VOV4.Êđê - Hlăm wưng anei kphê hlăk bi mnga đuôm adiê, lehana\n rông boh. {ia\dah ho\ng adiê không mđia\ ktang mse\ ho\ng ara\ anei, jing jăk ga\l kơ eh kan đ^ lê] ngă jhat kơ boh kphê. Mb^t ho\ng klei tuh êyuh duah êa krih, lu mnuih pla kphê ti ]ar Daklak lo\ duah djăp hdră mkhư\ klei eh kan hlăk đ^ lar.

      Ktrâo kơ hmei dla\ng du\m kmru\ hla kphê hla\k dliu krô, Lê Đức Cung ti alu\ êa Kênh, sa\ Krông {u\k, kdriêk Krông Pac\, c\ar Dak Lak brei thâo: ana\n jing kyua mơ\ng eh kan bi suôp hrip [ơ\ng nga\. Eh kan bi suôp a\t nga\ kơ lu ana kphê hla\m đang k`^ hla, amâo thâo lo\ đ^ jing ôh. S^t [uh eh kan bi suôp, `u krih leh êa drao bi mdjiê mtam, [ia\ kyua yan adiê mđia\ không thu krô nga\ kơ eh kan bi suôp lêc\ lar pral sna\k: “ Mơ\ng hla\k pe\ boh truh kơ ara\ anei a\t [uh leh mơh mâo du\m ana kphê `u bi k`^ hla, leh ana\n [uh mâo du\m ad^t ko# hla\m hla kphê. Du\m ana k`^ đei hla sna\n kâo kuai la\n gu\ phu\n kphê dla\ng, ana\n [uh eh kan hla\m gu\. S^t năng ai `u adiê mđia\ hlơr snei nga\ kơ `u đ^  lêc\ lar ktang h^n.”

      Ho\\ng klei thâo ba pla kphê mâo lu thu\n leh, Nguyễn Văn Luận ti sa\ Krông {u\k, kdriêk Krông Pac\ lac\ : s^t ya thu\n adiê không k[ah êa, sna\n eh kan bi suôp nga\ kơ kphê bluh mâo ktang h^n. Kyua `u dôk hla\m la\n, ana\n dleh bi djiê jih `u. Hdra\  yuôm bha\n êdi jing kriê dla\ng kphê hluê djo\ ho\ng hdra\, kha\t adhan bi bhung mngac\, dưm hbâo bi knar, krih êa bi dja\p c\ia\ng kơ kphê đ^ jing ktang, dja\l lo\ w^t hlua\ mda leh pe\ boh. Leh ana\n mnuih [uôn sang drei c\ia\ng bi nao c\ua\ dla\ng nnao đang kphê pô c\ia\ng dja\l thâo [uh eh kan bi suôp, mơ\ng ana\n thâo hdra\ mgang mdjiê. Nguyễn Văn Luận lac\: “ Ho\ng yan adiê mđia\ hlơr mse\ si ara\ anei, sna\n mnuih [uôn sang hmei a\t hyưt mơh, bohnik ho\ng eh kan bi suôp `u hrip [ơ\ng nga\ jhat k ana kphê lu, ana\n si be\ c\ia\ng dja\l dưi thâo [uh, mơ\ng ana\n dja\l  mâo hdra\ mgang mdjiê jih `u.”

       Hluê si phung knhâo knha\k, eh kan bi suôp jing sa hla\m du\m mta mnơ\ng nga\ hu\i hyưt kơ ana kphê leh ana\n dleh mgang mdjiê `u. Eh kan bi suôp dôk gam ti lu anôk mơ\ng ana kphê, ti agha, adhan, hla, kmru\ boh, hrip [ơ\ng kta\k ana\n nga\ hma\i djo\ amâo mâo điêt ôh kơ klei đ^ jing a\t mse\ si klei bi mnga, bi adiê boh mơ\ng ana kphê. Eh kan bi suôp kha\ng đ^ lêc\ lar hla\m yan bhang, hla\k adiê mđia\ hlơr, thu krô, leh ana\n hnơ\ng h’a\p[ia\. Eh kan êđai mrâo kc\eh mâo êa hrah mda, ka mâo suôp ôh. Eh kan bi suôp leh pro\ng mâo êa ko#. S^t `u nga\ jhat kjham, `u kha\ng nga\ bi dliu krô hla, boh, đa wa\t adhan truh kơ djiê ana. ~u dưi nga\ klei luc\ liê truh 60% kơ hnơ\ng mâo boh mnga mơ\ng đang kphê. Kyua `u dôk gam ti lu anôk mơ\ng ana kphê, bohnik hla\m la\n ana\n mnuih [uôn sang drei dleh thâo [uh bi mdjiê jih `u. Kơ du\m hdra\ mgang mdjiê eh kan bi suôp nga\ kơ đang kphê, c\ia\ng bi mkhư\ truh hnơ\ng [ia\ êdi klei luc\ liê, pô c\ih klei mrâo kơ kdrêc\ anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Thạc sĩ Trương Văn Cao, Khua Anôk răng mgang mnơ\ng pla mjing kdriêk Krông Pac\, c\ar Dak Lak.

      - Ara\ anei adiê bhang không hlơr jing wưng găl kơ eh kan đ^ lê] ngă jhat kơ boh kphê. Snăn si srăng ngă ]ia\ng kơ phung pla mjing kphê pral thâo [uh eh kan gam hlăm war kphê pô?

