VOV4.Êđê- }ia\ng hluê ngă Hdră mtru\n mrô 04 mơ\ng Bruă Đảng ]ar Dak Nông kơ bruă mđ^ kyar bruă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang, thu\n 2013, ]ar Dak Nông ]ua\l mkă leh anăn duh bi liê mko\ mjing Wa\l bruă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang ho\ng hnơ\ng pro\ng 120 ha pioh ru\ mkra du\m gru hmô bi êdah, hluê ngă du\m klei ksiêm hriăm, iêu jak phung kreh knhâo, mnia mblei duh bi liê ba yua kdrăp mrâo mrang hlăm bruă lo\ hma djo\ guôp ho\ng klei găl mơ\ng ]ar. Leh 6 thu\n ngă bruă, Wa\l bruă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang mâo leh lu klei bi knăl jăk, đru Dak Nông mko\ mjing bruă lo\ hma đ^ kyar kluôm ênu\m hluê si hdră mrâo mrang, hơ^t kjăp.

Alu\ ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang ]ar Dak Nông dưi duh bi liê mko\ mjing ênhă pro\ng 120 ha, ti să Dak Nia, wa\l krah Gia Nghĩa. Truh kơ ara\ anei êdei êbeh 6 thu\n ba yua, Alu\ ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang dưi duh bi liê mko\ mjing mta bruă nah gu\, mâo du\m hdră bruă mse\ si; Êlan klông kr^ng [uôn sang, kdrăp mkăp êa, ênao mgơ\ng êa pioh ba yua kơ klei hd^p mda lehana\n krih kơ mnơ\ng pla mjing du\m hdră bruă, kdrăp hâo hưn, internet, pui kmlă 3 pha dưi mko\ dưm djo\ ho\ng klei ]ia\ng mâo ba mơ\ng phung duh bi liê… Truh kơ ara\ anei, mâo 10 phung duh bi liê mâo knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Dak Nông tu\ ư brei duh bi liê kơ Alu\ ngă lo\ hma ba kdrăp mrâo mrang, ho\ng ênhă pro\ng lăn ba jao kơ êpul bruă duh mkra truh 55 ha ]ia\ng po\k ngă hdră bruă.

Knơ\ng bruă Cổ phần Inno Gennetics ti wa\l krah Gia Nghĩa, ]ar Dak Nông jing 1 hlăm du\m êpul bruă duh mkra duh bi liê kơ Alu\ ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang hlăm bruă ngă lo\ hma pla mjing djuê mjeh lehana\n djam mtam boh kroh. Ara\ anei, Knơ\ng bruă Inno Gennetics dưi jao giăm 9 ha lăn ho\ng ênoh prăk duh bi liê hlăm brô 35 êklai prăk ]ia\ng mđ^ kyar. Nguyễn Khánh Dư, khua Knơ\ng bruă Inno Gennetics, Gia Nghiã Dak Nông brei thâo, Knơ\ng bruă dưi pla mjing jih thu\n bhang ho\ng lu mta djam mdê mdê, djăp ho\ng klei ]ia\ng mơ\ng sang mnia hluê wưng. Klei mđ^ kyar bruă ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang lehana\n bruă ngă lo\ hma doh ba w^t kơ mnuih blei yua mta mnơ\ng doh, mta mnơ\ng mâo hnơ\ng jăk, răng mgang klei suaih pral mơ\ng mnuih blei [ơ\ng: Băng

“Dak Nông mâo yan adiê djo\ guôp ho\ng mnơ\ng pla mjing kr^ng êđăp lehana\n kr^ng giăm hlơr, hmei jing knơ\ng bruă tal êlâo pla mjing djuê mjeh kr^ng hlơr. Leh ksiêm dlăng lăn ala lehana\n yan adiê ti Dak Nông hmei tu\ ư duh bi liê kơ bruă anei. 1 mta bruă mkăn hmei srăng mđ^ kyar hdră bruă pla djam ho\ng êa hbâo, hmei pla mjing hluê hnơ\ng ]ua\n doh Globangap”.

