh dơ\ng mam ana. Êđai pai mrâo mđai amâo mâo mlâo ôh, dlăng mse\ si êđai kkuih mlu\n, 12 hruê êdei blang ala\. Hlăm 18 hruê tal êlâo, êđai pai hd^p lehana\n đ^ kơ pro\ng ho\ng êa ksâo ana, anei jing wưng yuôm bhăn hnơ\ng hd^p rông êđai pai.

 

         Êdei kơ 18 hruê êđai pai dơ\ng dưi yơh kbia\ mơ\ng hruh, dưi yơh êđai pai hlăm war mb^t ho\ng pai ana, lehana\n dơ\ng bi hriăm [ơ\ng mnơ\ng mb^t ho\ng pai ana, mnơ\ng [ơ\ng lo\ thiăm jing mnơ\ng mtah, mse\ si djam mtam hla rơ\k mda pioh kơ êđai pai hriăm [ơ\ng. leh êđai pai mâo mơ\ng 23 – 25 hruê, asei mlei êđai pai dưi hrip ma\ 50% hnơ\ng tu\ jăk mơ\ng mnơ\ng [ơ\ng ti êngao. Leh mâo 30 hruê, dưi yơh mtah êa ksâo kơ êđai pai, mmông anei êđai pai mâo hnơ\ng ktro\ hla\m brô mơ\ng 400 – 500g/drei jing jăk yơh.

 

      Êđai pai leh mtah êa ksâo:

          Wưng anei êđai pai ka [ơ\ng mnơ\ng lu ôh, lehana\n hnơ\ng dưi bi lik mnơ\ng [ơ\ng mơ\ng êngao ka ktang, kyuana\n lo\ bi m]iêm djăp mta mnơ\ng [ơ\ng ênưih lik, rơ\ng mâo hnơ\ng tu\ jăk. Leh mtah êa ksâo kơ êđai pai, brei êđai pai [ơ\ng hluê ho\ng hdră mđ^ [rư\ [rư\ (Êđai pai hlăm wưng mơ\ng 3 – 8 hruê kăm mâo hnơ\ng đ^ pro\ng pral h^n). K]ưm mơ\ng hruê kăm tal 9, jing wưng ]ieem bi êmo\ng, kyuana\n brei pai [ơ\ng lu ho\ng djăp mta mnơ\ng [ơ\ng mâo lu hnơ\ng tu\ jăk, mnơ\ng [ơ\ng ka mkra mjing man djăp. Truh hruê ka\m tal 14 boh đ^ ktro\ dơ\ng tru\n hro\, lehana\n liê lu mnơ\ng [ơ\ng. Kyuana\n amâo mâo jăk ôh rông pai pioh ma\ kđeh êgao kơ 14 hruê kăm.

 

       Răng mgang, lehana\n mdrao mgu\n klei rua\ kơ pai:

         -Klei rua\ bi kbia\ êrah:

Klei rua\ anei mâo klei tưp lar pral, klei rua\ kno\ng kreh mâo hla\m pai mơ\ng 1 mlan mkrah kơ dlông. Tơdah pai mâo klei rua\, pai êmăn, amâo lo\ [ơ\ng mnơ\ng hlăm sa wưng bhiâo lehana\n djiê, sa wa. Ara\ anei ka mâo mơh êa drao mdrao klei rua\ anei, kno\ng răng mgang klei rua\ anei ho\ng vaccin VHD mkhư\ klei jhat êrah.

 

         -Klei rua\ mâo kman hlăm êrah:

Kreh mâo kbia\ hriê mơ\ng klei rông pai amâo mâo doh. Pai amâo mâo ]ia\ng [ơ\ng mnơ\ng, mlâo bi k]hơ\ng, eh m’êa. }ia\ng răng mgang klei rua\ anei diih bi mdjiê jê` jê` kman hlăm war. Tơdah pai mâo leh klei rua\ anei dưi yua êa drao Anticoc, HanE bi lu\k ho\ng mnơ\ng [ơ\ng kpu\ng hlăm ênoh 0,1 – 0,2g/kg boh ktro\ pai.