        . Thạc sĩ Trương Văn Cao: Hlăm yan bhang không eh kan kreh đ^ jing lu hlăm adhan, hlăm hla, hlăm boh, lehana\n hla\m gu\ lăn ngă jhat kơ agha kphê. Ako\ yan bhang phu\n tal êlâo [uh eh kan gam kno\ng [ia\ hlăm đa đa phu\n kphê, leh kơ năn đ^ lar pral, tal êlâo hlăm hla, leh kơ năn truh hlăm kmru\ boh, lehana\n hlăm adhan. Êjai hiu ]ua\ war kphê, snăn dlăng hlăm hla kphê nah gu\ lehana\n nah dlông hla drei [uh mâo gru ko# ana\n jing eh kan bi suôp ko# gam hlăm hla. Bi hlăm kmru\ boh drei pư] djah mnga leh krô [uh sa tal bi suôp ko#, hlăm lam jing êđai eh kan bi suôp. Eh kan bi suôp `u djip [ơ\ng hlăm hla srăng ngă kơ hla kphê kprê` he\, krô lehana\n luh. Tơdah di`u djip hlăm mnga ka blang snăn mgi dih amâo lo\ truh blang ôh, bi `u gam hla\m kmru\ boh nga\ kơ boh krô lehana\n luh. 

      - Bi eh kan lê] lar hlăm gu\ lăn si `u ngă kơ agha kphê?

        . Thạc sĩ Trương Văn Cao: Hlăm yan bhang không snăn eh kan hlăm lăn ăt đ^ lê] lu mơh, mboh lehana\n k]eh êđai lu. }ia\ng thâo kral jing drei ma\ wa\ng klei amâodah kđê] ho\ng kngan hlăm lăn ti phu\n, [uh ju\m phu\n lehana\n hlăm agha sia\ ho\ng phu\n ana\n mâo lu eh kan mda `u mâo êa hrah mda, eh kan pro\ng mâo êa ko#. Ho\ng ênoh đ’điêt `u ka thâo djip ôh, [ia\dah leh pro\ng snăn di`u dơ\ng bi ]a\t suôp guôm boh hlăm lam, lehana\n dơ\ng djip agha, ngă kơ ana kphê amâo mâo đ^ jing lehana\n k`^ hla.

      - Snăn leh thâo kral mâo eh kan gam, snăn si srăng ngă ]ia\ng gang mkhư\ klei anei?

       . Thạc sĩ Trương Văn Cao: Brei drei mđing hlăm đa đa hdră răng mgang. Tal êlâo jing leh hrui pe\ boh, dơ\ng bi khăt mkra adhan bi mnga] ta] ]ia\ng kơ ana kphê đ^ jing siam, lehana\n bio hro\ mơh eh kan. Tal dua, jing leh [uh eh kan djip, snăn drei dưi yua êa drao hoá học kma hlăm ana, krih djo\ ho\ng 4 klei bhiăn djo\. Krih bi djo\ hnơ\ng êa drao, tui si klei ktrâo ata\t hla\m hruh êa drao, tơdah eh kan gam hlăm kmru\ boh, snăn krih êa drao hla\m kmru\ boh mơh. Gam hlăm hla ăt krih hlăm hla krih hlo\ng rao bi doh djah mnga krô hlăm kmru\ boh. Tơdah eh kan hlăm phu\n kphê snăn drei mtlaih êa drao lehana\n krih tuh hlăm phu\n. Tơdah eh kan lê] lu leh mjing sa tal suôp guôm snăn ]ia\ng dleh hlăm klei mdjiê eh kan, snăn drei srăng krih mơ\ng 2 – 3 blư\, mơ\ng 10 – 14 hruê sa blư\, snăn kơh srăng dưi jih eh kan đ^ lê].

      - Brua\ pruê hbâo kơ kphê hlăm wưng anei ya mta klei c\ia\ng bi mđing pioh gang mkhư\ klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, lehana\n đru kơ kphê mâo boh mnga jăk?

       . Thạc sĩ Trương Văn Cao: Hlăm yan bhang leh hrui êmiêt ênu\m boh mnga, ana kphê tuôm ho\ng klei awa\t, snăn dơ\ng bi k`^, lehana\n dơ\ng krih êa snăn srăng mnga lehana\n đuôm adiê. Êjai hlăm brua\ dlăng kriê wiê ênăk mđing kơ klei pruê hbâo man djăp, kơ hbâo hoá học yua ma\ [ia\ hbâo đạm, jăk h^n yua hbâo SA pruê hlămbrô 200kg/ha. Ho\ng hbâo anei êngao kơ mâo đạm mkăp kơ ana kphê hlăm yan bhang, `u lo\ mkăp lưu huỳnh kơ ana kphê. Lehana\n đăm pruê ôh hbâo hlăm gưl krih êa tal êlâo, [ia\dah jăk êdi jing pruê hbâo hlăm gưl krih êa tal dua ]ia\ng kơ ana kphê bi mnga jăk h^n. Êngao kơ hbâo hoá học, snăn lo\ dơ\ng yua hbâo bru\ vi sinh ara\ng mkra bi m’êa mtlaih ho\ng hnơ\ng man dưn, kyua hlăm hbâo anei mâo vi lượng đru kơ ana kphê pral lo\ kru\, lehana\n mđ^  ai krơ\ng adiê hlăm yan không.

-          Sna\n he\, la] jăk kơ ih lu ho\ !

                                                H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.