Daklak jing sa hla\m du\m ]ar hnơ\ng ktơr mâo pro\ng êdi hlăm kluôm ala, grăp thu\n mâo hlăm brô 500 êbâo tôn. Dưn yua klei găl kơ lăn ala jăk jing, lehana\n hnê] hlăm du\m đang kphê leh khua ru\ mjing ]ia\ng lo\ pla mrâo, phung ngă lo\ hma ]ar Daklak ba pla ktơr pioh mđ^ kyar klei hd^p mda. Kdriêk C|ư\ Mgar, c\ar Dak lak hla\k jing alu\ wa\l mđ^ kyar ktang mta mnơ\ng pla anei:
Go\ sang Y’Nuê Niê djuê ana Êđê ti [uôn Pôc\ B, wa\l krah Êa Pôc\, kdriêk C|ư\ Mgar, c\ar Dak Lak mâo 1 ha đang kphê leh khua mduôn c\ia\ng bi koh lui he\ lo\ w^t ba pla mrâo. Hluê si hdra\ lo\ w^t ba pla, c\ia\ng mkra mđ^ la\n bi ja\k êlâo mơ\ng 2-3 thu\n, kyua ana\n go\ sang `u hnêc\ ba pla ktơr c\ia\ng lo\ mâo pra\k ka\k ba w^t. Kha\ sna\n, phu\n tal êlao a\t ka mâo klei tu\ pro\ng mơh, kyua amâo mâo mjeh ktơr ja\k siam leh ana\n ka thâo kla\ ôh kơ hdra\ mnêc\ pla mjing kriê dla\ng. Y’Nuê brei thâo:Brua\ pla ktơr ho\ng mnuih [uôn sang ti anei dleh dlan êdi jing klei kơ djuê mjeh leh ana\n êa drao yua pioh luk ho\ng ktơr mjeh, [uh jing mnuih [uôn sang adôk k[a\h lu mta, ênoh ba c\h^ ktơr le\ êlưih đei, bi blei mjeh le\ đ^ yuôm h^n. Mnuih [uôn sang hmei c\ang hmang knu\k kna leh ana\n du\m brua\ djo\ tuôm bi h’^t ênoh ênil c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang gơ\ ba c\h^ ktơr mâo ênoh đ^ h^n.”
A|t ti la\n pla kphê mơ\ng go\ sang Y’Nuê mơh, Knơ\ng brua\ Ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing c\ar An Giang leh ana\n Knơ\ng brua\ Syngenta đru brei leh pra\k yua kơ brua\ c\ia\ng po\k nga\ gru hmô pla 2 mta mjeh ktơr djuê mrâo NK67 leh ana\n NK 7328. Hla\m klei hluê nga\ gru hmô, phung knua\ druh mơ\ng Knơ\ng brua\ leh ana\n Anôk brua\ mtru\t mjhar brua\ lo\ hma kdriêk pô mtam ktrâo lac\ brei hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mơ\ng klei tla\ng la\n ala, rah pla, pruê dưm hbâo, mgang mdjiê hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ . Leh 4 mlan kriê dla\ng , đang ktơr mơ\ng go\ sang Y’Nuê mboh mâo hla\m brô 12 tôn hla\m 1 ha. Hla\m mlan 3 mrâo êgao, mâo leh du\m êbâo c\ô mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma hla\m c\ar Dak lak leh ana\n kdriêk C|ư\ Jut c\ar Dak Nông nao dla\ng gru hmô pla ktơr mơ\ng go\ sang Y’Nuê c\ia\ng dla\ng pioh tui ba pla hla\m yan bhang hjan ana\p anei. Hluê si Ngô Va\n Hương- Khua dla\ng êpul brua\ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma wa\l krah Êa Pôc\, kdriêk C|ư\ Mgar:
Ana ktơr mơ\ng sui leh mnuih [uôn sang lu ba pla hla\m đang kphê leh khua mduôn c\ia\ng mkra mđ^ la\n pioh lo\ w^t ba pla kphê. Du\m thu\n gia\m anei, lu ba pla djuê mjeh ktơr mrâo , mjing mta mnơ\ng ba w^t pra\k ka\k đ^ h^n kơ mnuih [uôn sang. Mjeh ktơr mâo Knơ\ng brua\ Syngenta leh ana\n Knơ\ng brua\ ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing An Giang nga\ brei leh gru hmô lông ba pla ti alu\ wa\l du\m kdriêk kha\ng ba pla ktơr nao dla\ng bi trông ti đang ktơr mtam. Êpul brua\ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma wa\l krah, Adu\ brua\ lo\ hma leh ana\n mtru\t mjhar brua\ lo\ hma kdriêk hưn mthâo ho\ng mnuih [uôn sang du\m mnơ\ng mơ\ng knơ\ng brua\ mâo knhuih khưm hing ang leh. Go\ êsei [un dưi đru mjeh ktơr c\ia\ng ba pla mplua\ hla\m đang kphê leh khua mduôn.”
