VOV4.Êđê - Hlăm du\m hruê giăm anei, ti đa đa alu\ wa\l hlăm kr^ng Dap Kngư mâo leh hjan, đru bi mdul klei h’uh hlơr kơ mnơ\ng pla. Boh nik, ho\ng kphê, anei dưi yap jing gưl hjan yuôm bhăn amâo mâo djo\ kno\ng đru kơ mnơ\ng pla mdul klei k[ah êa, [ia\dah lo\ po\k kơ sa gưl mrâo: Dlăn kriê kphê rông boh ]ia\ng rơ\ng kơ boh mnga mâo. {ia\dah lu mnuih pla mjing adôk hyưt hlăm wưng anei, mâo lu klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ho\ng ana kphê, boh nik klei luh adiê mda leh truh hjan.

         Gưl adiê hjan ako\ yan kha\ [ia\ he\ [ia\ a\t rao jih [ruih [ram dôk gam hla\m đang kpgê mơ\ng go\ sang amai Nguyễn Thị Ngọc, ti alu\  Tân Đông, sa\ Êa Kênh, kdriêk Krông Pac\. Hla kphê  lo\ w^t mtah mda leh lu hruê dliu bo\ ho\ng [ruih [ram kyua adiê mđia\ hlơr. Adiê hjan rao doh jih hla a\t nga\ bi êdah du\m  gru mnơ\ng nga\ hla\k bluh mâo ti đang kphê. Nguyễn Thị Ngọc brei thâo:“ Đang kphê kâo ara\ anei kâo [uh `u mâo lu mnơ\ng nga\, bohnik klei mnơ\ng nga\ bi bring leh ana\n mâo đa mmao hrah, hrah mda leh ana\n kman hla\m gu\ la\n đa. Mse\ si du\m thu\n êlâo s^t adiê boh kphê dơ\ng pro\ng [ia\ sna\n `u êluh, phu\n tal êlâo boh `u c\ia\ng k`^, leh akơ ana\n mlih jing hrah leh ana\n ju\ ti kuôp hlo\ng êluh yơh boh.

      Ka jih yan ktung đoh đ^ng duah êa krih kơ kphê, go\ sang Nguyễn Thị Hồng, ti sa\ Êa Kênh a\t mpra\p leh hbâo pruê, êa drao răng mgang kơ mnơ\ng pla mjing pioh kriê dla\ng lo\ w^t bi hlua\ đang kphê leh adiê mđia\ hlơr yan bhang. ~u brei thâo:

 “ Hla\m yan bhang kphê khăng mâo lu mta mnơ\ng nga\, si tôhmô klei bring nga\, klei bi êluh adiê boh, leh ana\n kman nga, đa ta\p năng ana hlo\ng djiê krô.”

      Jing mnuih mâo klei thâo pla mjing kphê, [ia\ Đào Văn Tuấn a\t  dôk hyưt mơh, kyau hluê si `u yan adiê amâo mâo ga\l djo\ sna\n brua\ kriê dla\ng mgang mkhư\ klei mnơ\ng nga\ kơ kphê a\t dleh dlan mơh. Mae\ ai thu\n anei adiê mđia\ không sui, klei  eh kan bi suôp, klei bring, mmao hrah nga\ hlak bluh mâo ktang. Leh anaơn ana kphê êluh adiê boh jing dleh dưi  dêc\ mâo. Đào văn Tuấn lac\: “ Thu\n anei yan adiê amâo mâo ga\l djo\ ôh ana\n kphê bi mnga amâo mâo mđra\m mb^t sa bliư\ ôh, bi adiê boh êlâo êdei amâo mâo bi knar ôh, dleh kơ brua\ kriê dla\ng. Mnuih [uôn sang a\t c\ang hmang phung knhâo knha\k ksiêm mđing brei kơ boh klei s^t êdi c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang mgang mkhư\ bi mdjiê jih du\m mta mnơ\ng nga\ kơ kphê mâo klei tu\, đru mnuih [uôn sang bi h’^t klei hd^p mda.

      Hla\m wưng bi mlih yan adiê mơ\ng bhang hriê kơ  yan hjan, ana kphê khăng mâo lu mta mnơ\ng nga\, leh ana\n [uh klei bi êluh adiê boh, nga\ hma\i djo\ pro\ng kơ hnơ\ng mâo boh mnga mơ\ng đang kphê. Kơ du\m hdra\ kriê dla\ng kphê hla\m wưng anei, pô c\ih klei mrâo kơ kdrêc\ anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Nguyễn Thành Nhân, pô thơ\ng kơ brua\ nga\ lo\ hma.

     - Hlăm knhal jih yan bhang, ako\ yan hjan, mnuih pla mjing kha\ng dôk hyưt kơ klei kphê luh adiê mda. Mơ\ng phu\n agha truh klei anei?

