VOV4.Êđê - Grăp bliư\ yan hjan truh, jih jang war kphê hlăm kr^ng Lăn Dap Kngư lo\ tuôm ho\ng klei luh adiê mda. Klei anei amâo mâo djo\ kno\ng ba klei hn^ng kơ phung pla mjing, [ia\dah lo\ hmăi amâo mâo jăk kơ hnơ\ng boh kphê mâo.

         Klei kphê bi êluh boh mâo hla\m lu đang kphê ti Dak Lak, Lâm Đồng, Dak Nông, Gia Lai……. Nga\ kơ lu mnuih [uôn sang hu\i hyưt kơ hnơ\ng mao boh mnga kphê hla\m yan sra\ng tru\n hro\. Kha\gơ\ ka mâo ênoh mrô kla\ klơ\ng ôh kơ ênha\ đang kphê ti Dap Kngư bi êluh boh, [ia\ hluê si klei lac\ mơ\ng lu pô đang kphê, hnơ\ng êluh boh [uh lu h^n mka\ ho\ng du\m thu\n êlâo.

     Ti Dak Lak, lu đang kphê mơ\ng du\m go\ êsei mnuih [uôn sang, krah wah kmru\ boh mtah adôk mâo du\m gru kuôp bph ju\, jing gru mơ\ng  êluh boh. Lu ana kphê, boh ê;luh jih kno\ng adôk ma\ kno\ng adhan leh ana\n hla đuic\, ênoh êluh boh mâo mơ\ng 10 – 15%. Bùi Thanh Lê, ti wa\l krah Quảng Phú, kdriêk C|ư\ M’Gar, c\ar Dak Lak lac\: “ Sang kâo mâo 5 sao đang kphê hla\k mboh mda, [ia\ hla\m brô 20 hruê ho\ng anei [uh mâo klei êluh boh, gra\p bliư\ mâo adiê hjan pro\ng sna\n boh êluh lu sna\k. Tơ mâo nnao klei mse\ si anei sna\n boh kphê adôk du\m leh mâo ma\. Kâo blei leh êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing ba w^t krih [ia\ amâo mâo klei tu\ ôh.

      Ti Dak Nông, hla\m du\m kr^ng ba pla kphê proưng mse\ ssi: C|ư\ Jut, Dak Song, Dak Mil, Krông Knô…… ênoh êluh boh kphê mâo mơ\ng 15 – 20%, đa mâo anôk êluh truh 30%. Hluê si dum go\ êsei mnuih [uôn sang, mta phu\n nga\ truh klei anei jing kyua yan adiê amâo mâo ga\l ja\k, adiê mđia\ sui hruê, leh kơ ana\n adiê hjan nnao đrông nga\ bi bru\ kuôp boh leh ana\n bi êluh boh. Ti kdriêk Di Linh, c\ar Lâm Đồng, wưng êgao a\t mâo hla\m brô 1.000ha đang kphê mâo klei êluh boh mda, hla\m ana\n mâo du\m êtuh ha djo\ eh kan bi suôp nga\. Hluê si klei t^ng dla\ng mơ\ng Knơ\ng Kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ brua\ Lo\ hma - Dliê kmrơ\ng Tây Nguyên, mâo lu mta klei nga\ truh kơ êluh boh kphê, thâo năng ai `u kyua mơ\ng  klei bhia\n `u leh, lu đei boh hla\m kmru\ ana\n nga\ bi êluh boh, êluh boh kyua mơ\ng hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ amâo dah k[ah mnơ\ng tu\ ja\k. Mơ\ng klei nao duah dla\ng ti du\m đang kphê hla\m c\ar DakLak, [uh mta phu\n nga\ truh klei êluh boh kphê lu jing kyua k[ah mnơ\ng tu\ ja\k, dưm hbâo amâo mâo bi knar. Lo\ sa mta klei dơ\ng jing kyua hla\m wưng ana bi mnga tuôm ho\ng adiê mđia\ sui hruê mơ\ng ako\ thu\n truh kơ knhal jih mlan 6. Anei jing klei ga\l êlưih kơ hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ đ^ lar. {ia\, truh kơ gưl bi mboh sna\n kphê lo\ tuôm ho\ng adiê hjan nga\ kơ boh mda djo\ mmao ju\ nga\ ti kuôp boh leh ana\n bi êluh boh. Kyua ana\n, c\ia\ng bi mkhư\ klei êluh boh, sna\n drei c\ia\ng bi mka\p mâo dja\p ênu\m mta mnơ\ng tu\ ja\k leh ana\n boh mngac\ bi djo\ guôp ho\ng klei hd^p, đ^ jing mơ\ng ana kphê, c\ia\ng ana dưi rông bi boh ja\k êjai leh ana\n bi mjing dja\p ênu\m jar adhan kja\p ktang kơ thu\n ti ana\p.