Hứa Chấn Chí- K’ia\ng khua Adu\ brua\ lo\ hma leh ana\n mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk C|ư\ Mgar brei thâo: hla\m ênoh 36 êbâo ha đang kphê hla\m wa\l kdriêk, mâo hla\m brô 15 êbâo ha leh khua mduôn, c\ia\ng lo\ w^t ba pla. Hnêc\ ho\ng klei mkra mđ^ la\n pioh lo\ w^t ba pla kphê, gra\p thu\n mnuih [uôn sang ba pla hla\m brô 10 êbâo ha đang ktơr, ba w^t pra\k ka\k kơ mnuih [uôn sang. Êngao kơ ana\n, kdriêk C|ư\ Mgar a\t jing alu\ wa\l tal êlâo mơ\ng c\ar Dak Lak hluê nga\ gru hmô “ Kdra\n đang ktơr pro\ng.” mâo boh pro\ng truh 30 ha, ti sa\ Quảng Hiệp. Klei anei brei [uh ana ktơr `u mâo klei yuôm bha\n hla\m hdra\ ba pla mnơ\ng ti alu\ wa\l. Kyua ana\n, brua\ mka\p djuê mjeh leh ana\n đru brei hdra\ mnêc\ nga\ brua\ pla ktơr a\t mâo du\m knơ\ng brua\ djo\ tuôm ti alu\ wa\l kriê dla\ng tliêr kja\p:“ Kdriêk hmei mjing klei ga\l kơ du\m Knơ\ng brua\ mko\ mjing du\m gru hmô pla mjeh ktơr djuê mrâo c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang [uh ti ana\p mta klei tu\ mơ\ng mjeh ktơr mrâo. Ara\ anei, lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ba pla leh mjeh ktơr mrâo , ho\ng hnơ\ng mâo boh mnga mơ\ng 8-9 tôn hla\m sa ha jing klei bhia\n gơ\ leh. Hmei a\t hluê nga\ dja\p ênu\m du\m brua\ lo\ dơ\ng hluê si klei kc\ah mtru\n kriê dla\ng phu\n mjeh, kriê dla\ng mnơ\ng yua kơ lo\ hma, đa\m mâo klei ba djuê mjeh amâo mâo ja\k sia\m ôh. Hmei kriê dla\ng mơ\ng dlông kdriêk truh kơ [uôn sang.”
Hra\m mb^t ho\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma kdriêk C|ư\ Mgar hla\m brua\ ba pla ktơr a\t mâo nnao du\m brua\ djo\ tuôm, boh nik `u jing Anôk brua\ mtru\t mjhar brua\ lo\ hma kdriêk. Ti gu\ anei jing klei blu\ hra\m ho\ng Trương Bảy – Khua Anôk brua\ mtru\t mjhar brua\ lo\ hma kdriêk C|ư\ Mgar:
+ Ara\ anei hlăm anôk ]h^ mnia mâo lu mta mjeh ktơr ara\ng ]h^, snăn ti mjeh ktơr jing jăk ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang ba pla mjing?
-Trương Bảy: Ho\ng mnuih pla mjing ti }ư\ Mgar pla ktơr djuê mrâo jing lu. Phung mâo prăk snăn blei mjeh ktơr djuê mrâo mơ\ng ala ta] êngao, bi mnuih k[ah prăk snăn blei mjeh ktơr djuê mrâo bi mdjuê ma\ hlăm ala ]ar pô, kyua ênoh ]h^ mdê mdê. Boh mnga ăt mdê mơh, tô hmô ktơr mjeh bi mdjuê ma\ ti Việt Nam snăn mâo hlăm brô 10 tôn/ha. Bi mjeh ktơr djuê mrâo mơ\ng Thuỵ Sĩ amâodah mơ\ng Thái lan snăn mboh mơ\ng 10 – 13tôn/ha.