        . Kỹ sư Nguyễn Thành Nhân: Hlăm wưng dôk rue# yan bhang, đue# nao kơ yan hjan kphê hlăk tuh êyuh kơ klei rông adiê. Tui si klei hmei ksiêm duah, snăn kphê kreh luh adiê mda mơ\ng du\m mta phu\n snei: Tal êlâo jing klei bhiăn hd^p, hmăi mơ\ng klei pruê hbâo amâo mâo bi kna, lehana\n tal dua, jing hmăi mơ\ng yan adiê: Ya thu\n tuôm ho\ng mđia\ ktang bhang sui, amâodah hjan truh lu he\ đei ăt ngă kơ adiê mda luh mơh. Lehana\n klei tal tlâo jing hmăi mơ\ng klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă.

      - }ia\ng bi hro\ klei luh adiê mda kyua k[ah hbâo pruê, snăn hlăm wưng adiê không k[ah êa si mnuih pla mjing srăng pruê hbâo kơ kphê?

         . Kỹ sư Nguyễn Thành Nhân: Hlăm wưng knhal jih yan bhang, ako\ yan hjan mâo du\m mta hbâo pruê phung pla mjing ba yua kơ kphê, si tôhmô, hbâo urê sinh học hlăm năn mâo mta mmao meurige, srăng đru kơ agha kphê đ^ jing kjăp hrip êa jăk h^n. Hlăm mlan 4, mlan 5 yua mta hbâo krih hlăm hla, ]ia\ng kơ boh kphê đ^ jing pral h^n, lehana\n đ^ jing adha lu h^n ]ia\ng bi mâo adhan kơ thu\n êdei.

      - Adiê mđia\ ktang thu krô k[ah êa ăt ngă kơ ana kphê awa\t êdu, lehana\n mâo du\m mta klei mnơ\ng ngă yơh mse\ si bring [ơ\ng hla, mmao hrah gam… snăn ya mta êa drao ]ia\ng kơ mnuih pla mjing ba yua pioh răng kriê war kphê pô?

        . Kỹ sư Nguyễn Thành Nhân: Bi ho\ng êa drao hoá học hmei mta\ kơ mnuih pla mjing kno\ng yua êa drao anei bi djo\ ênoh ]ua\n, tui si knơ\ng brua\ mkra mjing mta\ mtăn, lehana\n yua êa drao anei kno\ng jing hdră knhal tu] đu] mơh tơdah amâo lo\ mâo hdră mkăn. Bi kơ klei bring [ơ\ng, lehana\n mmao hrah gam, amâodah mmao hdăng ngă, snăn hmei mta\ kơ diih yua domak, amâodah Amistar Top, jing jăk snăk mkhư\ mta mnơ\ng ngă anei. Mb^t ho\ng na\n mnuih pla mjing dưi ba yua êa drao Isacop mkhư\ mta mmao hrah gam. Drei dưi mguôp ho\ng đa đa êa drao mkăn mb^t krih ]ia\ng mkriêm ai ma\ brua\.

      - Bi ho\ng klei kman [ơ\ng agha kphê, ngă kơ ana tu\l amâo lo\ đ^ jing, amâo lo\ dưi rông boh snăn si hdră srăng mghaih msir?

        . Kỹ sư Nguyễn Thành Nhân: Kơ klei kman ngă kơ agha kphê, jing mâo kman hlăm lăn dleh snăk drei thâo [uh. Snăn hmei mta\ kơ [^ng pla mjing ba yua hdră sinh học, jing ba yua mta mâo mmao tricoderma, êngao kơ klei dưi mkhư\ mmao jhat, snăn dưi lo\ mkhư\ klei kman ngă kơ agha mơh. Snăn drei ba ba yua mta tricoderma sa thu\n mâo 3 blư\, hlăm ako\ yan hjan, krah yan hjan, lehana\n knhal jih yan hjan, ho\ng hdră krih hlăm phu\n srăng dưi mkhư\ yơh klei kman ngă kơ agha, lehana\n mta fusarium.

      - Hmư\ klei mnuih pla mjing bi la] ktang adiê thu krô, knư\ ktang mơh klei eh kan đ^ lê], snăn si hdră ]ia\ng dưi gang mkhư\ klei eh kan lê]?

        . K ỹ sư Nguyễn Thành Nhân: Ho\ng eh kan snăn diih mđing bi nao ]ua\ jê` jê` war kphê, ksiêm dlăng du\m kmru\ boh mda, kyuadah eh kan kreh `ur mu\t hlăm năn, tơdah ksiêm dlăng amâo mâo nik ôh dleh mơh dưi thâo [uh. Tơdah [uh eh kan gam ho\ng hnơ\ng lu mơh snăn drei bi yua êa drao hoá học ]ia\ng mkhư\ gang. Mâo êa drao Anboom diih krih eh kan, lehana\n tơ eh kan mâo wa\t hlăm phu\n, snăn krih êa drao anei hlăm phu\n mơh.

• La] jăk kơ ih lu!

                                              H’Nga – Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.