Hdră bruă pla ana mắc ca mơ\ng knơ\ng bruă Vinamacca ăt mâo klei ksiêm dlăng mâo lu klei hma\ng hmưi đ^ kyar. Gru hmô pla ana mắc ca knơ\ng bruă Vinamacca mâo ênhă pro\ng 15 ha, dưi hluê nga\ mơ\ng mlan 8 thu\n 2016, ti Alu\ ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang mơ\ng ]ar Dak Nông. Êdei giăm 3 thu\n pla, kluôm ênhă pla ana mắc ca mơ\ng Knơ\ng bruă đ^ jing bi knar, [ia\ hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă ba w^t boh tu\ dưn đ^. Hluê si Hoàng Tùng, khua knơ\ng bruă cổ phần knơ\ng bruă Vinamacca, ho\ng bruă ba yua djuê mjeh djăp hnơ\ng ]ua\n, kriê dlăng djo\ hdră, gru hmô pla ana mắc ca mơ\ng Knơ\ng bruă knơ\ng bruă Vinamacca ba w^t lu boh tu\ dưn tal êlâo mse\ si: đang war đ^ jing bi knar, [ia\ hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă lehana\n ênoh ]uh blang mnga, bi êdiê đ^ h^n. Hluê si t^ng, êdei 9- 10 thu\n pla, hnơ\ng mâo boh hlăm brô 15 kg hlăm 1 ana hlăm 1 thu\n lehana\n srăng đ^ h^n hlăm du\m thu\n tluôn ana\n. Mb^t ho\ng bruă pla ana mắc ca, knơ\ng bruă knơ\ng bruă Vinamacca lo\ pla mjing lehana\n ba ]h^ hlăm sang mnia êbeh 300 phu\n djuê mjeh grăp thu\n lehana\n hrui blei jih mắc ca mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mâo: Băng

“Du\m djuê mjeh anei jing djuê mjeh tal êlâo, hmei khăt adhan grep mâo Knơ\ng bruă Lo\ hma lehana\n Mđ^ kyar [uôn sang tu\ yap. Du\m djuê mjeh ana\n mâo phung thơ\ng kơ bruă Úc đru mkăp mơ\ng hdră bruă mđ^ kyar ana mắc ca mơ\ng Phu\n bruă Lo\ hma lehana\n Mđ^ kyar [uôn sang mơ\ng thu\n 2005. Hdră bruă ana\n ba hriê kơ Việt Nam jing du\m djuê mjeh jăk, hmei ruah mă mơ\ng 6 – 7 djuê mjeh hlăk djo\ guôp h^n ti lăn Dap kngư”.

Mb^t ho\ng du\m boh tu\ dưn mâo ba w^t sơnăn ara\ anei klei mđ^ kyar bruă ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang mơ\ng ]ar ka mâo ba w^t boh tu\ dưn mse\ si klei ]ang hma\ng ôh. 1 kdrê] kyua prăk duh bi liê mơ\ng knu\k kna lehana\n mnuih [uôn sang kơ bruă ngă lo\ hma adôk [ia\. Truh kơ ara\ anei, êngao kơ bruă ]uk hli anôk ala, duh bi liê tal êlâo sơnăn păt dah du\m mta bruă nah gu\ hlăm hdră bruă ăt ka dưi hluê ngă mơh, ngă klei dleh dlan kơ phung duh bi liê ngă hră m’ar hluê ngă du\m kdrê] bruă. Mb^t ho\ng ana\n, bruă msir mghaih klei bi kuan, ks^ng mmiă lăn mơ\ng phung duh bi liê hlăm Alu\ ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang ka mâo knu\k kna msir mghaih ôh. Phung ngă bruă duh bi liê ka mâo knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar brei hră tu\ yap dưi djă yua lăn ala, sơnăn phung ngă bruă duh bi liê ka h’^t ai tiê duh bi liê. Trần Mạnh Hùng, khua g^t gai Alu\ ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang mơ\ng ]ar Dak Nông la] sơnei: Băng

 “}ia\ng Dhar bruă kriê dlăng alu\ ngă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang dưi ngă bruă jăk, hruê mlan kơ ana\p alu\ wa\l bi mko\ mjing adu\ bruă lông ba yua, adu\ bruă rông pla tế bào mô, alu\ hluê ngă ]ia\ng mâo hruê m’mông ksiêm dlăng, mb^t ana\n hro\ng ruah du\m djuê mjeh jăk. Ana\n jing du\m mta bruă hlăk adôk k[ah ho\ng dhar bruă lehana\n alu\ bruă. Êdeh êdâo nao truh kơ hdră bruă ka mâo ôh, kyua ana\n phung ngă bruă duh bi liê taih tưt hlăm bruă duh bi liê kơ alu\ nga\ lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang”./.

Hmei mâo klei bi blu\ hrăm ho\ng Lê Trọng Yên, Khua Knơ\ng bruă lo\ hma leh anăn mđ^ kyar kr^ng [uôn sang lo\ hma ]ar Dak Nông kơ bruă hluê ngă Hdră mtru\n mrô 04 mơ\ng Bruă Đảng ]ar Dak Nông hlăm hdră mko\ mjing mđ^ kyar bruă lo\ hma ba yua kdrăp mrâo mrang ti Dak Nông hlăm wưng êgao.

-Akâo kơ ih mblang brei si brua\ mâo ba yua leh kdrăp ma\ brua\ mrâo mrang hlăm pla mjing wưng leh êgao?