+ Brua\ kia\ kriê jih jang mnơ\ng pla mjing, lehana\n boh nik ho\ng ana ktơr si dhar brua\ djo\ tuôm alu\ wa\l hluê ngă? Kyuadah boh s^t ti Daklak ăt mâo leh lu mjeh amâo mâo djăp ênoh ]ua\n ôh?
- Trương Bảy: Ara\ anei mâo lu knơ\ng brua\ hriê truh ti kdriêk }ư\ Mgar, brua\ knu\k kna kia\ kriê, snăn mâo du\m knơ\ng brua\ lo\ hma bi ksiêm dlăng, ho\ng hra\ mơar dưi ma\ brua\ mơ\ng brua\ sang ]ư\ êa. Hlăm du\m thu\n êlâo, }ư\ Mgar ăt mâo leh mơh klei pla ktơr mboh mâo ma\ kno\ng gu amâo mâo asa\r. Êlâo h^n c\ia\ng tui duah phu\n agha, si tô hmô mơ\ng mnuih [uôn sang blei mjeh, ti anôk ]h^? mơ\ng knơ\ng brua\?. Mơ\ng ana\n adu\ brua\ lo\ hma, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa sa\ mb^t ho\ng phung ngă lo\ hma srăng tui duah truh kơ knơ\ng brua\ ana\n mghaih msir bi djo\.
+ Ara\ anei ih brei thâo si klei sa ai mơ\ng dhar brua\ lo\ hma ho\ng mnuih pla mjing ti }ư\ Mgar hlăm brua\ pla ktơr?
- Trương Bảy: Ho\ng dhar brua\ lo\ hma kdriêk }ư\ Mgar mâo hlăm lar [ar mơ\ng kdriêk truh kơ sa\, truh kơ [uôn. Brua\ hrăm mb^t ho\ng mnuih pla mjing hlăm klei pla ktơr snăn anei jing klei bi mguôp plah wah knơ\ng brua\ mkra mjing, mkăp mjeh, adu\ brua\ lo\ hma, knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa sa\ ăt mâo nanao klei mta\ kla\ mnga]. Hmei mâo klei mta\ ho\ng klei s^t, amâo mâo djo\ kyua kơ klei tu\ dưn kơ pô ôh. Mse\ si leh nao dlăng anôk bi hmô brua\ pla ktơr, hlăm năn hlo\ng mâo klei mta\ kơ brua\ ruah mjeh. Leh ana\n kơ du\m boh adu\ mjua\t bi hriăm kơ brua\ pla ktơr, tui hluê klei ]ia\ng mơ\ng mdê bi sa\, mơ\ng grăp boh [uôn, ya klei di`u akâo snăn hmei srăng hrăm mb^t ho\ng di`u brua\ ana\n. Êpul phung kăp k]e\ đru hlăm brua\ lo\ hma srăng đru mnuih pla mjing kơ yan pla, hdră dlăng kriê wiê ênăk ana ktơr.
+ Hluê si thâo, ti Daklak pla ktơr lu jing hlăm yan hjan mơ\ng mlan 5 truh mlan 9, [ia\ snăk ba pla ktơr hlăm yan bhang, [ia\ ara\ anei hlăm anôk ]h^ mnia ăt mâo mơh ktơr mtah ]h^ kơ mnuih blei yua. Snăn si klei tu\ dưn ana\n?
-Trương Bảy : Ana\n jing ktơr pla hla\m yan puih mnga, mnuih pla mjing yua du\m anôk amâo mâo djăp ôh êa kơ brua\ pla mdiê lo\. Ktơr pioh [ơ\ng amâo mâo djo\ ktơr pioh kơ rông mnơ\ng ôh. Ho\ng ktơr pioh [ơ\ng đ^ 3 bliư\ mka\ ho\ng ktơr pioh ]h^ asa\r. Kyuadah ]h^ boh, t^ng sa boh mtah ara\ anei mơ\ng 3 – 5 êbâo prăk, tui hluê mdê bi mjeh. Tô hmô ktơr êun , mơ\ng knơ\ng brua\ mjeh kwar dhu\ng snăn 3 êbâo prăk/boh, bi mjeh ktơr Thái lan jing 5 êbâo prăk/boh. Mnuih pla mjing bi t^ng, [uh leh kah jih kơ ênoh bi liê di`u adôk mnga mơ\ng 8 – 10 êklăk prăk/sao, hlăm wưng 70 hruê, jing guôp ho\ng pla mjing hlăm yăn bhang.
- La] jăk kơ ih!
Viết bình luận