      C|ia\ng mnuih [uôn sang thâo săng kla\ h^n kơ mta phu\n nga\ bi êluh boh kphê leh ana\n hdra\ msir mkra, pô c\ih klei mrâo kơ kdrêc\ anei mâo leh klei bi blu\ hra\m ho\ng Đặng Văn Hòa, Khua dla\ng Anôk brua\ răng mgang mnơ\ng pla mjing hđa\p kdriêk Krông Pac\, c\ar Dak Lak.

      - Mơ\ng boh s^t leh ktuê ksiêm dlăng hlăm djăp đang kphê, dưi mơ\ ih bi êdah phu\n agha kơ klei luh adiê mda boh kphê?

       Đặng Văn Hoà: Mâo 4 mta phu\n, tal êlâo ana\n jing mơ\ng klei bhiăn hd^p, kyua klei bi kjhiên mmia\ plah wah đơ kmru\ boh ngă truh kơ klei luh adiê mda. Tal dua, kbia\ hriê mơ\ng klei k[oh [ơ\ng boh, k[oh [ơ\ng adhan. Tal 3, kyua pruê hbâo amâo mâo djo\ hnơ\ng, lehana\n hnơ\ng vi lượng mâo kno\ng [ia\ đei. Pătdah lu mnuih pla mjing kreh pruê hbâo hliê, kyuana\n amâo mâo djăp ôh hnơ\ng tu\ jăk, kphê amâo mâo dưi đ^ jing ngă truh kơ klei luh adiê mda. Hmei bi kla\, boh phu\n ăt jing kyua k[ah hnơ\ng tu\ jăk, kyua mnuih pla mjing kno\ng mưng pruê hbâo hliê lu h^n, lehana\n klei luh adiê mda kyua k[ah vi lượng.

      - Snăn ]ia\ng mghaih msir klei luh adiê mda boh kphê ana\n si srăng ngă?

         . Đặng Văn Hoà: }ia\ng kơ boh kphê amâo mâo đei luh ôh adiê mda, snăn drei lo\ bi krih thiăm hbâo vi lượng. Mâo lu mta hbâo vi lượng mdê mdê, diih g^r dlăng bi nik klei ktrâo ata\t hlăm hruh êlâo kơ ba yua, tal dua jing êjai krih ksiêm dlăng bi nik mơh. Mrâo anei hmei lông ba yua hbâo krih hlăm hla Bom Plower snăn mâo klei tu\ dưn jăk. Diih dlăng bi nik lehana\n krih bi djo\ ]ia\ng đăm lu adiê mda, hmăi amâo mâo jăk kơ boh mnga mgi dih.

      - Ho\ng du\m war kphê mâo klei luh adiê mda kbia\ hriê mơ\ng mmao jhat ngă snăn si srăng mghaih msir?

         . Đặng Văn Hoà: Luh adiê mda kbia\ hriê mơ\ng mmao hdăng ngă snăn ba yua Carban 50 SC krih mâo klei tu\ dưn h^n. krih mrâo mâo klei mnơ\ng ngă, bi tơdah mnơ\ng ngă kjham leh snăn amâo mâo jăk mâo klei tu\ dưn ôh. Anei jing sa hlăm du\m mta mnơ\ng ngă hmăi amâo mâo jăk pro\ng kơ war kphê, ngă bru\ boh, bi kd^t hlăm hla, djiê adhan. Êjai ksiêm dlăng hlăm adhan, hlăm boh, hlăm hla, [uh mâo lu klei bi kd^t ju\ ana\n jing klei bi knăl mơ\ng mmao hdăng ngă. Leh mâo mmao hdăng gam snăn krih krih êa drao Carban 50 SC krih mâo klei tu\ dưn h^n.

       - La] jăk kơ ih đru k]e\ brei leh kơ mnuih pla kphê hdră bi mkhư\ klei luh adiê boh kphê mda.

                                                            H'Nga - Y-Khem pô ]ih mkra, răk dla\ng.