Lê Trọng Yên: Bi kla\ brua\ yuôm bhăn mơ\ng brua\ lo\ hma, tui si Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar g^t gai leh hlăm du\m thu\n êgao, mko\ mjing du\m hdră brua\ mko\ w^t brua\ pla mjing, ]ua\l mka\ kr^ng pla mjing ho\ng kdra\p mrâo mrang. Mơ\ng klei hluê ngă asa\p mtru\n mrô 11 mơ\ng brua\ Đảng ]ar thu\n 2013 kơ klei md^ kyar brua\ ba yua kdra\p mrâo mrang, snăn mâo du\m brua\ bi hmô drei ngă leh mâo ba w^t mơ\ng 50 êklăk prăk truh thu\n 2018 d^ 90 êklăk prăk/ha, ana\n yơh jing boh tu\ dưn mơ\ng brua\ pla mjing. Lu kr^ng phung duh mkra ba yua hdra\ pla mjing doh VietGap mse\ si mdiê Krông Knô, amâodah kphê, tiu, boh kroh, djap doh mâo ba yua kdrăp mrâo mrang truh leh 60ha. Ara\ anei phung duh mkra mse\ si T and T, Sam FLC ana\p duh bi liê brua\ pla mjing ênuk mrâo, drei dơ\ng bi mlih [rư\ [rư\ hluê hdra\ mrâo mrang. Mâo du\m mta ana pla phu\n srăng duh m^n kơ brua\ mkra mjing boh mnga, mko\ mjing hdră ma\ brua\ doh mơ\ng phu\n pla mjing hlo\ng truh kơ hrui êmiêt boh mnga, lehana\n ba ]h^.

-Dưi mơ\ ih yăl dliê brei du\m klei bi hmô tu\ jing hlăm brua\ ba yua kdra\p ma\ brua\ mrâo mrang hlăm brua\ lo\ hma?

Lê Trọng Yên: Sa klei bi mka\ ma\ đui], sa kg măng cụt pla hluê knhuah hđăp ]h^ mơ\ng 30 truh 35 êbâo prăk, [ia\dah dang war Gia Hân mâo ]h^ mơ\ng 80 – 100 êbâo prăk, tăp năng truh 110 êbâo prăk/kg, 1 kga mâo mơ\ng 9 – 11 boh, du\m mâo hlo\ng jih ]h^ kơ ana\n, mâo ba ]h^ kơ Hàn Quốc, lehana\n Nhật Bản. Di`u hlăk dôk mko\ mjing anôk kăp ]h^ mnia, bi kla\ mrô kr^ng, ênoh ]ua\n Globangap, mâo tem h\ưn kơ phu\n agha ana\n jing mnơng pla mjing ti sa\ Dak Nia, wa\l krah Gia Nghĩa, ]ar Dak Nông mơ\ng đang war Gia Hân. Amâodah mơ\ng du\m đang war mkăn mâo đang war Thiên Nhiên, Đang war Gia Trung, ara\ng pla mjing djăp ênoh ]ua\n ]h^ mnia kơ ala ta] êngao sơăi, ho\ng hdră pla mjing doh, mâo anôk ]h^ h’^t. Amâodah du\m anôk pla mjing djam mtam doh, pla mjing ho\ng êa hbâo, ho\ng hbâo bru\, mâo anôk ]h^ hơ^t kơ [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, mjing leh klei duh mkra mnia mblei kjăp, mko\ mjing sa hdră ngă brua\ hơ^t hlăm brua\ pla mjing.

-}ia\ng dưi duh bi liê hdra\ pla mjing hluê ho\ng hdră êlan mrâo mrang anei ya mta brua\ phung pla mjing bi mâo, lehana\n si ênoh ]ua\n jing?

Lê Trọng Yên: Nga\ brua\ bi hmô, snăn bi mâo djăp ênoh ]ua\n, kơ wa\l anôk pla mjing, s^t nik brei jing anôk doh, ba yua hbâo pruê, amâodah êa drao mkhư\ gang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă ho\ng sinh học, hbâo bru\ djăp mta chế phẩm sinh học, pioh mkhư\ gang klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng ngă, rơ\ng ]ia\ng bi mâo boh mnga doh. 3 mta phu\n brei drei k`ăm jing kơ anôk pla mjing, kơ klei prăk kăk, lehana\n kơ klei hd^p hlăm yang [uôn kơ brua\ mjing brei brua\ knua\ ma\, snăn phung duh mkra jing pô ba êlan êlan êlâo, snăn kơh srăng dưi bi mguôp ho\ng anôk mnia mblei, digơ\ srăng mâo klei găl hgu\m brua\ mb^t ho\ng [^ng ngă lo\ hma, ]ia\ng mjing sa kr^ng pla mjing bi klin sa anôk. Phung duh kmra, ăt jing êpul êya mko\ mjing hdră bi hmô, ]ia\ng mơ\ng ana\n dưi po\k mlar kơ mnuih [uôn sang tui hriăm, ba yua hlăm hdră pô pla mjing djo\ ho\ng ênoh ]ua\n doh ênuk ara\ anei.

-La] jăk kơ ih lu!